Ἡ ταύτιση ἔρωτα-ζωῆς-θανάτου στὴν ἀρχαία Διονυσιακὴ λατρεία ρόσφατα σὲ μία συζήτησή μας ὁ διευθυντὴς τοῦ «Δ» κ. Δ. Λάμπρου μοῦ ὑπενθύμισε τὸ σχετικὸ μὲ τὶς πομπὲς λόγιον (=ἀπόσπασμα) τοῦ Ἡράκλειτου καὶ μοῦ ἐξέφρασε τὴ γνώμη, ὅτι ἡ ἀνάλυσή του χρῄζει ἰδιαίτερης προσοχῆς, ὅπως ὅλα τὰ ἀποσπάσματα (126) τοῦ «Σκο- τεινοῦ». [Εἶναι λοιπὸν τόσο σκοτεινός, ἢ ἐμεῖς σκοτεινιάσαμε τόσο καὶ τὸν θεωροῦμε ἀκατανόητο; Ἢ δίνουμε διάφορες ἐξηγήσεις μέσα ἀπὸ τὴν θολούρα τοῦ διαμορφωμένου νοῦ μας ἀπὸ τὶς θρησκεῖες τῆς ἐρήμου ποὺ ἐρημώνουν;] ΤΟ ΛΟΓΙΟΝ. Τὸ ἐπίμαχο εἶναι τὸ ὑπ. ἀριθμ. 15: «εἰ μὴ γὰρ Διονύσῳ πομπὴν ἐποι- οῦντο καὶ ὕμνεον ᾆσμα αἰδοίοισιν, ἀναιδέστατα εἲργαστ’ ἄν· ωὐτὸς δὲ Ἅιδης καὶ Δι- όνυσος, ὅτεῳ μαίνονται καὶ ληναΐζουσιν». Μεταγράφω: «Γιατί ἂν δὲν τὴν ἔκαναν τὴν πομπὴ καὶ τοὺς ὕμνους τῶν γεννητικῶν ὀργάνων γιὰ χάρη τοῦ Διονύσου, θὰ ἔπρατταν τὰ πιὸ ξεδιάντροπα πράγματα... Ὁ ἴδιος εἶναι ὁ Ἅδης καὶ ὁ Διόνυσος, γιὰ τὸν ὁποῖο (Διόνυσο) μαίνονται καὶ παραληροῦν». Πρὶν προσπαθήσουμε νὰ ἀντιληφθοῦμε τί θέλει νὰ μᾶς πῇ ὁ Ἡράκλειτος (Ἡ.), ἂς ξεδιαλύνουμε μερικὰ ζη- τήματα: Ποιός τὰ διέσωσε ἀπὸ τὴν ἀφάνεια, γιὰ ποιό λόγο, τί ἀπέμεινε ἀπὸ τὸ «Περὶ φύσιος», τὸ μοναδικὸ ἔργο τοῦ Ἡ. Ὁ διασώσας-σωτὴρ τοῦ ἀποσπ. 15 (κατὰ Diels- Kranz)1 εἶναι ὁ Κλήμης ὁ Ἀλεξανδρεύς, ὁ μέγιστος ἀπο- λογητὴς τοῦ Χριστιανισμοῦ (150-220 μ.Χ.). Ὅπως καὶ ἄλλοι πολέμιοι τοῦ ἑλληνικοῦ ἤθους/τρόπου φαίνεται ὅτι εἶχε ἕνα πλῆρες ἀντίγραφο τοῦ καὶ τότε δυσεύρε- του βιβλίου τοῦ Ἡ. Ἔτσι ἐπέλεξε τὸ λόγιον τοῦτο, γιὰ νὰ στηρίξῃ μὲ ἐπιχειρήματα τὴν πολεμική του, ὅπως συνήθιζαν τότε ὅλοι οἱ χριστιανοὶ συγγραφεῖς. Εἰδικὰ ὁ Κλήμης τὸ χρησιμοποίησε στὸ ἔργο του (τεράστιο) Φωτ. 1. Ὁ Διόνυσος μὲ τὸ ἄλλο του ἐγώ, τὸ παιδὶ Ἴακχος. Τὸ γῆρας-μάσκα καλύπτει τὴν αἰώ- νια νεότητα.