ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
268ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2004
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Η θεωρία της σχετικότητας στα αρχαιοελληνικά κείμενα. Η διαστρέβλωσή τους από τον Α. Αϊνστάιν — ΙΕΡΟΔΙΑΚΟΝΟΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ
Πρωτογενές κείμενο, χωρίς καμία ἐπέμβαση
Ἡ διαστρέβλωσή τους ἀπὸ τὸν A. Ἀινστάιν
£ὰ ἀρχίσουμε τὸ παρὸν ἄρθρο παραθέτοντας ἐν μεταφράσει ἕνα
ἄκρως ἐνδιαφέρον ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸν «Τίμαιο» τοῦ Πλάτωνος,
γιὰ νὰ ἀκολουθήσουμε τὴν συλλογιστικὴ τοῦ Ἕλληνα φιλοσό-
φου. Αὐτὴ ἀκριβῶς ἡ συλλογιστικὴ θὰ μᾶς βοηθήσῃ νὰ κατα-
ονήσουμε τὴν σχετικότητα τοῦ χρόνου:
«Τὴν γέννηση τῶν ἡμερῶν καὶ τῶν νυκτῶν καὶ τῶν ἐτῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπῆρχαν πρὶν γεννηθῇ ὁ
Οὐρανός, ἐπινοεῖ μαζὶ μὲ τὴν κατασκευή του. Ὅλα δὲ αὐτὰ εἶναι μέρη τοῦ χρόνου, τὸ δὲ παρελθὸν
καὶ τὸ μέλλον ἀποτελοῦν χρονικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα βέβαια εἶναι λάθος νὰ τὰ ἀποδίδουμε στὴν αἰώ-
νια οὐσία, ἀφοῦ ἀγνοοῦμε τὴν φύση της. Διότι λέμε ὅτι “ἦταν” καὶ “θὰ εἶναι”, ἐνῷ στὴν πραγματι-
κότητα προσήκει μόνο τὸ “εἶναι”. Τὸ “ἦταν” καὶ τὸ “θὰ εἶναι” πρέπει νὰ λέγωνται γιὰ τὸ γίγνεσθαι,
ποὺ ἐκτυλίσσεται μέσα στὸν χρόνο, ἀφοῦ καὶ τὰ δύο αὐτὰ συνιστοῦν κινήσεις».1
Ἔστω πὼς κάποιος παρατηρητὴς στήνει τὸ ἀστεροσκοπεῖο του ἔξω ἀπὸ τὰ ὅρια τοῦ σύμπαντος καὶ
ἐπιχειρεῖ νὰ ἀποτυπώσῃ κάποια δεδομένη στιγμὴ τοῦ κοσμικοῦ γίγνεσθαι σὲ μιὰ ἀστρονομικὴ φω-
τογραφία. Βέβαια τέτοιος παρατηρητὴς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ, ἀφοῦ δὲν νοεῖται χῶρος ἔξω
ἀπὸ τὰ συμπαντικὰ ὅρια: «μέρος οὐδὲν οὐδενός, οὐδὲ δύ-
ναμιν ἔξωθεν ὑπολοιπῶν».2Γιὰ νὰ συνεχίσουμε τὸν συλ-
λογισμό μας, ἂς τοποθετήσουμε σ’ αὐτὴν τὴν θέση τὸν
ἰουδαϊκὸ θεὸ Ἀδωνάι. Ἔστω ὅτι αὐτὸς ὁ ἐξωσυμπα-
ντικὸς δημιουργὸς «κτίζει»τὸ σύμπαν καὶ στὴν συνέχεια
ἀποσύρεται κάπου ἔξω ἀπὸ τὰ συμπαντικὰ ὅρια καὶ πα-
ρατηρεῖ τὸ δημιούργημά του.
Ποιά εἰκόνα θὰ καταγράψῃ τὸ βλέμμα του; Φυσικὰ
θὰ ἀντιληφθῇ τὴν συνολικὴ εἰκόνα τοῦ σύμπαντος
σὲ μία δεδομένη, τὴν παροῦσα στιγμή. Μποροῦμε νὰ
φανταστοῦμε μιὰ ἀστρονομικὴ φωτογραφία, ποὺ
θὰ ἀποτυπώνῃ τὸ «συνολικὸ παρόν».
Ταυτόχρονα ὅμως ἂς τοποθετήσουμε κάποιον ἀστρο-
νόμο σὲ κάποιο σημεῖο, κάπου μέσα στὸν χῶρο ποὺ κα-
λύπτει τὸ σύμπαν. Ἂς ποῦμε, ἔστω, ὅτι αὐτὸ τὸ παρα-
τηρητήριο βρίσκεται κάπου στὴνΓῆ. Ἢ μᾶλλον, γιὰ νὰ
μὴν ἀλλάξουμε πρωταγωνιστὴ στὸ «σενάριό» μας, ἂς φα-
νταστοῦμε τὸν προηγούμενο παρατηρητὴ νὰ κάνῃ ἕνα
ταξιδάκι ἀναψυχῆς στὴνΓῆ καὶ ἐπ’ εὐκαιρίᾳ νὰ κάνῃ
καὶ μιὰ «περατζάδα» ἀπὸ τὸ ὄρος Σινᾶ, γιὰ νὰ δώσῃ
Πλάτων (427-347 π.X.).