Τὸ ἀρχαϊκὸ σαντούρι Ἡἐπαφή μου μὲ ἤχους ἀπὸ ἀρχαιοελληνικὰ ὄργανα ξεκίνησε μὲ τὴ γνωριμία μου μὲ τὸν μεγάλο μά(ΐ)στορα κατασκευαστὴ Νικόλα Μπρᾶ. Πρώτη μου ἀνα- κάλυψη ἀρχαίου ὀργάνου ἦταν τὸ «χαλκεόφωνον», ἕνα τετράδισκο μελῳ- δικὸ κρουστὸ (ἡ παρουσίασή του στὸ «Δ», τ. 246). Καὶ τώρα τὸ «σύντονον», ἕνα ἐπιτραπέζιο ἑξάχορδο. Ἂς παρουσιάσουμε τὸ ἐξαίρετο σὲ κάλλος καὶ ἦχο ὄργανο. Η «ΤΥΧΑΙΑ» ΕΥΡΕΣΗ. Η «ΤΥΧΑΙΑ» ΕΥΡΕΣΗ. Ὅπως καὶ τοῦ χαλκεο- φώνου, ἔτσι καὶ ἡ σύλληψη τῆς κατασκευῆς του συντόνου ἦταν «τυχαία».Τυχαία; «Ὁ ζητῶν εὑρίσκει». Ξαναδιαβάζο- ντας τὸ ἄνω ἄρθρο μου εἶδα μία εἰκόνα πειραμάτων τοῦ Πυ- θαγόρα. Μὲ κόπο θυμήθηκα μετὰ ἀπὸ καιρό, ποῦ βρῆκα αὐτὴν τὴν ξυλογραφία (Σχ. 1). Σὲ βιβλίο μαθηματικὸ(!) στὸ κεφάλαιο περὶ μουσικῆς.1Ἐρώτησα τὸν N. Μπρᾶ ἂν ὑπάρχῃ κατασκευασμένο τέτοιο ὄργανο· μοῦ ἀπάντησε κατηγορημα- τικὰ «ὄχι». Καὶ οἱ συμπτώσεις συνεχίζονται:τὸ βρίσκω σὲ πρό- γραμμα συναυλίας (Inst. Goethe13-2-03) καὶ σὲ ἔνθετο τῆς «Ἐλευθεροτυπίας» (Ἱστορικά, τ. 170, Ἰαν. ’03). Ἄρα χιλιάδες ἄνθρωποι τὸ εἶδαν, ἐξ ὧν μαθηματικοὶ καὶ μουσικοί. Κανεὶς δὲν σκέφθηκε ὅτι ἦταν ὄργανοποὺ ἠχοῦσε καὶ ποὺ μποροῦσε νὰ κατασκευασθῇ. Σὰν τὸ μῆλο τοῦ Νεύ- τωνα! Η ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ. Η ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ. Στὴν ξυλογραφία ὁ Πυθαγόρας παίζει τὸ ὄργανο· εἶναι σὲ χειρόγραφο τοῦ 14ου αἰ., ἀντίγρα- φο (κακὸ) καθολικοῦ μοναχοῦ ἀπὸ χαμένο ἔργο πυθαγορείων. Σχ. 1. Τὸ Σύντονον τοῦ Πυθαγόρα. Αὐτός, ἄσχετος ἀπὸ μουσική, τὸ μόνο σωστὸ ποὺ ἀντέγραψε ἦσαν οἱ ἀναλογίεςτῶν βαρῶν. Τὰ λάθη ἦσαν: ·.Ἡ ἐπιφάνεια τῆς τράπεζας (Σχ. 2)ἐσχεδιάθη ὡς ἕνα ἐπίπεδο. Ὅμως χωρὶς «πλαϊνὰ» (ἀνάποδο κουτὶ) δὲν ἠχεῖ! ‚.Θεωρεῖ τοὺς «καβαλλάρηδες» μεταλλικοὺς καὶ μὴ ἐφαπτόμενους στὴν τρά- πεζα καὶ Á.Μὲ πόδια κάθετα ἡ τράπεζα θὰ ἀνετρέπετο ἀπὸ τὰ μεγάλα βάρη. Τὸ ὄργανο εἶναι μία ἁρμονικὴ τράπεζα μὲ 6 ἰσόπαχες χορδὲς τεντωμένες σὲ καβαλλάρηδες μὲ «κλει- διὰ» (δ) καὶ βαρίδια (ε) [Σχ. 2]. Τὰ βάρη ἐσημάνθηκαν ὡς σειρὰ ἀκεραίων:4, 6, 8, 9, 12, 16, οἱ ἴδιοι (ἐν μέρει) μὲ τοῦ Χαλκεοφώνου (6, 8, 9, 12). Ρώτησα πάλι τὸν Μπρᾶ:«–Κατασκευάζεται ὥστε νὰ παίζῃ;» Ἀπάντησε μὲ ἕνα κατηγορηματικὸ «Ναί». Ποιό εἶναι ὅμως αὐτὸ τὸ ὄργανο ποὺ μοιάζει με σαντούρι; KAI TO ONOMA AYTOY... KAI TO ONOMA AYTOY... Ἀφοῦ δὲν ἔχει βρεθῆ οὔτε σὲ ἀπει- κόνιση (ἀγγεῖα κ.ἀ.) ὅπως καὶ τὸ χαλκεόφωνο, θὰ τὸ ὀνομάσω ἐγώ: «ἑξάχορ- δον; σύγχορδον; σύμφωνον; Εὑρίσκω τὴν λέξη «Σύντονον= (ὄργανον) μὲ χορ- δὰς τανυμένας ἰσχυρῶς! (Ξεν. «Κυν.» 6.7). Ὄμοφο ὄνομα, προσδιοριστικὸ γιὰ τὸν πρόγονο τοῦ σαντουριοῦ. Καὶ «σαντοῦρι»; Μὰ φυσικὰ δὲν εἶναι τούρκικη Σχ. 2. Λάθη ἀντιγραφῆς.