Οἱ ἱ ε ρα πο στο λές, ἡ κατάχρηση δὶς δολλ. καὶ ἡ «βο ή θεια» στὰ θύ μα τα τοῦ τσου νά μι αλαιὸ «εὕ ρη μα» οἱ ἱ ε ρα πό στο λοι... Πρό κει ται γιὰ δι α χρο νι κὸ «φροῦ το» τῆς χρι στι α νι κῆς θρη σκεί ας καὶ μό νον αὐ τῆς (φυ σι κὴ συ νέ πεια τοῦ ἰ ου δαι οχρι στι α νι κοῦ δόγ μα τος «οὐκ ἔ σον ται θε οὶ ἕ τε ροι πλὴν ἐ μοῦ»). Ἡ ἔ ναρ ξη τῆς δρά σης τους ἀ νά γε ται στὸν Με σαί ω να. Τὸ Βυ ζάν τιο γιὰ πα ρά δειγ μα προ ή γα γε τὸν Χρι στι α νι σμὸ στὰ μι σὰ κρά τη τῆς Εὐ ρώ πης, στὰ βά θη τῆς Ἀ σί ας καὶ τῆς Ἀ φρι κῆς· καὶ βε βαί ως εἶ ναι σα φὲς ὅ τι οἱ ἱ ε ρα πο στο λὲς εἶ χαν πάν τα τὴν στή ρι ξη καὶ τὴν συ νερ γασί α τοῦ αὐ το κρά το ρα. Ὁ Μι χα ὴλ Γ΄ εἶ ναι ὑ πεύ θυ νος γιὰ τὸν ἐκ χρι στι α νι σμὸ τῆς Μο ρα βί ας, ὅ που ἔ στει λε τὸν Κύ ριλ λο καὶ τὸν Με θό διο νὰ δι δά ξουν τὴν χρι στι α νι κὴ πί στη. Ὁ Ἰ ου στι νια νὸς ἐκ χρι στι ά νι σε πολ λοὺς λα οὺς σὲ Εὐ ρώ πη, Ἀ σί α καὶ Ἀ φρι κή. Ὁ προ ση λυ τι σμὸς τῶν Νο τι οσ λά βων εἶ ναι ἔρ γο τοῦ Ἡ ρακλεί ου. Οἱ κά τοι κοι τῆς Δαλ μα τί ας ἐκ χρι στι α νί σθη καν ἀ πὸ τὸν Βα σί λει ο Α΄ τὸν Μα κε δό να, ὁ ὁ ποῖ ος μά λι στα ἔ στει λε μα ζὶ μὲ τοὺς ἱ ε ρα πο στό λους ἕ ναν ὑ ψη λό βαθ μο ἀ ξι ω μα τοῦ χο, ὁ ὁ ποῖ ος προ χώ ρη σε σὲ μα ζι κὲς βα πτί σεις. Θὰ ἦ ταν ἱ ε ρο συ λί α νὰ ξε χά σου με τὸν Μ. Κων σταν τῖ νο, ὁ ὁ ποῖ ος ἔ φε ρε μὲ ἀ παρά μιλ λο ζῆ λο σὲ πέ ρας τὴν ἐ πι βο λὴ τοῦ Χρι στι α νι σμοῦ ἀ π’ ἄ κρου εἰς ἄ κρον της αὐ το κρα το ρί ας του. Ἡ ἴ δια τα κτι κὴ ἐ φαρ μό σθη κε στὴν πε ρί πτω ση τῶν Βουλ γά ρων καὶ τῶν Ρώ σων. (Ἂς πα ρα θέ σου με καὶ μί α «συγ κι νη τι κή» λε πτο μέ ρεια: Κα τὰ τὴν βά πτι ση τοῦ Μπό ρις τῆς Βουλ γα ρί ας ἀ πὸ τὸν πα τριά ρχη Φώ τιο νο νὸς ἦ ταν ὁ αὐ το κρά το ρας Μι χα ὴλ Α΄.) Ὅ λα αὐ τὰ φυ σι κὰ ἐ ξυ πη ρε τοῦ σαν τὰ πο λι τι κὰ σχέ δια τοῦ ἑ κά στο τε αὐ το κρά το ρα. Οἱ ἱ ε ραπό στο λοι στὴν πραγ μα τι κό τη τα ἦ ταν πρά κτο ρες τοῦ Βυ ζαν τί ου. Τὸ Βυ ζάν τιο βε βαί ως δὲν εἶ ναι τὸ μο να δι κὸ πα ρά δειγ μα κρα τι κοῦ ὀρ γα νι σμοῦ ποὺ ἀ κο λου θεῖ αὐ τὴ τὴν πρακτι κή. Κά θε αὐ το κρα το ρί α ποὺ «σέ βε ται» τὸν ἑ αυ τό της πράτ τει τὸ ἴ διο. Σή με ρα λοι πόν, ποὺ στό χος τοῦ Χρι στι α νι σμοῦ εἶ ναι ἡ Ἀ σί α, ἡ χώ ρα ποὺ ἀν τι με τω πίζει σὲ πιὸ ὀ ξὺ βαθ μὸ τὴν μά στι γα τοῦ προ ση λυ τι σμοῦ εἶ ναι ἡ Ἰν δί α. Οἱ συν θῆ κες ποὺ ἐ πι κρα τοῦν στὴν χώ ρα ἀ πο τε λοῦ σαν πάν το τε πρό σφο ρο ἔ δα φος γιὰ τοὺς ἐ πι τή δει ους.