| ΣΠΥΡΟΣ ΝΟΝΙΚΑΣ Πλήθων: Ὃ Ἕλληνας τοῦ Μυστρᾶ Αὐτὸς ὁ τόπος, αὐτὸ τὸ φῶς, αὐτὸ τὸ κλίμα ἔχουν συντελέσει σὲ πολλὰ καὶ σπου- δαῖα πράγματα ποὺ ἔχουν συμβεῖ καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ συμβαίνουν γύρω µας, ὅπως ἔ- χει λεχθεῖ σὲ ἄλλη εὐκαιρία ἀπὸ τὶς στῆλες τοῦ 4αυλοῦ. Καὶ ἀπὸ τὰ πιὸ ἀξιοθαύμαστα φαινόμενα αὐτῆς τῆς εὔνοιας τοῦ περιβάλλοντος στὴν χώρα ποὺ ζοῦμε εἶναι ἡ φιλοσο- φία: ἐπινόηση ἀμιγῶς ἑλληνική. Σ᾽ αὐτὴ τὴν ξερὴ γῆ μὲ τὸ καθαρὸ φῶς βλάστησε γιὰ πρώτη φορὰ στὴν ἀνθρωπότητα τὸ ἐξαίσιο ἄνθος τῆς φιλοσοφίας, σὰν αὐτοφυές φυτό. Καὶ ἡ ἱστορία αὐτὴ ἐπαναλαμβάνεται ἀνὰ τοὺς αἰῶνες, ἀκόμη καὶ ὅταν ἡ ἑλληνικὴ γῆ ἔχει καεῖ, ὅπως συνέβαινε λίγες δεκαετίες πρὶν ἀπὸ τὴν ἅλωση τῆς Κωνσταντινούπο- λης, καὶ πιὸ συγκεκριµένα ὅταν ἡ ἑλληνικὴ χώρα ἦταν ξέφραγο ἀμπέλι καὶ µπαινό- βγαιναν Φράγκοι, Ἐνετοί, Καταλάνοι, Τοῦρκοι, ᾿Αλβανοί, Σαρακηνοί κλπ. Καὶ λέω, ἐπαναλαμβάνεται, γιατὶ τότε µέσα ἀπὸ τὸ χάος καὶ τὸ χαμό, µέσα ἀπὸ τὸ ἔρεβος καὶ τὴν ἀπελπισία ξεπετάχτηκε ἀπὸ τὰ σπλάχνα τῆς γῆς τὸ φαινόμενο Πλήθων Γεμµιστός, ὁ Φιλόσοφος τοῦ Μυστρᾶ: Ὃ βαθυστόχαστος λόγιος τοῦ δύοντος Βυζαντίου, ποὺ σὰν φωτεινὸ µετέωρο ἔπεσε στὸν τότε κόσμο τοῦ Ι4ου - {5ου αἰώνα, ἐνῶ θὰ ἅρμοζε νὰ ζῆ στὴν ἀκμὴ τῆς ἑλληνικῆς κλασσικῆς ἀρχαιότητας. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸν πνευματικὸ καὶ πολιτικὸ ἔργο τοῦ Πλήθωνος οὔτε θὰ πε- ριγράψω τὸ μέγα φιλοσοφικό του ἀνάστημα, θὰ τονίσω ὅμως μιὰ ἄλλη πλευρὰ τοῦ φι- λοσόφου, τὴν «ἑλληνική», ποὺ προξενεῖ κατάπληξη, τουλάχιστον γιὰ τὸν καιρὸ ποὺ ἐκδηλώθηκε. 'Ο Πλήθων, λοιπόν, μὲ δύο ὑπομνήματα πρὸς τὸν βασιλέα Μανουήλ Β᾽ τὸν Παλαιολόγο ἔκτισε τὸ θεμέλιο, πάνω στὸ ὁποῖο οἰκοδομήθηκε ἡ συνείδηση τοῦ νέ- ου ἑλληνισμοῦ ἐπὶ «ἑλληνικῆς» βάσεως. Οἱ διακηρύξεις τοῦ Πλήθωνος εἶναι µοναδι- κῆς σημασίας, ἀναφορικὰ μὲ τὴν νεοελληνικὴ ἀναγέννηση πάνω στὶς αἰώνιες καὶ ἀκα- τάλυτες ἀξίες τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος. Καὶ θὰ ἀναφερθῶ σὲ δύο χωρία τοῦ «Συµβου- λευτικοῦ» πρὸς Μανουήλ, ποὺ ἔχουν ἰδιαίτερη σημασία. «Ἐσμέν γάρ οὖν ὧν ἡγεῖσθέ τε καὶ βασιλεύετε Ἕλληνες τὸ γένος ὡς ἢ τε φωνὴ καὶ ἡ πάτριος παιδεία μαρτυρεῖ». Καὶ παρακάτω: «Συµπάσης δὲ ταύτης τῆς Χώρας αὐτὴ Πελοπόννησος ὁμολογεῖται τὰ πρῶτά τε καὶ γνωριμώτατα ἐνεγκοῦσα τῶν Ἑλλήνων γένη, καὶ ὑπὸ ταυτης ὁρμώμενοι τὰ µέγιστά τε καὶ ἑνδοξότατα Ἕλληνες ἔργα ἀπεδεί- ἔαντο». . ὥστε, «Ἕλληνες τὸ γένος ἐσμέν» καὶ ὄχι ρωμιοὶ οὔτε γραικοὶ οὔτε γκιαούρηδες οὔτε βυζαντινοὶ οὔτε χριστιανοὶ ἀλλὰ Ἕλληνες (χωρὶς τὴ ρετσινιὰ τοῦ ἐθνικοῦ καὶ τοῦ εἰδωλολάτρη). Ἡ διακήρυξη αὐτὴ τοῦ Πλήθωνος ἀποτελεῖ τὸ ἐγερτήριο σάλπισµα τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ δὲν εἶναι μυστικό, ὅτι ὁ λόγιος τοῦ Μυ- στρᾶ ἀπὸ τὰ τρία συστατικὰ ποὺ στοιχειοθετοῦν τὸ Βυζάντιο (ἑλληνικό, χριστιανικό, ρωμαϊκό) ἐξαίρει µόνο τὸ ἑλληνικό, χωρὶς νὰ καταπολεμᾶ τὸ χριστιανικό (ἄν καὶ μὴ χριστιανός), ὅπως τὸ ἀπέδειξε ἡ Σύνοδος τῆς Φερράρας - Φλωρεντίας γιὰ τὴν δῆθεν ἕ- νωση τῶν ἐκκλησιῶν. Στὴν «ἑλληνικότητα» ἐπιζητεῖ ὁ Γεμιστὸς τὴν ἀναγεννητικὴ ἐ- κείνη δύναμη, ποὺ θὰ ἀποσοβήσει τὸν ἐπερχόμενο τουρκικὸ κίνδυνο. Αὐτὸς ὁ κίνδυ- νος, γιὰ νὰ ἀντιμετωπιστεῖ, χρειαζότανε νὰ τονιστοῦν ἐκεῖνα τὰ ἰδανικά καὶ τὰ ἰδεώ- δη, γιὰ τὰ ὁποῖα οἱ ἄνθρωποι θυσιάζουν ἀκόμη καὶ τὴν ζωή τους. Καὶ τὸ ὕψιστο ἰδανι- κὸ γιὰ τὸν Πλήθωνα ἦταν ἡ προβολὴ τοῦ ἰδεώδους τῆς «ἑλληνικότητας», προκειµένου νὰ σωθεῖ ὁ πολιτισμὸς καὶ ἡ πατρίδα. (Ακριβῶς ὅπως συμβαίνει στὶς μέρες µας, ὄχι μόνο ἀναφορικὰ μὲ τὴν Ἑλλάδα ἀλλὰ μὲ ὅλη τὴν οἰκουμένη, μιὰ καὶ ἡ ἐποχή µας πο- λὺ μοιάζει μὲ τὶς πρὸ τῆς ἁλώσεως τῆξ Κωνσταντινουπόλεως μέρες). «Ἕλληνες τὸ γέ- νος ἐσμέν». Αὐτὸ ἐπιβεβαιώνεται, καθὼς λέει, τόσο ἀπὸ τὴ γλῶσσα (φωνή), ὅσο καὶ ἀ- πὸ τὴν ἐκπαίδευση (πάτριος παιδεία). Τὸ σεβασμό του πρὸς τὴν ἑλληνικὴ γλώσσα προ-