«Ἱστορία»: ἡ µεγάλη αὐταπάτη ΦΥ͂ ἤ ὁ ϑάνατος Τ ὶ θὰ πῆ ἱστορία, ὄχι ἡ ὁμώνυμη ἐπιστήμη, ἀλλὰ τὸ ἱἵστορι- κ ό, ὁ πολιπισμός; Στὴν ἀπάντηση πρὸς τὸ ἐρώτημα αὐτὸ ὑπάρχει σχε- τικὴ φιλοσοφικὴ συμφωνία: ἱστορία εἶναι ὅ,τι δὸὺν εἶναι φύση, ὅ,τι δὲν γί- νεται ἀπὸ φυσικοῦ, ἀλλὰ τὸ φτιά- χνϑι μὲ τὴν δικὴ του δημιουργικὴ παρέµθαση ὁ ἄνθρωπος. ᾿Επομένωοα, ἱστορία, «ἱστορικό», εἶναι ἡ κατα- σκευὴ μιᾶς καλύθας π.χ., γιὰ τὴν προ- στασία τοῦ ἀνθρώπου, ἐφ᾽ ὅσον ἡ φύση δὲν κατασκευάζει καλύθες᾽ καὶ δὲν' εἶναι ἱστορία, «ἱστορικό», μιὰ φυσικὴ σπηλιά. ᾿Αλλὰ ἀπὸ τὸ σημεῖο αὐτὸ ἀρχί- ζουν τὰ προθλήµατα: ἂν ἡ καλύθα εἷ- να! ἱστορία, γιατὶ νὰ μὴν εἶναι καὶ τὸ ὁποιοδήποτε κατασκεύασμα ποὺ κάνει ἕνα ὁποιοδήποτε ζωντανὸ πλάσμα, λ.χ. μιὰ ὀπὴ ἢ στοὰ στὸ χῶ- μα, ποὺ διανοίγει ἕνα σκουλήκι ἢ μιὰ φωλιά, ποὺ χτίζει στὸ δένδρο ἕνα πουλί; Μήπως κι αὐτὰ δὲν εἴναι «πα- ρὰ φύσιν», μήπως εἶναι. «φυσικά» ; Δὲν εἶναι μὲν «φυσικά», ἀπαντᾶ μιὰ μερίδα διανοούµενων, ἀλλὰ γί- νονται «ἐνστικτωδῶς», χωρὶς «λογι- κἠ» καὶ χωρὶς «σκοπό», γι᾿ αὐτὸ καὶ δὲν μποροῦν νὰ θεωρηθοῦν ἱστορία. ᾿Αλλὰ γιατὶ χωρὶς «λογικὴ» καὶ χω- ρὶς «σκοπό», ἀφοῦ καὶ ἡ «ὁρωτή» αἱ- τία καὶ τὸ «ὁρατὸ» ἀποτέλεσμα τῆς στοᾶς τοῦ σκουληκιοῦ εἶναι ἀκριθῶς τὰ ἴδια μὲ τῆς καλύθας, ἂν καὶ οἱ δύο κατασκευάζωνται μὲ κίνητρο τὴν ἀνάγκη, (κρῦο, ζέστη, κίνδυνοι) καὶ μὲ σκοπὸ τὴν προστασία; Ἰκὶ ποιὰ εἶναι ἡ ὁρατὴ διαφορὰ ἐπὶ τοῦ προ- κειμένου -- καὶ γενικὰ -- μεταξὺ «ἐνστίκτου» καὶ «λογικῆα», ἀφοῦ πρόκειται καὶ στὶς δύο περιπτώσεις ἀκριθῶς γιὰ τὸ «ἐγὼ» ποὺ ἀντιπαρα- τίθεται καὶ ἀντιδρᾶ πρὸς τὸ «ἐσύ» Τοῦ ΔΕΥΤΕΡΗ ΔΙΚΑΙΟΥ καὶ τὸ «αὐτὸς» ἢ τὸ «αὐτό»; Ὡραῖα, λόει ὡρισμένη ἄλλη μερί- δα, ἀλλὰ μεταξὺ τοῦ ἀνθρώπινου καὶ τοῦ ζωϊκοῦ δηµιουργήµατος δὲν ὑπάρχει σύγκριση ἀπὸ ἄποιψη 6α- θμοῦ τελειότητας. Δὲν μµπορεῖ π.χ. νὰ συγκριθή ἕνα ἀνθρώπινο τεχνικὸ ἔργο μὲ τὸ ὄρυγμα ἑνὸς λαγοῦ, ἢ -- ἀλλοιῶς -- δὲν μποροῦν νὰ θεωρη- θοῦν Ισότιμα ἡ ἀρχιτεκτονικὴ ἁρ- µονία τοῦ Λουκοῦ Οἴκου τῆς Οὐύάσιγ- κτων ἢ τοῦ Κρεμλίνου τῆς Μόσχας μὲ τὴν ὀγκώδη μυρμηκοφωλιὰ τῶν τερμιτῶν ἢ τὴν γιγαντιαία ἀποικία τῶν κοραλλίων. Ναί, ἀλλὰ ἐδῶ πιὰ ἡ διαφορά τε- λειότητας εἶναι ἁπλῶς ποσοτική, ἀ- φορᾷ «θαθμό», «νούμερο» καὶ ὄχι οὐσία -- ἄρα μὲ τὴ συλλογιστικὴ αὐτή, ἄκοη δὲν θὰ μπορέσουμε νὰ θροῦμε προσπαθώντας νὰ ὁρίσουμε σαφῆ σύνορα μεταξὺ ἱστορικοῦ καὶ