Ποιοί μποροῦν νὰ καλοῦνται «Ἕλληνες»; Ἐπειδὴ ἡ περιλάλητη φράση τοῦ Ἰσοκράτους περὶ τῆς δυνάμεως τῆς Ἀθηναϊκῆς παιδεύσεως νὰ ἐμπλουτίζῃ τὸ περιεχόμενον τῆς ἐννοίας τῆς ἑλληνικότητος προσδίδοντας σ’ αὐτὴν προεχόντως τὴν πνευμα- τική της διάσταση παρερμηνεύθηκε ἀπὸ τοὺς ἀγνῶτες καὶ μὴ εἰδό- τας, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοὺς καλῇ τῇ πίστει μέν, ἀλλὰ ἐκ ραθυμίας τρεπομένους εἰς τὰ «ἑτοῖμα», καὶ ἐπειδὴ τὸ ἀληθὲς νόημα τῶν λόγων τοῦ σπουδαίου Ἑλλη- νοκεντρικοῦ (Ἀθηναιοκεντρικοῦ γιὰ τὴν ἀκρίβεια) στοχαστοῦ στρεβλώνε- ται ἀπὸ εὐαρίθμους ἑλληνοφώνους, ποὺ ἔχουν ἀναλάβει μισθαρνοῦντες τὴν ἐκτέλεση τῶν ἐξυφανθέντων κατὰ τοῦ Ἔθνους τῶν Ἑλλήνων σχεδίων καὶ δὴ κατὰ τῆς μοναδικῆς –τουλάχιστον στὴν Εὐρώπη– ὁμοιογενείας (Ἑλληνογε- νείας) τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας μας, γιὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς ἐμεῖς, μετὰ τοῦ δέοντος σεβασμοῦ πρὸς τὸν λόγον καὶ τὴν λογικήν, τὴν ἱστορία καὶ τοὺς γλωσ- σικούς, γραμματικοὺς καὶ συντακτικοὺς κανόνες, ἀλλὰ καὶ μετὰ λόγου γνώ- σεως, προσεγγίζουμε τὰ «ἀνὰ χεῖρας πράγματα», τὴν συγκεκριμένη φράση. Ἀποφαίνεται λοιπὸν ὁ Ἰσοκράτης1(436-338 π.X.) εἰς τὸν «Πανηγυρικὸν»λό- γον του (παρ. 50), ποὺ ἐδημοσίευσε τὸ 380 π.X.: «Τοσοῦτον δ’ ἀπολέλοιπεν ἡ πόλις ἡμῶν περὶ τὸ φρονεῖν καὶ τὸ λέγειν τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, ὥσθ’ οἱ ταύτης μαθηταὶ τῶν ἄλλων διδάσκαλοι γεγόνα- σι καὶ τὸ τῶν Ἑλλήνων ὄνομα πεποίηκε μηκέτι τοῦ γένους ἀλλὰ τῆς διανοί- ας δοκεῖν εἶναι, καὶ μᾶλλον Ἕλληνας καλεῖσθαι τοὺς τῆς παιδεύσεως τῆς ἡμε- τέρας ἢ τοὺς τῆς κοινῆς φύσεως μετέχοντας». Δηλαδή: «Εἶναι τόσο μεγάλη ἡ ἀπόσταση ποὺ χωρίζει τὴν πόλη μας (τὴν Ἀθήνα) ἀπὸ τοὺς ἄλλους (Ἕλληνες) –τὶς ἄλλες ἑλληνικὲς πόλεις– ὡς πρὸς τὴν πνευματικὴ ἀνάπτυξη καὶ τὴν καλλιέργεια τοῦ ἔντεχνου λόγου (ποιητικοῦ, 1. Ὁ Ἰσοκράτης διέπρεψε κυρίως ὡς ρητοροδιδάσκαλος, πραγματιστὴς φιλόσοφος καὶ πολιτειολόγος. Ὑπῆρξεν ὁ κατ’ ἐξοχὴν θεωρητικὸς τῆς πολιτικῆς ἐπιστήμης καὶ ἀναδείχθηκε στὸν αἰῶνα του, μαζὶ μὲ τοὺς Γοργία, Λυ- σία καὶ Ἀγησίλαο τῆς Σπάρτης, ὡς ὁ διαπρύσιος κῆρυξ τῆς πανελληνίου ἰδέας, δηλαδὴ τῆς συνενώσεως τῶν Ἑλλήνων σὲ ἑνιαία πολιτικὴ ὀντότητα γιὰ τὴν κατάπαυση τῶν ἔμφυλων ἐρίδων καὶ τὴν ἀντιμετώπιση τῆς Περ- σικῆς ἀπειλῆς. Μὲ τὸν «Πανηγυρικόν»του ἐκάλει τοὺς Ἕλληνες νὰ ἑνωθοῦν ὑπὸ τὴν ἡγεσία τῶν Ἀθηνῶν (B´ Ἀθηναϊκὴ Συμ- μαχία), ἀποτυχὼν δὲ στὴν προσπάθειά του αὐτὴ στρέφεται μετὰ τὴν Ἀνταλκίδειο εἰρήνη πρὸς τὸν Φίλιππο τῆς Μακεδονίας, τὸν ὁποῖο καὶ καλεῖ νὰ ἡγηθῇ τῶν Ἑλλήνων.