ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΟΖΩΝΗΣ’ Ἢ ἀναζήτηση τοῦ τελείου στὸ κλασσικὸ πνεῦμα Οἱ ἀρχαῖοι ἕλληνες τοῦ πέμπτου καὶ τοῦ τετάρτου π.Χ. αἰώνα ἀναζητοῦσαν τὴν ἱδέα τοῦ πράγματος, γιὰ νὰ ἐκφράσουν τὸ πρᾶγμα. Καὶ αὐτὸ ἀποτελοῦσε τὴν τελειότητα στὴν ἐντελεχειακὴ καὶ στὴν δυναμική της δομή. Ἡ τελειότητα ἀνάγεται στὸ τέλος, ποὺ εἶναι τὸ ἀντίθετο τῆς ἀρχῆς, τῆς ἀφετηρίας" ἀλλὰ τέλος δὲν εἶναι τέρμα. Ὃ ἀρχαῖος ἕλληνας κινεῖται πρὸς τὴν τελειότητα, ἐνῶ ξέρει πὼς δὲν θὰ τὴν φθάση. Τὸ ἴδεατὸ ὑπερβαίνει πάντα τὸ πραγματικό, χωρὶς νὰ ἐμπλέκεται στὴν οὐτοπία. Ὃ ἀρχαῖος ἕλληνας ξέρει νὰ διακρίνη τὸ ἀδύνατο ἀπὸ τὸ δυνὰτό, μπορεῖ νὰ ἔεχωρίζη τὸ πιθανὸ ἀπὸ τὸ ἀπίθανο, ἀναζητεῖ τὰ ὅρια τοῦ φανταστικοῦ ἀπὸ τὸ πραγματικό. Ἢ λέξη δὲν εἶναι γυμνὴ ἀπὸ περιεχόμενο, δὲν εἶναι ”/ἶατμς νοοῖς, ὅπως θὰ ποῦν στὸν Μεσαίωνα οἱ ὀπαδοὶ τῆς ὀνοματοκρατίας. Κάθε λέξη ἀναφέρεται σὲ μία πραγματικότητα καὶ ἡ τελειότητα συνίσταται στὴν σταθερότητα καὶ εὐκρίνεια τῆς οὐσίας κάθε πράγματος. Ἔτσι ἡ τελειότητα εἶναι θεϊκὴ ἰδιότητα. Ἐνσαρκώνεται σὲ θεοὺς καὶ θεὲς ὡς σοφία, ὡς τέχνη, ὡς ἀρετὴ σ ̓ ὅλη της τὴν ποικιλία. Ἢ ̓Αθηνᾶ ἐκφράζει τὴν θεωρητικὴ γνώση, ὁ Ἥφαιστος προσωποποιεῖ τὴν πρακτικὴ ἐπινοητικότητα, ἡ ̓Αφροδίτη ἀκτινοβολεῖ τὸ κάλλος, ἡ Ἄρτεμις βιώνει τὴν ἁγνότητα, ὁ ̓Απόλλων αἰσθητοποιεῖ τοὺς ἤχους σὲ μουσικὴ καὶ ἐμπνέει τὸν πόθο γιὰ τὴν ἀνωτερότητα. ̓Αλλ ̓ ἡ φαντασία δὲν τοξεύει τὸ ἀδύνατο. 'Ο ἀρχαῖος ἕλληνας ἔχει συναίσθηση τῆς ἀδυναμίας, ἔχει ἐπίγνωση τῆς ἀτέλειας, μὲ σπάνια ὀξύνοια ἀνακαλύπτει καὶ ἀνατέμνει τὸ κακό, ποὺ στὸν ἐσώτερό του πυρήνα ἐκφράζεται ὡς τραγικότητα. Ἡ ζωὴ εἴναι ἀγώνισμα γιὰ τὸ καλύτερο. Ὃ ἄνθρωπος παλεύει γιὰ τὴν βελτίωση καὶ τὴν ὁλοκλήρωσή του. Τὸ «δυνάμει» ποὺ κρύβει μέσα του, πρέπει νὰ ὡριμάση καὶ νὰ ἐκφρασθῆ ἔξω του. Γιὰ τὸν ἀρχαῖο ἕλληνα, τὸ «τέλος» εἶναι τὸ ἰδανικό. Ὃ Πλάτων τὸ ἔλεγε