«TEPMA» ¶όσα ὑπέροχα τέρματα εἴδατε τὸ 2002 στὸ Παγκόσμιο Κύπελλο στὴν Κορέα/Ἰαπωνία ἀλλὰ καὶ ἔκτοτε στὸ Εὐρωπαϊκὸ Champion’s League; Εἶναι ἀλήθεια ὅτι κάθε τέρμα ἔχει τὴ χάρη καὶ τὴ λαχτάρα του. Γιὰ τὴν Ἑλληνικὴ Γλῶσα εἶναι κατόρθωμα ποὺ κρατήσαμε τὸ τέρμα ἀνέπαφο καὶ δὲν ὑποκύψαμε στὸ γκώλ, τὸ ὁποῖο ναὶ μὲν συνηθίζεται, ὅμως οἱ ἀθλητικογράφοι μας προτιμοῦν τὸ ἑλληνικὸ τέρμα ἀλλὰ καὶ τὸν τερματοφύλακα. Ὡραιότατη λέξη τὸ τέρμα καὶ πολὺ εὔηχη μὲ τὸ συνδυασμὸ τῶν φωνηέντων καὶ τῶν συμφώνων της. Ὁ Ὅμηρος χρησιμοποιεῖ τὴ λέξη στὴν Ὀδύσσεια (Ραψῳδία Θ´, στίχος 193): «Ἔθηκε δὲ τέρματ’ Ἀθήνη...». Ὁ Κακριδῆς καὶ ὁ Καζαντζάκης μεταφράζουν/ἀποδίδουν τὸ στίχο τοῦτο ὡς ἑξῆς: «ἡ δὲ Παλλάδα σημάδι ἔβαλε...». Φυσικὰ τέρμα σημαίνει στὴν ἀρχαία καὶ νεώτερη γλῶσσα μας καμπτῆρας, ἡ νύσσα, δηλαδὴ τὸ σημεῖο τὸ ὁποῖο πρέπει κανεὶς νὰ παρακάμψῃ, γιὰ νὰ ἐπιστρέψῃ στὴν ἀφετηρία· σημαίνει ἐπίσης τὸ σημεῖο στὸ ὁποῖο καταλήγει ἕνας ἀγῶνας δρόμου. Τέρμα σημαίνει τὸ τελικὸ σημεῖο, τὸ ὅριο, τὸ τέλος. Φυσικὰ μεταφορικὰ τέρμα μπορεῖ νὰ σημαίνῃ τερματισμός, τελικὸς σκοπός. Ἡ ἴδια λέξη μᾶς ἔδωσε ἐκφράσεις ὅπως «τὸ τέρμα τῆς ζωῆς», «τέρμα τὰ δίφραγκα» καὶ ἀπὸ τὸ Μάρτιο 2002 τέρμα καὶ ἡ δραχμή. Μᾶς ἔδωσε ἡ ἴδια λέξη καὶ τὸ ρῆμα τερματίζω, τὰ οὐσιαστικὰ τερματισμός, τερματοφύλακας, ἀλλὰ καὶ τέρμινο, ποὺ σημαίνει ἕνα μὴ καθωρισμένο χρονικὸ διάστημα. Στὴν καινούργια μας τεχνολογία μᾶς ἔδωσε τὸ τερματικό, ποὺ εἶναι ἡ συσκευὴ ἡ ὁποία μεταβιβάζει πληροφορίες στὴν κεντρικὴ μνήμη ἑνὸς ὑπολογιστῆ· ὅμως καὶ ἡ θέση τοῦ χειριστῆ λέγεται τερματικό, καθὼς ἐπίσης τερματικὸ εἶναι καὶ τὸ ἐξάρτημα μιᾶς μηχανῆς, ἀπ’ ὅπου ξεκινοῦν καὶ ὅπου καταλήγουν οἱ γραμμὲς ρεύματος. Τέρμονας εἶναι καὶ τὸ σύνορο ἑνὸς χωραφιοῦ. Ἂν ψάξουμε τὰ λεξικὰ θὰ βροῦμε καὶ ἄλλες ἀποχρώσεις τοῦ τέρματος. Ἂς δοῦμε τώρα πῶς οἱ ρίζες τοῦ τέρματος ὤργωσαν ὅλη τὴν Εὐρώπη, πέρασαν στὰ νησιὰ τῆς Ἀγγλίας, μεγάλωσαν πέρα ἀπὸ τὸν Ἀτλαντικὸ ὠκεανὸ καὶ ἔφτασαν στὴν Ἀμερικὴ καὶ τὸ τέρμα –χωρὶς τέρμα– γονιμοποίησε τὴν Ἀγγλικὴ Γλῶσσα καὶ μὲ τὴν ἀμερικανικὴ ἐξάπλωση ἔφτασε σ’ ὅλες τὶς γλῶσσες τοῦ κόρμου καὶ ἀπὸ τὰ airport terminals φτάνει ἀεροπορικῶς παντοῦ. Στὰ λατινικὰ μπῆκε μέσα ἀπὸ τὴ γλῶσσα τῶν Ἐτρούσκων, οἱ ὁποῖοι φυσικὰ πῆραν τὴ λέξη ἕτοιμη καὶ καλλιεργημένη ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες κάπου ἐκεῖ τὸν ἕβδομο αἰῶνα π.X. καὶ τῆς ἔδωσαν μία λατινικὴ κατάληξη καὶ τὸ τέρμα ἔγινε terminum. Οἱ Γάλλοι τὸ ἐμίκρυναν λίγο σὲ terme καὶ οἱ Ἄγγλοι τὸ μαδήσανε ἀκόμη περισσότερο καὶ τὸ ἔκαναν term. Ἡ λέξη αὐγάτισε τὸ ρῆμα terminate (= τελειώνω, ἀποπερατώνω)· termination εἶναι τὸ τέλος, ἡ λήξη, terminus ὁ τελικὸς σταθμός, τὸ τέρμα. Termless εἶναι αὐτὸς ποὺ δὲν ἔχει τέλος καὶ terms εἶναι οἱ ὅροι· σχετικὲς εἶναι κι οἱ ἐκφράσεις ὅπως I am on good terms (= ἔχω φιλικὲς σχέσεις), I come to terms (= συμβιβάζομαι), on easy terms (= μὲ εὐκολίες πληρωμῆς), the lowest term (= ὁ ἐλάχιστος ὅρος), I bring to terms (= φέρνω σὲ συμφωνία). Τὸ ἀμερικανικὸ φὶλμ «The Terminator» τὸ «μεταφράσαμε» ἀπὸ τὰ ἑλληνικὰ στὰ ἑλληνικὰ «Ὁ Ἐξολοθρευτὴς» (= exterminator). Terminable εἶναι αὐτὸς ποὺ μπορεῖ νὰ τελειώσῃ καὶ terminism ἡ ρήση, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ὅλα τὰ πράγματα ἔχουν τὸ τέλος τους. Ἐδῶ ταιριάζει νὰ ποῦμε τὸ ἀρχαῖο ρητό: «Δρυὸς πεσούσης πᾶς ἀνὴρ ξηλεύεται» (= Ὅταν πέσῃ τὸ δέντρο κάτω ὁ οἱοσδήποτε μπορεῖ νὰ παίρνη ξύλα ἀπ’ αὐτό!). Θωμᾶς Γ. Ἡλιόπουλος Διευθυντὴς Κολλεγίου «Παιδεία» Μελβούρνης