Ἡ ἕλξη καὶ ἡ φυγόκεντρος δύναμη εἶναι οἱ δημιουργοὶ καὶ οἱ ὀλετῆρες τοῦ Κόσμου ὲ προηγούμενο τεῦχος ἐξετάσαμε, πῶς ἀκριβῶς δημιουργεῖται ὁ γαλαξίας. Ξεκινάει σὰν ἕνα ἀσυλλήπτου μεγέθους νεφέλωμα ἀερί- ων καὶ κάτω ἀπὸ τὶς κοσμικὲς διεργασίες, ποὺ ἐκτενῶς μελετήσα- με, ἐξελίσσεται καὶ διαπλάθεται στὶς μορφὲς τῶν γνωστῶν ὑλικῶν στοιχείων. Καὶ πραγματικά: «Ἤειδεν δ’, ὡς γαῖα καὶ οὐρανὸς ἠδὲ θάλασσα, τὸ πρὶν ἔτ’ ἀλλήλοισι μιῇ συναρηρότα μορφῇ, νείκεος ἐξ ὀλοοῖο διέκρινεν ἀμφὶς ἕκαστα· ἠδ’ ὡς ἔμπεδον αἰὲν ἐν αἰθέρι τέκμαρ ἔχουσιν ἄστρα, σελη- ναίης τε καὶ ἠελίοιο κέλευθοι» [Μετάφρασις: Ἡ θάλασσα, ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ πρῶτα ὑπῆρχαν ὅλα μαζὶ σὲ μιὰ ἀδιαχώριστη μορφή· μετά, ἐξ αἰτίας τοῦ καταστροφικοῦ Νείκους, διαχωρίστηκαν, κι ἀπὸ τότε ἔμειναν γιὰ πάντα σταθερὰ σημάδια στὸν οὐρανὸ οἱ δρόμοι τῶν ἄστρων, τῆς σελήνης καὶ τοῦ ἡλίου].1 Στὸ ὡς ἄνω ἀπόσπασμά του ὁ Ἀπολλώνιος ὁ Ρόδιος θεωρεῖ σὰν ὑπεύθυνο γιὰ τὸν διαχω- ρισμὸ τῶν χημικῶν στοιχείων τὸ «καταστροφικὸ Νεῖκος». Τί ἀκριβῶς ὑποδηλώνει αὐτὸ τὸ Νεῖκος; Καὶ ποιά συμπαντικὴ δύναμη ἀντιπροσωπεύει; Ἐκεῖνος ποὺ κυρίως πραγματεύτηκε τὸ Νεῖκος σὰν ἔννοια καὶ σὰν φυσικὴ δύναμη ἦταν ὁ Ἐμπεδοκλῆς ὁ Ἀκραγαντῖνος (495-435 π.Χ.). Ὁ κορμὸς τῆς φιλοσοφικῆς του σκέψης ἑστι- άζεται σὲ δύο ἀντίθετες συμπαντικὲς δυνάμεις, ἡ συνεργία τῶν ὁποίων δημιουργεῖ καὶ ἀνα- μορφώνει τὰ τέσσερα βασικὰ στοιχεῖα τῆς ὕλης (πῦρ, γῆ, ὕδωρ καὶ ἀήρ): «Ἐμπεδοκλῆς δὲ ἀρχάς φησι τῶν ὅλων τὰ τέσσαρα στοιχεῖα, καὶ τὸ μὲν πῦρ καλεῖ Δία καὶ αἰθέρα, τὴν δὲ γῆν Ἥραν, τὸν δὲ ἀέρα Ἀιδωνέα, τὸ δὲ ὕδωρ Νῆστιν, τὰς δὲ τούτων δυνάμεις νεῖκος καὶ φιλίαν, νεῖκος μὲν τὴν διάλυσιν, φιλίαν δὲ τὴν σύνοδον».2 Ὁ Ἐμπεδοκλῆς λοιπὸν ὀνομάζει τὴν δύναμη τῆς ἕλξεως «Φιλία» ἤ «Φιλότητα» καὶ τὴν φυγόκεντρο δύναμη «Νεῖκος». Αὐτὲς οἱ δύο βασικὲς δυνάμεις ἀντιμάχονται καὶ ἀλληλε- πιδροῦν μέσα στὸν «Σφαῖρον» (Σύμπαν), μὲ ἀποτέλεσμα τὴν περιοδικὴ κίνηση ὅλων τῶν συστατικῶν στοιχείων του. Ἀντιλαμβάνεται τὴν περιστροφικὴ τάση τῶν κόσμων σὰν ἀπο- τέλεσμα ἀλληλεπίδρασης αὐτῶν τῶν δύο ἀντιθέτων δυνάμεων, ἡ σύνθεση τῶν ὁποίων πα- ράγει ἀκατάπαυτα μέσα στὸ σύμπαν «μεταβολὰς καὶ μετακοσμήσεις».3 Ἡ κοσμογονία του δὲν διαφέρει καθόλου ἀπὸ τὶς σύγχρονες ἀντιλήψεις. Ἢ μᾶλλον, γιὰ νὰ εἴμαστε πιὸ ἀκριβεῖς, οἱ σύγχρονες ἀντιλήψεις ἀναφορικὰ μὲ τὴν δημιουργία τῶν ἄστρων πηγάζουν κατευθεῖαν ἀπὸ τὶς διδασκαλίες τοῦ Ἐμπεδοκλέους. Ἀρχικά, λέει ὁ Ἀκραγαντῖνος ἀστρονόμος, ὑπῆρχε τὸ «Ἓν» –ἤ ἀλλιῶς ὁ «Σφαῖρος»–, τὸ ὁποῖο σὲ κάποια στιγμὴ διασπά- στηκε. Ἀμέσως μετὰ τὴν διάσπαση δημιουργήθηκαν ἐκεῖνες οἱ δύο ἀντίθετες δυνάμεις. Ἀπὸ