ὰ κα τη χη τι κὰ σχο λεῖ α πρω το εμ φα νί σθη καν στὸν ἑλ λη νι κὸ χῶ ρο κα τὰ τὸν 2ο μ.Χ. αἰ ῶ να. Ὠρ γα νώ θη καν ἀ π’ τὴν νε ο συ στα θεῖ σα τό τε πο λι τι κο θρη σκευ τι κὴ ἰ ου δα ϊ κὴ αἵ ρε ση τῶν Χρι στια νῶν, κα πελώ νον τας καὶ πα ρα ποι ῶν τας τὸ ἐ πα να στα τι κὸ κί νη μα τῶν Ζη λωτῶν καὶ τῶν Ἐσ σαί ων – (βλέ πε «Δαυ λόν», τ. 268, ἄρ θρο «Ἐσ σαῖ οι Ζη λω τές») καὶ ἀ πε τέ λε σαν τὸν «Δού ρει ο Ἵπ πο» κα τὰ τοῦ Ἑλ λη νι σμοῦ ἀλ λὰ καὶ τῆς Ρω μα ϊ κῆς Αὐ το κρα το ρί ας. Ἡ συ νω μο τι κὴ κα τὰ τῆς Ρώ μης καὶ τῶν Ἑλ λή νων δι δα σκα λί α τους βα σι ζό ταν στὸν με τα φυ σι κὸ φό βο καὶ στὴν ἐν γέ νει δει σιδαι μο νί α πα λαι ο τέ ρων ἑ βρα ϊ κῶν μεσ σι α νι κῶν δο ξα σι ῶν πε ρὶ κα τα στρο φῆς ὅ λων τῶν πο λι τι σμῶν ἀλ λὰ καὶ τοῦ κό σμου. Ἡ κα τή χη σις τῶν νέ ων με λῶν γι νό ταν κα τ’ οἶ κον («Πρὸς Ἐ φε σί ους» στ΄ 5, «Τι μό θε ον» γ΄ 15) ἢ σὲ κρυ φοὺς εἰ δι κὰ δι α μορ φω μέ νους χώ ρους, τὶς κα τα κόμ βες («Πρὸς Ἑ βραί ους Ἐ πι στο λή», στ΄ 1-2). Σκο πός τους ἦ ταν ὁ προ ση λυ τι σμὸς τῶν ἀ πί στων «ἐ θνι κῶν», ποὺ θὰ δέ χον ταν σύν το μα τὸ χρι στι α νι κὸ βά πτι σμα. (Μέ χρι τὴν ἐ πο χὴ τοῦ Ἰ ου στι νια νοῦ τὸ χρι στι α νι κὸ βά πτι σμα γι νό ταν μό νον σὲ ἐ νή λι κες.) Ἀ πο τέ λε σμα ἡ δη μι ουρ γί α τῶν πρώ των φα να τι κῶν γε νι τσά ρων τῆς Ἱ στο ρί ας (στρα τι ῶ τες τοῦ Χρι στοῦ-Για χβέ). Στὴν ση με ρι νὴ ἐ πο χὴ τὰ κα τη χη τι κὰ ἀ πευ θύ νον ται στὴν νε ο λαί α μὲ σκο πὸ τὸν προ ση λυ τι σμὸ τῶν νέ ων στὸν Ἰ ου δαι ο χρι στι α νι σμό. Τὸ θρη σκευ τι κὸ αὐ τὸ «παι δο μά ζω μα» ἀ πο τε λοῦσε καὶ ἀ πο τε λεῖ τὸν προ θά λα μο τῆς μο να στι κῆς ζω ῆς τῶν ἀ σκη τῶν καὶ τῶν μο να χῶν. Πρῶ τος γνω στὸς ἐ πώ νυ μος κα τη χη τὴς με τὰ τὸν Παῦ λο ὑ πῆρ ξε ὁ αὐ το ευ νου χι σθεὶς Ὠ ρι γέ νης, ποὺ κα τή χη σε σὲ ἡ λι κί α 17 ἐ τῶν. Θ’ ἀ κο λου θή σουν ὁ πα τέ ρας καὶ ἅ γιος Αὐγου στῖ νος, ὁ Κύ ριλ λος Ἀ λε ξαν δρεί ας (ἠ θι κὸς αὐ τουρ γὸς τῆς δο λο φο νί ας τῆς φι λο σόφου Ὑ πα τί ας), ποὺ ἔ γρα ψε τὸ ἔρ γο «Κα τη χή σεις», οἱ φα να τι κοὶ ἀν θέλ λη νες Γρη γό ριος Νύσ σης μὲ τὸ ἔρ γο του «Λό γος Κα τη χη τι κὸς ὁ Μέ γας», Ι. Χρυ σό στο μος (προ στά της τῆς νε ο ελ λη νι κῆς παι δεί ας!) μὲ τὸ ἔρ γο του ποὺ ἀ πευ θυ νό ταν στοὺς Ἕλ λη νες «Πε ρὶ Κε νο δο ξί ας», ὅ πως καὶ ὁ «μέ γας καὶ ἅ γιος» Βα σί λει ος κ.ἄ. Γρά φει ὁ γνω στὸς μη τρο πο λί της Φλω ρί νης Αὐ γου στῖ νος Καν τι ώ της στὸ ἔρ γο του «Πρὸς τὸ χρι στε πώ νυ μο πλή ρω μα», σελ.127, κεφ. «Κα τή χη σις» γιὰ τὰ κα τη χη τι κά: «Πᾶς χρι στια νὸς εἰς τοὺς χρό νους ἐ κεί νους ἐ γί νε το ἕ νας μι κρὸς σπο ρεύς, ὁ ὁ ποῖ ος εἰς ὁ ποιαν δή πο τε θέ σιν καὶ ἐ ὰν εὑ ρί σκε το, ἐ θε ώ ρει ἱ ε ρὸν κα θῆ κον νὰ σπεί ρῃ καὶ νὰ δι α δί δῃ τὸν λό γον τῆς ἀ λή θειας. Ἐκ τῆς σπο ρᾶς ἐ κεί νης, ἡ ὁ ποί α ἐ γί νε το μὲ δά κρυ α καὶ αἷ μα,