ΓΡΗΓ. ΦΙΛ. ΚΩΣΤΑΡΑΣ᾽ Ἡ ταυτότητα τῆς Φιλοσοφίας 1. Ἡ πρακτική της χρησιμότητα Ἢ φιλοσοφία ἔχει ἕνα ἰδιαίτερο θέλγητρο’ μᾶς μαθαίνει τὴν ἄγνοιά µας, δείχνει δηλ. πόσον ὀλέθρια εἶναι ἡ ἄγνοια τῆς ἀγνοίας µας. Σέβεται βέβαια τὴ γνώση, ὄχι ὅ- µως καὶ ἐκείνη ποὺ ὁδηγεῖ στὴν ἐπιστημονικὴ ἀλαζονεία. Γιατὶ ξέρει, ὅτι ἡ πνευματικὴ µας προκοπή, ὅπως καὶ ἡ πρόοδος τῆς ἐπιστήμης, βρίσκεται στὴν ἀνακάλυψη τῶν λαθῶν µας. Διοδεύει μέσῳ τῆς γνώσεως πρὸς τὴν ἐπίγνωση. Ἐκεῖ διατρίβει. Ἔτσι μᾶς ἐγείρει ἀπὸ τὴ λησμονιὰ τοῦ ἑαυτοῦ µας καὶ μᾶς µεταστρέφει!! Αλλοι πάλι γοητεύονται ἀπὸ τὶς μεταφυσικὲς᾽ πτήσεις καὶ τὴ θεωρητικὴ ρώμη τοῦ φιλοσοφικοῦ στοχασμοῦ, σὲ βαθμὸ ποὺ πολλοὶ νὰ πιστεύουν ὅτι ἡ φιλοσοφία φέρεται «ἐπὶ πτερύγων ἀνέμου» καὶ εἶναι ἀπόκοσμη καὶ ἀκατανόητη (γι᾿ αὐτὸ τὸ τελευταῖο ἔ- χομε ἐπιμελῶς ἐργασθῆ οἱ διδάσκοντες φιλοσοφία!) καὶ συνεπῶς δὲν μᾶς χρειάζεται! Φαίνεται ὡστόσο, ὅτι ἡ φιλοσοφία στηρίζει τὴν αἰώνια νεότητά της καὶ τὴν ἀγέραστη ὡραιότητα στὴν πρακτικὴ της χρησιμότητα. Εἶναι ὁ ἐπιούσιος ἄρτος τῆς ζωῆς μας. ᾿Απὸ αὐτὴν πηγάζει καὶ αὐτὴν ἀγωνίζεται νὰ νομοδοτήση καὶ νὰ κατευθύνη. ᾿Ακόμη καὶ ὅταν ἀνεβαίνη τὸν ἀνηφορικὸ δρόμο τοῦ ᾿Απόλυτου, δὲν ἀρνεῖται τὶς χθόνιες ρίζες της, τὸν ΄Ανθρωπο καὶ τὴ Ζωή. "Ας προσεγγίσουμε αὐτὴ τὴν πρακτικότητα τῆς φιλο- σοφίας ἁπλὰ καὶ χωρὶς ἐργώδη ἀποδεικτικὴ διαδικασία. ει Τὴν ἀποκάλεσαν --- καὶ δωστά --- μητέρα τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν, στὶς ὁποῖες δα- νείζει ἕνα βασικό της κλάδο, τὴ Λογική, ὡς ἐργαλεῖο τους. Ὅλα τὰ σύγχρονα ἰδεολογι- κὰ καὶ κοινωνιολογικὰ ρεύματα ποὺ συγκλονίζουν καὶ κλονίζουν κάποτε τὴ ζωή μας, εἶναι καθαρῶς φιλοσοφικά. Ὅλοι ἄλλωστε ξέρουμε, ὅτι ἡ πλέον ἐνδιαφέρουσα πλευ- ρὰ τῆς Πλατωνικῆς λ.χ. φιλοσοφίας εἶναι ἡ πολιτική. Ὃ Πλάτων ἀναζητεῖ τὸν καλύ- τερο τρόπο ὀργανώσεως τῆς πολιτείας καὶ συγχρόνως ἐννοεῖ ὅτι ὁ ἐνταγμένος µέσα στὰ εὐρύτερα κοινωνικὰ πλέγματα ἄνθρωπος ἀπειλεῖται μὲ βιασμὸ τῆς ἐλευθερίας του καὶ ἀποτροπὴ τοῦ ἐξανθρωπισμοῦ του. Θεωρεῖ ἀκόμη προδοσία γιὰ τὴ φιλοσοφία νὰ μὴ ἀγωνίζεται νὰ βελτιώση τὶς κοινωνικὲς συνθῆκες καὶ νὰ οἰκοδομήση μιὰ νέα κοινώ- νικὴ ἠθικὴ βασισμένη στὴ συνετὴ καὶ δίκαιη ρύθμιση τῶν ἀνθρωπίνων σχέσεων. Ὁ πο-- λιτειακὸς βαρβαρισµός, ὁ ἀπάνθρωπος ὁμαδισμός, ἡ κρατικὴ ὑπερεξουσία ποὺ ἁπλώ- νει ὅλο καὶ πιὸ βαθειὰ τὰ χέρια της στὰ «ἔργα καὶ τὶς ἡμέρες» τοῦ ἰδιώτη ἤ ἡ ἀπληστία τῆς ἀτομικῆς ἐλευθερίας ποὺ κινδυνεύει νὰ καταργήση τὴν ἴδια τὴν ἐλευθερία καὶ νὰ θανατώση τὴ δημοκρατία --- τίποτε δὲν εἶναι ξένο γιὰ τὸν θεόπνευστο κήρυκα τῆς ᾽Α- ρετῆς ποὺ δείχνεται Τιτὰν καὶ τῆς θεωρίας καὶ τῆς πράξεως. Μέλημα τῆς ζωῆς τοῦ Πλάτωνος ἦταν ἡ «παῦλα τῶν δεινῶν» τοῦ ἀνθρώπου µέσα σὲ μιὰ ἐνάρετη καὶ εὐνο- μούμενη πολιτεία. Ἢ γνώμη τοῦ ΜαΓχ ἑπομένως ὅτι: «οἱ φιλόσοφοι ἔχουν µόνο ἑρμηνεύσει τὸν κόσµο μὲ ποικίλους τρόπους" τὸ θέµα ὡστόσο εἶναι νὰ τὸν ἀλλάξουμε»2», εἶναι τουλάχιστον ἀ- θεµελίωτη. Ὑπάρχουν πρὸς τούτοις ἐπιστημονικὲς περιοχὲς στὸν Πλάτωνα ἁἀκατάκτητες ᾱ- κόμη. Ἣ σύγχρονη γεωμετρία λ.χ. δὲν κατώρθωσε νὰ ἀποκρυπτογραφήση τὴ θεωρία "Ὁ κ. Γρηγ. Φιλ. Κωσταρᾶς εἶναι καθηγητὴς τῆς Φιλοσοφίας στὸ Πανεπιστήµιο ᾿Αθηνