ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΜΠΟΥΡΑΤΙΝΟΣ Σοφία, ἀποτελεσματικότητα καὶ θρησκεία Δύο θεμελιώδεις παρεξηγήσεις σκιάζουν τὴν ἔννοια καὶ τὴν λειτουργία τῆς σοφίας. Ἡ ἄρση τους καθορίζει ἄμεσα τὴν πρακτικἡ ἀπόδοση --- καὶ εὖτυχία --- τοῦ ἀτόμου. Ἢ πρώτη παρεξήγηση εἶναι, πὼς ἡ σοφία ἀντιπροσωπεύει κάτι τὸ οἰκὸδομήσιμο --- μὲ τὶς γνώσεις, τὴν πεῖρα, τὴν νοημοσύνη. Τὸ σφάλμα ἐδῶ εἶναι, πὼς ἡ σοφία θεωρεῖται σὰν κάτι στὸ ὁποῖο φθάνει κανεὶς προσθετικά. Τὸ ἀντίθετο ὅμως ἰσχύει. Σοφία εἶναι ἐκεῖνο στὸ ὁποῖο φθάνει κανεὶς ἀφαιρετικά: Βγάζει ἀπὸ τὸ νοῦ του τὴν ἐπιθυμία γιὰ κάθε στοχοπροσδιωρισμένη προσπάθεια, βγάζει ἀπὸ τὴν καρδιά του κάθε αἴσθηση πὼς ἀποτελεῖ ὕπαρξη χωριστὴ καὶ τότε ἐκείνη ἀναδύεται ἀβίαστα μέσα του. Δὲν εἶναι δηλαδὴ ἡ σοφία κάτι ποὺ ἀνακαλύπτει κανείς. Εἶναι κάτι ποὺ ἀνακαλύπτει αὐτόν, ὅταν (καὶ στὴν ἕκταση πού) ἀποβάλη τὴν ἀτομικότητά του. Κυριεύεται ἀπὸ αὐτήν, δὲν τὴν κυριεύει. Ἡ δεύτερη παρεξήγηση εἶναι, πὼς ἡ σοφία ἀντιπροσωπεύει κάποια μορφὴ σκέψης. Τὸ σφάλμα ἐδῶ εἶναι, πὼς ἡ σοφία θεωρεῖται ὡς σύστημα ἤ ἐπίπεδο νοητικῆς λειτουργίας. Τὸ ἀντίθετο ἰσχύει: Σοφία δὲν θὰ πῆ τρόπος σκέψης. Θὰ πῆ ποιότητα ἐνόρασης, Δὲν προβάλλεται στὰ πράγματα. Τὰ ἀποκαλύπτει ὡς ἔχουν. Ὅταν τὸ ἄτομο σταματᾶ κάθε συνειδητὴ διανοητικἡ ἐπεξεργασία τῶν ἐξωτερικῶν ἤ ἐσωτερικῶν ἐρεθισμάτων, ἐκείνη τοῦ δείχνει τὸν κόσμο χωρὶς ὄψη. Μπορεῖ ἔτσι νὰ δῆ τὸ ἄτομο πῶς πρέπει νὰ κινηθῆ ἐντὸς τοῦ κόσμου αὐτοῦ. Σοφία δηλαδὴ δὲν εἶναι ἕνα σύστημα προσέγγισης στὴν πραγματικότητα. Εἶναι ἡ προσέγγιση τοῦ συστήματος τῆς πραγματικότητας σὲ σένα, μακρυὰ ἀπὸ κάθε δική σου προβολή. Εἶναι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο τὰ πράγματα βλέπουν ἐσένα, καὶ. ὄχι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο τὰ βλέπεις ἐσύ. ̓Ιδίως, ἅν ὁ τρόπος σου παρουσιάζη μεγάλη ἐσωτερικὴ συνέπεια, τὴν ὁποία ἐκλαμβάνεις ὡς τὴν ἐσωτερικὴ συνέπεια τῆς ἴδιας τῆς πραγματικότητας. Οἱ παραπάνω δύο παρεξηγήσεις τῆς σοφίας ἐμποδίζουν τὸ ἄτομο νὰ ἐνεργήση σωστά, μακροπρόθεσμα. "Οσο περισσότερο ὁρίζεται κανεὶς ἀπὸ τὴν εἰκόνα ποὺ ἀνεξέταστα ἔχει σχηματίσει γιὰ τὸν κόσμο, τόσο λιγώτερο τὸν βλέπει ὅπως εἶναι. Καὶ ὅσο λιγώτερο τὸν βλέπει ὅπως εἶναι, τόσο ἀποτελεσματικώτερα μπορεῖ νὰ ἐνεργήση ἐντός του. Τελικὰ ἡ οἰκουμένη δὲν χρειάζεται τὴ δική μας σοφία. Ἐμεῖς χρειαζόμαστε τὴν δική της. Δὲν εἶναι λοιπὸν τυχαῖο, πὼς οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες συνέδεσαν ἀρχικὰ τὴ σοφία πάντοτε μὲ συγκεκριμένο --- καὶ πρακτικό --- ἔργο, ἀποφεύγοντας κάθε ἀφαίρεση τῆς λειτουργίας της ἀπὸ τὴν ὑλικὴ διάσταση. Σοφία δὲν ἦταν γιαὐτοὺς τὸ ὀρθῶς σκέπτεσθαι, ἀλλὰ τὸ ὀρθῶς ἐνεργεῖν ἤἤ πράττειν. Τὸ ὀρθῶς ἐνεργεῖν ἤ πράττειν προὐπέθετε βέβαια μιὰν ἱκανότητά τοῦ ὁρᾶν. Ἡ ἱκανότητα αὐτὴ ὅμως δὲν ἦταν ὑπόθεση ὀρθῆς ὀπτικῆς γωνίας. Ἦταν ὑπόθεση ἆπουσίας κάθε ὀπτικῆς γωνίας -- καὶ παρουσίας ὀρθίου (δηλαδὴ ἀπολύτως ἀφυπνισμένου) ὁρᾶν. Ἔβλεπες (καὶ συνεπῶς ἐνεργοῦσες ἤ ἔπραττες), ὅταν ἔβλε-