ΜΕΤΕΟΡΙΣΜΟ Ι ἈΝΤὸ θέμα τοῦ ἄν ὑπάρχη μιὰ σύνδεση ἐσωτερικὴ ἀνάμεσα στὴν ἑλληνικότητα καὶ τὸν Χριστιανισμό, εἶναι ὑποκειμενικό. Αν πιστεύη κανεὶς στὸν Χριστό, θὰ ἐπισημάνη μιὰ τέτοια σύνδεση, παραγνωρίζοντας τὶς διαφορές. Ἂν δὲν πιστεύη στὸν Χριστό, δὲν θὰ τὴν ἐπισημάνη, τονίζοντας τὶς διαφορὲς --- καὶ βέβαια τὶς ἀντιδικίες τοῦ παρελθόντος. Τελικὰ ὑπάχουν ἐπιχειρήματα τόσο ὑπὲρ τῆς μιᾶς ἄποψης, ὅσο καὶ ὑπὲρ τῆς ἄλλης. ἂν λοιπὸν θέλη νὰ εἶναι ὁ ἐρευνητὴς τῆς σχέσης ἑλληνικότητας - Χριστιανισμοῦ κάπως ἀντικειμενικός, θὰ πρέπει ὅσο μπορεῖ νὰ κρίνη καὶ νὰ συγκρίνη δεδομένα, γεγονότα καὶ ἰδεολογικὰ στοιχεῖα ὄχι μόνο ὁμοειδῆ, ἀλλὰ τῆς ἴδιας ποιότητας καί, εἰ δυνατόν, τοῦ ἰδίου βάρους. Αὐτὸ δὲν εἶναι εὔκολο, ἄν σκεφθῆ κανεὶς ὅτι ἐμεῖς οἱ ἴδιοι εἴμαστε πάντα ἐκεῖνοι ποὺ ἀποφασίζουμε τὶ εἶναι ὁμοειδές, τὶ ἔχει τὴν ἴδια ποιότητα καὶ ποῖο εἶναι τὸ βάρος τῆς κάθε ἐπισήμανσής μας --- ἀνάλογα μὲ τοὺς ψυχονοητικούς μας καθορισμούς. Μὲ τὴν ἐπιφύλαξη αὐτή, ἂς ἐπιχειρήσουμε νὰ δοῦμε σύντομα ποῖα εἶναι τὰ κοινὰ σημεῖα ἑλληνικότητας - Χριστιανισμοῦ καὶ ποῖες οἱ διαφορές. ̓Αφετηρία γιὰ τὶς παρακάτω σκέψεις εἶναι τὸ κείμενο τοῦ καθηγητή Χρήστου Πιανναρᾶ «Θρησκεία καὶ Ἑλληνικότητα, σημειώσεις γιὰ μιὰ εἰσήγηση». Σωστὰ ὁ συγγραφέας τοποθετεῖ τὴν δυναμικὴ σχέση ἀληθεύειν - κοινωνεῖν στὸ ἐπίκεντρο τῆς ἑλληνικότητας --- τόσο τῆς προχριστιανικῆς, ὅσο καὶ τῆς χριστιανικῆς. Τὸ θέμα ὅμως εἶναι ὅτι ἡ δυναμικὴ αὐτὴ σχέση συλλαμβάνεται ἀντίθετα ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους καὶ ἀπὸ τοὺς Χριστιανούς. Ὅπως εὔστοχα ἐπισημαίνει ὁ κ. Γιανναρᾶς, μὲ τὴν ἔλευση τοῦ Χριστιανισμοῦ ὁ Ἕλληνας παύει νὰ κοινωνῇ πρὸς τὸν λόγο τῆς τυφλῆς ἀναγκαιότητας καὶ ἀρχίζει νὰ κοινωνῆ πρὸς τὸν λόγο τοῦ προσωπικοῦ θεοῦ, ὁ ὁποῖος ἐλεύθερα, καὶ ἀπὸ ἀγάπη μόνο, δημιουργεῖ τὸν κόσμο. ἐπισήμανση τῆς παραπάνω ἀντίθεσης ἀπὸ τὸν συγγραφέα ἔχει καίρια σημασία. ̓Αγγίζει πραγματικὰ τὴν οὐσία τοῦ ὅλου θέματος ἑλληνικότητα Χριστιανισμός. Ἡ ὕπαρζη μιᾶς ὅποιας ὀρθοδοξίας ἦταν ἀδιανόητη στὴν προχριστιανικὴ Ἑλλάδα, ὅπως ἡ ὕπαρξη μιᾶς ἀπόλυτης πίστης. Ὁ ἀρχαῖος ὑποστασιοποιεῖ τὸν κόσμο περίπου συνειδητά. Ὁ Χριστιανὸς ἀναθέτει τὸ ἔργο αὐτὸ στὸν Θεό. Ὁ ἀρχαῖος δηλαδὴ προσωποποιεῖ τοὺς Θεούς. Ὁ χριστιανὸς Θεὸς προσωποποιεῖ τὸν ἄνθρωπο. Ὁ ἀρχαῖος στηρίζεται στὴν γνώση. Ὁ “Χριστιανὸς στηρίζεται στὸν Γνωρίζοντα. Ὁ ἀρχαῖος κοινωνεῖ διὰ τοῦ ἄλλου πρὸς ἑαυτόν, ὅπου καὶ τελικὰ ἀνακαλύπτει τὴν ἀλήθεια. (Ὁ ἄλλος εἶναι ἁπλῶς τὸ μέσο, ὅπως ἐκεῖνος γίνεται τὸ μέσο γιὰ τὸν ἄλλο). Ὁ Χριστιανὸς κοινωνεῖ διὰ τοῦ ἄλλου πρὸς τὸν Θεό, ὁ ὁποῖος τοῦ ἀποκαλύπτει, ἄν θέλη, τὴν ἀλήθεια. (Ἢ σχέση πρὸς τὸν ἄλλο εἶναι γι ̓ αὐτὸν ὁ Θεός. Καὶ ἐπειδὴ εἶναι, πρέπει ὁ Χριστός νὰ ἀποβάλη τὸ προσωπεῖο, ὥστε νὰ ἀποκαλυφθῆ τὸ πρόσωπο, ἐκεῖ ποὺ ὁ ἀρχαῖος πρέπει νὰ φορέση τὸ προσωπεῖο, γιὰ νὰ δώση σ ̓ αὐτὸ τὸ νόημα --- καὶ τὶς προεκτάσεις --- τοῦ προσώπου). Κι τὴ ἀρχαιοελληνικὴ ἀντίληψη, ἡ ἀλήθεια δὲν εἶναι οὔτε ἀτομικὸ γεγονός οὔτε κοινωνικὸ κατόρθωμα.