ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΜΠΟΥΡΑΤΙΝΟΣ Σοφία, ἀποτελεσματικότητα καὶ θρησκεία Δύο θεμελιώδεις παρεξηγήσεις σκιάζουν τὴν ἔννοια καὶ τὴν λειτουργία τῆς σοφίας. Ἡ ἄρση τους καθορίζει ἄμεσα τὴν πρακτικἡ ἀπόδοση --- καὶ εὖ- τυχία --- τοῦ ἀτόμου. Ἢ πρώτη παρεξήγηση εἶναι, πὼς ἡ σοφία ἀντιπροσωπεύει κάτι τὸ οἰκὸ- δομήσιμο --- μὲ τὶς γνώσεις, τὴν πεῖρα, τὴν νοημοσύνη. Τὸ σφάλμα ἐδῶ εἶναι, πὼς ἡ σοφία θεωρεῖται σὰν κάτι στὸ ὁποῖο φθάνει κανεὶς προσθετικά. Τὸ ἀν- τίθετο ὅμως ἰσχύει. Σοφία εἶναι ἐκεῖνο στὸ ὁποῖο φθάνει κανεὶς ἀφαιρετικά: Βγάζει ἀπὸ τὸ νοῦ του τὴν ἐπιθυμία γιὰ κάθε στοχοπροσδιωρισµένη προσπά- θεια, βγάζει ἀπὸ τὴν καρδιά του κάθε αἴσθηση πὼς ἀποτελεῖ ὕπαρξη χωριστὴ καὶ τότε ἐκείνη ἀναδύεται ἀβίαστα µέσα του. Δὲν εἶναι δηλαδὴ ἡ σοφία κάτι ποὺ ἀνακαλύπτει κανείς. Εἶναι κάτι ποὺ ἀνακαλύπτει αὐτόν, ὅταν (καὶ στὴν ἕκταση πού) ἀποβάλη τὴν ἀτομικότητά του. Κυριεύεται ἀπὸ αὐτήν, δὲν τὴν κυριεύει. Ἡ δεύτερη παρεξήγηση εἶναι, πὼς ἡ σοφία ἀντιπροσωπεύει κάποια µορ- φὴ σκέψης. Τὸ σφάλμα ἐδῶ εἶναι, πὼς ἡ σοφία θεωρεῖται ὡς σύστημα ἤ ἐπί- πεδο νοητικῆς λειτουργίας. Τὸ ἀντίθετο ἰσχύει: Σοφία δὲν θὰ πῆ τρόπος σκέ- ψης. Θὰ πῆ ποιότητα ἐνόρασης, Δὲν προβάλλεται στὰ πράγματα. Τὰ ἀποκα- λύπτει ὡς ἔχουν. Ὅταν τὸ ἄτομο σταματᾶ κάθε συνειδητὴ διανοητικἡ ἐπε- ξεργασία τῶν ἐξωτερικῶν ἤ ἐσωτερικῶν ἐρεθισμάτων, ἐκείνη τοῦ δείχνει τὸν κόσμο χωρὶς ὄψη. Μπορεῖ ἔτσι νὰ δῆ τὸ ἄτομο πῶς πρέπει νὰ κινηθῆ ἐντὸς τοῦ κόσμου αὐτοῦ. Σοφία δηλαδὴ δὲν εἶναι ἕνα σύστημα προσέγγισης στὴν πραγµατικότη- τα. Εἶναι ἡ προσέγγιση τοῦ συστήματος τῆς πραγματικότητας σὲ σένα, μα- κρυὰ ἀπὸ κάθε δική σου προβολή. Εἶναι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο τὰ πράγματα βλέπουν ἐσένα, καὶ. ὄχι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο τὰ βλέπεις ἐσύ. ᾿Ιδίως, ἅν ὁ τρόπος σου παρουσιάζη μεγάλη ἐσωτερικὴ συνέπεια, τὴν ὁποία ἐκλαμβάνεις ὡς τὴν ἐσωτερικὴ συνέπεια τῆς ἴδιας τῆς πραγματικότητας. Οἱ παραπάνω δύο παρεξηγήσεις τῆς σοφίας ἐμποδίζουν τὸ ἄτομο νὰ ἐ- νεργήση σωστά, μακροπρόθεσμα. "Οσο περισσότερο ὁρίζεται κανεὶς ἀπὸ τὴν εἰκόνα ποὺ ἀνεξέταστα ἔχει σχηματίσει γιὰ τὸν κόσμο, τόσο λιγώτερο τὸν βλέπει ὅπως εἶναι. Καὶ ὅσο λιγώτερο τὸν βλέπει ὅπως εἶναι, τόσο ἀποτε- λεσματικώτερα μπορεῖ νὰ ἐνεργήση ἐντός του. Τελικὰ ἡ οἰκουμένη δὲν χρειά- ζεται τὴ δική μας σοφία. Ἐμεῖς χρειαζόμαστε τὴν δική της. Δὲν εἶναι λοιπὸν τυχαῖο, πὼς οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες συνέδεσαν ἀρχικὰ τὴ σοφία πάντοτε μὲ συγκεκριμένο --- καὶ πρακτικό --- ἔργο, ἀποφεύγοντας κά- θε ἀφαίρεση τῆς λειτουργίας της ἀπὸ τὴν ὑλικὴ διάσταση. Σοφία δὲν ἦταν γιαὐτοὺς τὸ ὀρθῶς σκέπτεσθαι, ἀλλὰ τὸ ὀρθῶς ἐνεργεῖν ἤ ἤ πράττειν. Τὸ ὀρθῶς ἐνεργεῖν ἤ πράττειν προὐπέθετε βέβαια μιὰν ἱκανότητά τοῦ ὁρᾶν. Ἡ ἱκανότη- τα αὐτὴ ὅμως δὲν ἦταν ὑπόθεση ὀρθῆς ὀπτικῆς γωνίας. Ἦταν ὑπόθεση ἆπου- σίας κάθε ὀπτικῆς γωνίας -- καὶ παρουσίας ὀρθίου (δηλαδὴ ἀπολύτως ἀφυ- πνισµένου) ὁρᾶν. Ἔβλεπες (καὶ συνεπῶς ἐνεργοῦσες ἤ ἔπραττες), ὅταν ἔβλε-