Ç ΕΥΡΩΠΗ, ΟΙ ΗΠΑ ΚΑΙ Ç ΘΡΗΣΚΕΙΑ υμπληρωματικῶς πρὸς τὸν τόσο λόγο γιὰ τὸ σοβαρώτατο θέ- μα τῆς θρησκείας καὶ τὶς ἐπιπτώσεις της στὴν ζωὴ τῶν ἀνθρώ- πων, ποὺ ἀρθρώνεται συστηματικὰ στὸν «Δ», ἔχει ἐνδιαφέ- ρον νὰ δοῦμε πῶς βλέπουν τὸ ζήτημα καὶ κάποιοι ὑπεύθυνοι ἄνθρωποι ἀπὸ τὴν ἀντίπερα ὄχθη τοῦ Ἀτλαντικοῦ (ὁπωσδήποτε ἀνωτέ- ρου ἐπιπέδου ἀπὸ ἐκεῖνο τοῦ μέσου Ἀμερικανοῦ): «Τὴν στιγμὴ ποὺ ὁ Χριστιανισμὸς βγάζει τὸν ἐπιθανάτιο ρόγχο του στὴν Δυ- τικὴ Εὐρώπη, ἀποδεικνύεται παραδόξως ἰδιαιτέρως «εὔρωστος» στὶς Ἡνωμέ- νες Πολιτεῖες τῆς Ἀμερικῆς. Δὲν θὰ πρέπει ὡστόσο νὰ θεωροῦμε παράδοξο τὸ γεγονός, ὅτι οἱ Ἀμερικανοί, τὸ πλουσιώτερο καὶ ἰσχυρότερο ἔθνος τῆς Γῆς, τὸ γεμᾶτο αὐτοπεποίθηση ἀλλὰ καὶ ἐπιθετικότητα, εἶναι τὸ πιὸ ἐπιδεκτικό, τὸ πιὸ εὐάλωτο σὲ θρησκευτικὰ συναισθήματα. Δὲν χρειάζεται νὰ ἀνατρέξουμε στὴν ἱστορία γιὰ νὰ ἐξηγήσουμε αὐτὸ τὸ φαινόμενο. Ἁπλῆ παρατήρηση τῆς σύγχρο- νης ἀμερικανικῆς ζωῆς ἀρκεῖ. »Ἐπὶ μακρὸν εἴχαμε τὴν αἴσθηση ὅτι οἱ φτωχοὶ ἦσαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔτει- ναν πρὸς τὴν θρησκοληψία, γιὰ προφανεῖς λόγους. Ἀπ’ ὅ,τι φαίνεται ὅμως, ἡ ὑ- περβολικὴ εὐημερία μπορεῖ νὰ ἔχῃ τὰ ἴδια ἀποτελέσματα. »Δὲν εἶναι εὔκολο νὰ διατηρηθοῦν οἱ ἰσορροπίες στὸν ἀμερικανικὸ τρόπο ζω- ῆς. Στὶς καρδιὲς τῶν ἀνθρώπων ποὺ κυνηγοῦν ἀενάως τὴν προσωπική τους εὐ- τυχία ὑπάρχει ἡ αἴσθηση τοῦ κενοῦ. Ὑπάρχει μοναξιὰ καὶ εὐθύνη γιὰ τὴν ὑπὲρ τὸ δέον ἐκμετάλλευση τοῦ φυσικοῦ κόσμου. »Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴν ἀναζητᾷ κανεὶς τὴν γαλήνη καὶ τὴν σταθερότητα, τὴν αἴσθηση προσωπικῆς πληρότητας καὶ τὴν εὐδαιμονία τῆς σεμνότητας; Ἡ θρησκεία εἶναι ἡ ἀπάντηση σὲ αὐτὲς τὶς “ὑπερφορτισμένες” ἀνάγκες. »Οἱ Δυτικοευρωπαῖοι ὑπόκεινται καὶ ἐκεῖνοι ἀσφαλῶς στὴν ἴδια δυναμική, ὅμως ὄχι μὲ αὐτὴν τὴν ἔνταση. Ἐκεῖ αὐτὲς οἱ δυνάμεις ἀμβλύνονται ἀπὸ ἄλλους πολιτιστικοὺς παράγοντες, καθιστώντας τὴν θρησκεία λιγώτερο ἀναγκαία. Ἡ σὲ πιὸ ἀνθρώπινη κλίμακα ἀνάπτυξη, ἡ ὕπαρξη σὲ κάθε σημεῖο τοπικῆς γεωργί- ας, τὰ παλιὰ ἢ καὶ ἀρχαῖα κτήρια καὶ δρόμοι, ἡ θύμηση τῆς κοινωνικῆς ἱεραρ- χίας, ἡ λιγώτερη αὐτοματοποίηση στὶς συναλλαγὲς καὶ μία συνολικὰ ἐντονώτε- ρη αἴσθηση ἱστορικότητας καὶ διάρκειας μπορεῖ σὲ ἀτομικὸ ἐπίπεδο νὰ μοιά- ζουν ἀσήμαντα, ἀλλὰ στὸ σύνολο ἐπιδροῦν καταλυτικά. Στὴν Δυτικὴ Εὐρώπη ὑπάρχει ταυτότητα, σταθερότητα καὶ ἄνεση, ποὺ ὑποκαθιστοῦν τὶς λειτουργί- ες τῆς θρησκείας. Ἐδῶ, στὴν Ἀμερική, ὅπου ἀπουσιάζουν οἱ ἀρχαῖοι δρόμοι, ποὺ καθοδηγοῦν καὶ χειραγωγοῦν, οἱ νευρώσεις τῆς σύγχρονης ζωῆς λυσσομα- νοῦν ἄγρια καὶ πρέπει νὰ τιθασευτοῦν». Μετάφραση: A.Γ. Στέφεν Ε. Σίλβερ (Περιοδικὸ «Free Inquiry», Φθινόπωρο 2002, τεῦχος 22, Ἀρ. 4)