ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Τ. ΡΟΖΟΣ Γεώργιος Πλήθων Γεμιστὸς καὶ Γεώργιος Σχολάριος (Μιὰ πνευματικὴ ἀντιπαράθεση ποὺ σημάδεψε τὸν Ἑλληνισμὸ) του ρώμη εἶναι τοῦτο: Πῶς διαμορφώθηκε Ὃ 15ος αἰώνας μ.Χ. ὑπῆρξε, χωρὶς ἀμφιβολία, ἕνας ὁριακὸς αἰώνας στὴν ἱστορία ἕνα τέτοιο μεγάλο πνεῦμα σ ̓ ἕνα κόσμο τόσο τοῦ ἑλληνισμοῦ ὅσο καὶ τῆς Δύσης. σύγχυσης καὶ παρακμῆς; Πῶς συνέβη μέΜὲ τὸ πέσιμο τῆς αὐτοκρατορίας καὶ τῆς σα ἀπὸ τὸ φανατισμό, τὴν θρησκευτικὴ μονομέρεια, τὸ χάος καὶ τὸ πνεῦμα τῆς ἧττοβασιλεύουσας (1453) σημειώνονται μιὰ σειπάθειας νὰ γεννηθεῖ αὐτὴ ἡ νηφάλια καὶ ρὰ ἀπὸ μεταβολὲς καὶ μετακινήσεις, ποὺ κατασταλαγμένη μορφή; Μήπως, μ ̓ αὖδίνουν μιὰ ὁλότελα νέα ἐμφάνιση στὴν τήν, ἡ καταπιεσμένη καὶ διαστρεβλωμένη, πνευματικὴ καὶ πολιτιστικὴ ὄψη τῆς Εὐρώὡς τότε, ἑλληνικότητα ἔπαιρνε ἐκδίκηση πης. Γιὰ πρώτη φορά, ὁμαδικά, οἱ ἕλληνες γιὰ ὅσες ταπεινώσεις καὶ παραποιήσεις εἷλόγιοι ἔρχονται στὴν Ἰταλία καὶ ἡ ἑλληνιχε ὑποστεῖ, Πῶς ἀλλιῶς νὰ ἐξήγήσουμε, κὴ γλώσσα ἀρχίζει νὰ γίνεται γνωστή. Ποπώς, τὴν ὥρα ποὺ ἔπαιρνε νὰ ξεψυχήσει ἡ λὺ ὅμως πρὶν συμβοῦν ὅλα αὐτά, ἀπὸ τὶς πολύπαθη καὶ παραπαίουσα αὐτοκρατοἀρχὲς τοῦ αἰώνα, στὸ χῶρο τῆς συρρικνωρία, γεννιότανε ἕνας ἀληθινὰ μεγάλος ἕλμένης αὐτοκρατορίας ἄρχισαν ὁρισμένες ληνας φιλόσοφος; Ναί. Ὃ Πλήθως ἔκπροδιαδικασίες --σὲ ὑψηλὸ πνευματικὸ σωποῦσε αὐθεντικὰ το ἑλληνικὸ πνεῦμα ἐπίπεδο-- ποὺ προετοίμασαν ἀλλὰ καὶ καὶ ὁ ἴδιος ἔνιωθε μέσα του ν ̓ ἀναβιώνει ἡ προκάλεσαν αὐτὴ τὴν εὐρύτερη ἄνθιση, ἑλληνικὴ ἀρχαιότητα σ ̓ ὅλη της τὴν παπού, τελικά, βρῆκε τὸ δρόμο της καὶ τὴν ὁλαιὰ δόξα. ̓Απ ̓ αὐτόν, τέλος, μέλλονταν πριστική της διαμόρφωση στὴ Δύση. νὰ ξεκινήσει ἡ πνευματικὴ ἀναγέννηση Τότε στὸ Βυζάντιο ἔκανε τὴν παρουσία στὴν Δύση, καὶ ἦταν αὐτὸς ποὺ «πέρασε» της μιὰ ὀλιγάριθμη ὁμάδα ἀπὸ ὑψηλῆς τὸν Πλάτωνα σ ̓ αὐτήν. στάθμης προσωπικότητες, ποὺ ἐπηρέασε Χωρὶς ἀμφιβολία ὁ Γ. Γεμιστὸς ἦταν ὁ βαθύτατα τὰ γεγονότα ποὺ προηγήθηκαν «μεγαλύτερος