«TEPMA» ¶όσα ὑπέροχα τέρματα εἴδατε τὸ 2002 στὸ Παγκόσμιο Κύπελλο στὴν Κο- ρέα/Ἰαπωνία ἀλλὰ καὶ ἔκτοτε στὸ Εὐρωπαϊκὸ Champion’s League; Εἶναι ἀλήθεια ὅτι κάθε τέρμα ἔχει τὴ χάρη καὶ τὴ λαχτάρα του. Γιὰ τὴν Ἑλλη- νικὴ Γλῶσα εἶναι κατόρθωμα ποὺ κρατήσαμε τὸ τέρμα ἀνέπαφο καὶ δὲν ὑποκύψαμε στὸ γκώλ, τὸ ὁποῖο ναὶ μὲν συνηθίζεται, ὅμως οἱ ἀθλητικογράφοι μας προτιμοῦν τὸ ἑλληνικὸ τέρμα ἀλλὰ καὶ τὸν τερματοφύλακα. Ὡραιότατη λέξη τὸ τέρμα καὶ πολὺ εὔηχη μὲ τὸ συνδυασμὸ τῶν φωνηέντων καὶ τῶν συμ- φώνων της. Ὁ Ὅμηρος χρησιμοποιεῖ τὴ λέξη στὴν Ὀδύσσεια (Ραψῳδία Θ´, στίχος 193): «Ἔθηκε δὲ τέρματ’ Ἀθήνη...». ὉΚακριδῆς καὶ ὁ Καζαντζάκης μεταφράζουν/ἀποδίδουν τὸ στίχο τοῦτο ὡς ἑξῆς:«ἡ δὲ Παλλάδα σημάδι ἔβαλε...». Φυσικὰ τέρμα σημαίνει στὴν ἀρχαία καὶ νεώτερη γλῶσσα μας καμπτῆρας, ἡ νύσσα,δηλαδὴ τὸ σημεῖο τὸ ὁποῖο πρέπει κανεὶς νὰ παρακάμψῃ, γιὰ νὰ ἐπιστρέψῃ στὴν ἀφετηρία· σημαίνει ἐπίσης τὸ σημεῖο στὸ ὁποῖο καταλήγει ἕνας ἀγῶνας δρόμου. Τέρμα σημαίνει τὸ τελικὸ σημεῖο, τὸ ὅριο, τὸ τέλος. Φυσικὰ μεταφορικὰ τέρμα μπορεῖ νὰ σημαίνῃ τερματισμός, τελικὸς σκοπός. Ἡἴδια λέξη μᾶς ἔδωσε ἐκφράσεις ὅπως «τὸ τέρμα τῆς ζωῆς», «τέρμα τὰ δίφραγκα» καὶ ἀπὸ τὸ Μάρτιο 2002 τέρμα καὶ ἡ δραχμή. Μᾶς ἔδωσε ἡ ἴδια λέξη καὶ τὸ ρῆμα τερματίζω, τὰ οὐσιαστικὰ τερματισμός, τερματοφύ- λακας, ἀλλὰ καὶ τέρμινο, ποὺ σημαίνει ἕνα μὴ καθωρισμένο χρονικὸ διάστημα. Στὴν και- νούργια μας τεχνολογία μᾶς ἔδωσε τὸ τερματικό, ποὺ εἶναι ἡ συσκευὴ ἡ ὁποία μεταβιβά- ζει πληροφορίες στὴν κεντρικὴ μνήμη ἑνὸς ὑπολογιστῆ· ὅμως καὶ ἡ θέση τοῦ χειριστῆ λέ- γεται τερματικό, καθὼς ἐπίσης τερματικὸ εἶναι καὶ τὸ ἐξάρτημα μιᾶς μηχανῆς, ἀπ’ ὅπου ξε- κινοῦν καὶ ὅπου καταλήγουν οἱ γραμμὲς ρεύματος. Τέρμονας εἶναι καὶ τὸ σύνορο ἑνὸς χω- ραφιοῦ. Ἂν ψάξουμε τὰ λεξικὰ θὰ βροῦμε καὶ ἄλλες ἀποχρώσεις τοῦ τέρματος. Ἂς δοῦμε τώρα πῶς οἱρίζες τοῦ τέρματος ὤργωσαν ὅλη τὴνΕὐρώπη, πέρασαν στὰ νη- σιὰ τῆς Ἀγγλίας, μεγάλωσαν πέρα ἀπὸ τὸν Ἀτλαντικὸ ὠκεανὸ καὶ ἔφτασαν στὴν Ἀμερικὴ καὶ τὸ τέρμα –χωρὶς τέρμα– γονιμοποίησε τὴν Ἀγγλικὴ Γλῶσσα καὶ μὲ τὴν ἀμερικανικὴ ἐξάπλωση ἔφτασε σ’ ὅλες τὶς γλῶσσες τοῦ κόρμου καὶ ἀπὸ τὰairport terminalsφτάνει ἀε- ροπορικῶς παντοῦ. Στὰ λατινικὰ μπῆκε μέσα ἀπὸ τὴ γλῶσσα τῶν Ἐτρούσκων, οἱ ὁποῖοι φυσικὰ πῆραν τὴ λέξη ἕτοιμη καὶ καλλιεργημένη ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες κάπου ἐκεῖ τὸν ἕβδομο αἰῶνα π.X. καὶ τῆς ἔδωσαν μία λατινικὴ κατάληξη καὶ τὸ τέρμα ἔγινε terminum. Οἱ Γάλλοι τὸ ἐμίκρυναν λίγο σὲ termeκαὶ οἱ Ἄγγλοι τὸ μαδήσανε ἀκόμη περισσότερο καὶ τὸ ἔκαναν term.Ἡ λέξη αὐγάτισε τὸ ρῆμα terminate(= τελειώνω, ἀποπερατώνω)· terminationεἶναι τὸ τέλος, ἡ λή- ξη, terminusὁ τελικὸς σταθμός, τὸ τέρμα. Τermlessεἶναι αὐτὸς ποὺ δὲν ἔχει τέλος καὶ terms εἶναι οἱ ὅροι· σχετικὲς εἶναι κι οἱ ἐκφράσεις ὅπως I am on good terms(= ἔχω φιλικὲς σχέ- σεις), I come to terms(= συμβιβάζομαι), on easy terms(= μὲ εὐκολίες πληρωμῆς),the lowest term(= ὁ ἐλάχιστος ὅρος), I bring to terms(= φέρνω σὲ συμφωνία). Τὸ ἀμερικανικὸ φὶλμ «The Terminator» τὸ «μεταφράσαμε» ἀπὸ τὰ ἑλληνικὰ στὰ ἑλληνικὰ «Ὁ Ἐξολοθρευτὴς» (= exterminator). Τerminableεἶναι αὐτὸς ποὺ μπορεῖ νὰ τελειώσῃ καὶ terminismἡ ρήση, σύμ- φωνα μὲ τὴν ὁποία ὅλα τὰ πράγματα ἔχουν τὸ τέλος τους. Ἐδῶ ταιριάζει νὰ ποῦμε τὸ ἀρχαῖο ρητό:«Δρυὸς πεσούσης πᾶς ἀνὴρ ξηλεύεται» (= Ὅταν πέσῃ τὸ δέντρο κάτω ὁ οἱοσδήπο- τε μπορεῖ νὰ παίρνη ξύλα ἀπ’ αὐτό!). Θωμᾶς Γ. Ἡλιόπουλος Διευθυντὴς Κολλεγίου «Παιδεία» Μελβούρνης