ἰδέα. Κατ ̓ αὐτὸν, ἡ ἰδέα δὲν εἶναι ἀποκύημα τῆς φαντασίας, ἀλλ ̓ ἑνορατικὴ καὶ στὴν συνέχεια λογικὴ σύλληψη τῆς πραγματικότητας. Ἡ ἰδέα ἀποτελεῖ τὴν οὐσία τοῦ πράγματος, γιατὶ εἶναι ἁπλῆ, ἐνέχει σταθερότητα, εἶναι «παραδειγματική», παρέχει δηλαδὴ τὸ ὑπόδειγμα, καὶ ἔχει ἀντικειμενικότητα, διότι ἀναφέρεται στὴν νόηση καὶ εὐρύτερα στὸν πνευματικὸ βίο κάθε ἀνθρώπου. Ἣ ἀλήθεια μᾶς ἐπιβάλλεται ἀπὸ μόνη της. Τὸ «καλὸν» ἀκτινοβολεῖ μέσα μας ὡς κάλλος. Ἣ ἀρετὴ μᾶς γεμίζει εὐδαιμονία. Ἢ ἰδέα ἀνάγεται στὴν πραγματικότητα καὶ ἡ πραγματικότητά της κυρώνεται ἀπὸ τὴν λειτουργικότητα καὶ τὴν παραγωγικότητά της. Ἣ ποιότητά.της ἀποκαλύπτεται στὸν «ἷμερο» τοῦ ἀνθρώπου, νὰ γίνη καλύτερος, νὰ προοδεύση καὶ ἄρα νὰ γίνη «εὐδαίμων». ̓Αλλ ̓ ἡ εὐδαιμονία δὲν εἶναι εὐτυχία, γιατὶ δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰ ἐξωτερικὰ πράγματα, ἀλλ ̓ ἀπὸ τὸ ἀγώνισμα τοῦ ἀνθρώπου γιὰ βελτίωση τοῦ μέσα του «εἶναι». Ἔτσι ἡ ἀναζήτηση τῆς τελειότητας ἐκφράζεται ὡς κλασσικὸ πνεῦμα. Δὲν εἶναι τελειότητα, ἀλλὰ φορὰ πρὸς τὴν τελειότητα, δὲν εἶναι τέρμα, ἀλλὰ ξεδίπλωμα τῆς ποιότητας, ποὺ «δυνάμει» ὑπάρχει μέσα μας. Τὸ κλασσικὸ ἔγινε ὑποδειγματικό, γιατὶ ἔδειξε τὶς πολλαπλὲς δυνατότητες τῆς παρουσίας τῆς ἰδέας, γιατὶ προσέφερε κίνητρα καὶ σ ̓ ἄλλες ἐποχὲς νὰ ἐκφράσουν τὸν πνευματικό τους βίο. Ἔτσι τὸ φαινόμενο τῆς ἀναγεννήσεως δὲν περιορίζεται σὲ μία ἱστορικὴ περίοδο, ὅπως συμβαίνει μὲ τὴν ̓Αναγέννηση τοῦ 15ου καὶ τοῦ Ιόου αἰώνα, ἀλλ ̓ ἐπαναλαμβάνεται μέσα στὴν ἱστορία. Ἔχομε τοὺς λατίνους συγγραφεῖς καὶ τὴν ρωμαϊκὴ τέχνη, ποὺ » Ὁ κ. Γεώργιος Μποζώνης εἶναι καθηγητὴς τῆς Φιλοσοφίας στὸ Πανεπιστήμιο ̓Αθηνῶν. Τὸ ἄρθρο του αὐτὸ ἀποτελεῖ μέρος ἀνακοινώσεως ποὺ ἔγινε ἀγγλιστὶ στὸ διεθνὲς φιλοσοφικὸ συμπόσιο, ποὺ ὠργάνωσε τὸ ” Ιπείἰυίθ {ο υήπιαίε γεαΙΙίγ απά πιεαπἰηρ ́’ στὸ Πανεπιστήμιο τοῦ Τογοηίο τὸν Αὔγουστο (17-20) τοῦ 1983.