Τὸ ἀρχαϊκὸ σαντούρι Ἡ ἐπαφή μου μὲ ἤχους ἀπὸ ἀρχαιοελληνικὰ ὄργανα ξεκίνησε μὲ τὴ γνωριμία μου μὲ τὸν μεγάλο μά(ΐ)στορα κατασκευαστὴ Νικόλα Μπρᾶ. Πρώτη μου ἀνακάλυψη ἀρχαίου ὀργάνου ἦταν τὸ «χαλκεόφωνον», ἕνα τετράδισκο μελῳδικὸ κρουστὸ (ἡ παρουσίασή του στὸ «Δ», τ. 246). Καὶ τώρα τὸ «σύντονον», ἕνα ἐπιτραπέζιο ἑξάχορδο. Ἂς παρουσιάσουμε τὸ ἐξαίρετο σὲ κάλλος καὶ ἦχο ὄργανο. Η «ΤΥΧΑΙΑ» ΕΥΡΕΣΗ. Ὅπως καὶ τοῦ χαλκεοΗ «ΤΥΧΑΙΑ» ΕΥΡΕΣΗ. φώνου, ἔτσι καὶ ἡ σύλληψη τῆς κατασκευῆς του συντόνου ἦταν «τυχαία». Τυχαία; «Ὁ ζητῶν εὑρίσκει». Ξαναδιαβάζοντας τὸ ἄνω ἄρθρο μου εἶδα μία εἰκόνα πειραμάτων τοῦ Πυθαγόρα. Μὲ κόπο θυμήθηκα μετὰ ἀπὸ καιρό, ποῦ βρῆκα αὐτὴν τὴν ξυλογραφία (Σχ. 1). Σὲ βιβλίο μαθηματικὸ(!) στὸ κεφάλαιο περὶ μουσικῆς.1 Ἐρώτησα τὸν N. Μπρᾶ ἂν ὑπάρχῃ κατασκευασμένο τέτοιο ὄργανο· μοῦ ἀπάντησε κατηγορηματικὰ «ὄχι». Καὶ οἱ συμπτώσεις συνεχίζονται: τὸ βρίσκω σὲ πρόγραμμα συναυλίας (Inst. Goethe 13-2-03) καὶ σὲ ἔνθετο τῆς «Ἐλευθεροτυπίας» (Ἱστορικά, τ. 170, Ἰαν. ’03). Ἄρα χιλιάδες ἄνθρωποι τὸ εἶδαν, ἐξ ὧν μαθηματικοὶ καὶ μουσικοί. Κανεὶς δὲν σκέφθηκε ὅτι ἦταν ὄργανο ποὺ ἠχοῦσε καὶ ποὺ μποροῦσε νὰ κατασκευασθῇ. Σὰν τὸ μῆλο τοῦ Νεύτωνα! Η ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ. Στὴν ξυλογραφία ὁ Πυθαγόρας Η ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ. παίζει τὸ ὄργανο· εἶναι σὲ χειρόγραφο τοῦ 14ου αἰ., ἀντίγραΣχ. 1. Τὸ Σύντονον τοῦ Πυθαγόρα. φο (κακὸ) καθολικοῦ μοναχοῦ ἀπὸ χαμένο ἔργο πυθαγορείων. Αὐτός, ἄσχετος ἀπὸ μουσική, τὸ μόνο σωστὸ ποὺ ἀντέγραψε ἦσαν οἱ ἀναλογίες τῶν βαρῶν. Τὰ λάθη ἦσαν: ·. Ἡ ἐπιφάνεια τῆς τράπεζας (Σχ. 2) ἐσχεδιάθη ὡς ἕνα ἐπίπεδο. Ὅμως χωρὶς «πλαϊνὰ» (ἀνάποδο κουτὶ) δὲν ἠχεῖ! ‚. Θεωρεῖ τοὺς «καβαλλάρηδες» μεταλλικοὺς καὶ μὴ ἐφαπτόμενους στὴν τράπεζα καὶ Á. Μὲ πόδια κάθετα ἡ τράπεζα θὰ ἀνετρέπετο ἀπὸ τὰ μεγάλα βάρη. Τὸ ὄργανο εἶναι μία ἁρμονικὴ τράπεζα μὲ 6 ἰσόπαχες χορδὲς τεντωμένες σὲ καβαλλάρηδες μὲ «κλειδιὰ» (δ) καὶ βαρίδια (ε) [Σχ. 2]. Τὰ βάρη ἐσημάνθηκαν ὡς σειρὰ ἀκεραίων: 4, 6, 8, 9, 12, 16, οἱ ἴδιοι (ἐν μέρει) μὲ τοῦ Χαλκεοφώνου (6, 8, 9, 12). Ρώτησα πάλι τὸν Μπρᾶ: «–Κατασκευάζεται ὥστε νὰ παίζῃ;» Ἀπάντησε μὲ ἕνα κατηγορηματικὸ «Ναί». Ποιό εἶναι ὅμως αὐτὸ τὸ ὄργανο ποὺ μοιάζει με σαντούρι; KAI TO ONOMA AYTOY... Ἀφοῦ δὲν ἔχει βρεθῆ οὔτε σὲ ἀπειKAI TO ONOMA AYTOY... κόνιση (ἀγγεῖα κ.ἀ.) ὅπως καὶ τὸ χαλκεόφωνο, θὰ τὸ ὀνομάσω ἐγώ: «ἑξάχορδον; σύγχορδον; σύμφωνον; Εὑρίσκω τὴν λέξη «Σύντονον = (ὄργανον) μὲ χορδὰς τανυμένας ἰσχυρῶς! (Ξεν. «Κυν.» 6.7). Ὄμοφο ὄνομα, προσδιοριστικὸ γιὰ Σχ. 2. Λάθη ἀντιγραφῆς. τὸν πρόγονο τοῦ σαντουριοῦ. Καὶ «σαντοῦρι»; Μὰ φυσικὰ δὲν εἶναι τούρκικη