ΜΕΤΕΟΡΙΣΜΟ Ι ἈΝ Τὸ θέµα τοῦ ἄν ὑπάρχη μιὰ σύνδεση ἐσωτερικὴ ἀνάμεσα στὴν ἑλληνικό- τητα καὶ τὸν Χριστιανισμό, εἶναι ὑπο- κειµενικό. Αν πιστεύη κανεὶς στὸν Χριστό, θὰ ἐπισημάνη μιὰ τέτοια σύν- δεση, παραγνωρίζοντας τὶς διαφορές. Ἂν δὲν πιστεύη στὸν Χριστό, δὲν θὰ τὴν ἐπισημάνη, τονίζοντας τὶς διαφο- ρὲς --- καὶ βέβαια τὶς ἀντιδικίες τοῦ πα- ρελθόντος. Τελικὰ ὑπάχουν ἐπιχειρή- µατα τόσο ὑπὲρ τῆς μιᾶς ἄποψης, ὅσο καὶ ὑπὲρ τῆς ἄλλης. ἂν λοιπὸν θέλη νὰ εἶναι ὁ ἐρευνητὴς τῆς σχέσης ἑλλη- νικότητας - Χριστιανισμοῦ κάπως ἀντι- κειμενικός, θὰ πρέπει ὅσο μπορεῖ νὰ κρίνη καὶ νὰ συγκρίνη δεδομένα, γεγο- νότα καὶ ἰδεολογικὰ στοιχεῖα ὄχι μόνο ὁμοειδῆ, ἀλλὰ τῆς ἴδιας ποιότητας καί, εἰ δυνατόν, τοῦ ἰδίου βάρους. Αὐτὸ δὲν εἶναι εὔκολο, ἄν σκεφθῆ κανεὶς ὅτι ἐ- μεῖς οἱ ἴδιοι εἴμαστε πάντα ἐκεῖνοι ποὺ ἀποφασίζουμε τὶ εἶναι ὁμοειδές, τὶ ἔχει τὴν ἴδια ποιότητα καὶ ποῖο εἶναι τὸ βά- ρος τῆς κάθε ἐπισήμανσής μας --- ἀνά- λογα μὲ τοὺς ψυχονοητικούς μας καθο- ρισμούς. Μὲ τὴν ἐπιφύλαξη αὐτή, ἂς ἐπιχειρή- σουμε νὰ δοῦμε σύντομα ποῖα εἶναι τὰ κοινὰ σημεῖα ἑλληνικότητας - Χριστια- νισμοῦ καὶ ποῖες οἱ διαφορές. ᾿Αφετη- ρία γιὰ τὶς παρακάτω σκέψεις εἶναι τὸ κείµενο τοῦ καθηγητή Χρήστου Πιαννα- ρᾶ «Θρησκεία καὶ Ἑλληνικότητα, ση- μειώσεις γιὰ μιὰ εἰσήγηση». Σωστὰ ὁ συγγραφέας τοποθετεῖ τὴν δυναμικὴ σχέση ἀληθεύειν - κοινωνεῖν στὸ ἐπί- κεντρο τῆς ἑλληνικότητας --- τόσο τῆς προχριστιανικῆς, ὅσο καὶ τῆς χριστια- νικῆς. Τὸ θέµα ὅμως εἶναι ὅτι ἡ δυναμι- κὴ αὐτὴ σχέση συλλαμβάνεται ἀντίθετα ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους καὶ ἀπὸ τοὺς Χρι- στιανούς. Ὅπως εὔστοχα ἐπισημαίνει ὁ κ. Γιανναρᾶς, μὲ τὴν ἔλευση τοῦ Χρι- στιανισμοῦ ὁ Ἕλληνας παύει νὰ κοινω- νῇ πρὸς τὸν λόγο τῆς τυφλῆς ἀναγκαιό- τητας καὶ ἀρχίζει νὰ κοινωνῆ πρὸς τὸν λόγο τοῦ προσωπικοῦ θεοῦ, ὁ ὁποῖος ἐλεύθερα, καὶ ἀπὸ ἀγάπη µόνο, δη- μιουργεῖ τὸν κόσµο. ἐπισήμανση τῆς παραπάνω ἀντί- θεσης ἀπὸ τὸν συγγραφέα ἔχει καί- ρια σημασία. ᾽Αγγίζει πραγματικὰ τὴν οὐσία τοῦ ὅλου θέµατος ἑλληνικότητα - Χριστιανισμός. Ἡ ὕπαρζη μιᾶς ὅποιας ὀρθοδοξίας ἦταν ἀδιανόητη στὴν προ- χριστιανικὴ Ἑλλάδα, ὅπως ἡ ὕπαρξη μιᾶς ἀπόλυτης πίστης. Ὁ ἀρχαῖος ὑπο- στασιοποιεῖ τὸν κόσµο περίπου συνει- δητά. Ὁ Χριστιανὸς ἀναθέτει τὸ ἔργο αὐτὸ στὸν Θεό. Ὁ ἀρχαῖος δηλαδὴ προσωποποιεῖ τοὺς Θεούς. Ὁ χριστια- νὸς Θεὸς προσωποποιεῖ τὸν ἄνθρωπο. Ὁ ἀρχαῖος στηρίζεται στὴν γνώση. Ὁ “Χριστιανὸς στηρίζεται στὸν Γνωρίζον- τα. Ὁ ἀρχαῖος κοινωνεῖ διὰ τοῦ ἄλλου πρὸς ἑαυτόν, ὅπου καὶ τελικὰ ἀνακαλύ- πτει τὴν ἀλήθεια. (Ὁ ἄλλος εἶναι ἁ- πλῶς τὸ μέσο, ὅπως ἐκεῖνος γίνεται τὸ μέσο γιὰ τὸν ἄλλο). Ὁ Χριστιανὸς κοι- νωνεῖ διὰ τοῦ ἄλλου πρὸς τὸν Θεό, ὁ ὁ- ποῖος τοῦ ἀποκαλύπτει, ἄν θέλη, τὴν ἀ- λήθεια. (Ἢ σχέση πρὸς τὸν ἄλλο εἶναι γι᾿ αὐτὸν ὁ Θεός. Καὶ ἐπειδὴ εἶναι, πρέ- πει ὁ Χριστός νὰ ἀποβάλη τὸ προσω- πεῖο, ὥστε νὰ ἀποκαλυφθῆ τὸ πρόσω- πο, ἐκεῖ ποὺ ὁ ἀρχαῖος πρέπει νὰ φορέ- ση τὸ προσωπεῖο, γιὰ νὰ δώση σ᾽ αὐτὸ τὸ νόημα --- καὶ τὶς προεκτάσεις --- τοῦ προσώπου). Κι τὴ ἀρχαιοελληνικὴ ἀντίληψη, ἡ ἀλήθεια δὲν εἶναι οὔτε ἀτομικὸ γεγονός οὔτε κοινωνικὸ κατόρθωμα.