θιασώτης τοῦ ἑλληνισμοῦ»/2 ἀλλὰ καὶ ἐπακολούθησαν τῆς Αλωσης()). στὰ τελευταῖα χρόνια τοῦ Βυζαντίου. Εἶχε Τ ̓ ὅτι τὰ μέλη τῆς ὀλιγάριθμης αὐτῆς ὁμάγεννηθεῖ στὴν Κωνσταντινούπολη γύρω δας λίγο ἤ καθόλου δὲν συμφωνοῦσαν μεστὰ 1360 καὶ εἶχε ζήσει ἕνα διάστημα στὴν ταξύ τους καὶ τὸ καθένα ἀκολουθοῦσε δι“ ̓Αδριανούποληῃ, πρωτεύουσα τοῦ Σουλτάκούς του δρόμους καὶ δική του πολιτικὴ εἷνου. Ἐκεῖ γνώρισε πολλὰ γύρω ἀπὸ τὴν ναι ἕνα γεγονός. Τ ̓ ὅτι, σὲ κρίσιμες στιγθρησκεία τοῦ ̓Ισλάμ, τὸν ̓Ιουδαϊσμὸ, ἀκόμές, ἦρθαν σὲ σύγκρουση μεταξύ τους καὶ διαφώνησαν ἀνοιχτὰ εἶναι ἄλλη μιὰ ἁλήμα καὶ τὸν Ζωροαστρισμό, πού, ἀργότερα, ἐπηρέασαν τὸ ἔργο του. Τὸν ἴδιο καιρὸ εἶχε θεια, ποὺ δὲν πρέπει νὰ μᾶς διαφεύγει. "Αν, ἀρχίσει νὰ μελετάει τὸν Πλάτωνα καί, ὅἀκόμα καὶ σήμερα, μὲ δυσκολία θὰ καταταν γύρισε στὴν Κωνσταντινούπολη, ἄρχιλήξουμε νὰ ποῦμε μὲ βεβαιότητα ποιὸς εἶχε σε νὰ διδάσκει κα:ινοφανεῖς θεωρίες ἐμτὸ δίκαιο μὲ τὸ μέρος του, ὁ Μάρκος ὁ Εὐπνευσμένες ἀπὸ τὸν μεγάλο του διδάσκαγενικὸς π.χ. ἤ ὁ Βησσαρίων, δὲν θὰ δυσκολο. Γρήγορα οἱ διδασκαλίες του προκάλελευθοῦμε σὲ τοῦτο: Ἣ μεγαλύτερη μορφὴ σαν τὸ ἐνδιαφέρον τῶν διανοουμένων τῆς τῆς ἐποχῆς ἦταν ὁ Γεώργιος Πλήθων ΓεμιΒασιλεύουσας, ἀλλὰ καὶ θεωρήθηκαν στὸς (13660; --- 1452). Σ ̓ αὐτὸ δὲν μπορεῖ νὰ σκανδαλώδεις ἀπὸ πολλούς. ὑπάρξει ἀντίρρηση. Λίγο μετὰ τὸ 1400 ὁ αὐτοκράτορας ΜἀΑλλὰ τὸ ἐρώτημα ποὺ ἀνακύπτει σχετινουήλ Β ́ τοῦ συνέστησε ν ̓ ἀποσυρθεῖ ἀπὸ κὰ μὲ τὴν προσωπικότητα τοῦ ἀνδρὸς αὐὖτὴν πρωτεύουσα. Αὐτὸς φεύγει καὶ ἔρχεται τοῦ μὲ τὴν πολύπλευρη δραστηριότητα καὶ στὸ Μυστρᾶ, ὅπου ἐξασφαλίζει τὴν προτὴν κυριολεκτικὰ ἐκπληχτικὴ διανοητική 1) Οἱ πιὸ διακεκριμένοι ἦσαν οἱ 4 Γεώργιοι (Σχολάριος, ̓Αμοιρούτζης, Τραπεζούντιος καὶ Γεμιστός) καὶ οἱ Βησσαρίων, ἀπὸ τὴν Τραπεζοῦντα, Μάρκος ὁ Εὐγενικὸς καὶ Ἰσίδωρος μητροπολίτης Κιέβου (ἴδε Ράνσιμαν 240). 2) Στῆβεν Ράνσιμαν «Ἢ μεγάλη ἐκκλησία ἐν αἰχμαλωσία», τόμοι ΑΒ, ἐκδόσεις Μπεργαδῆ, ̓Αθήνα 1979, σελ. 268.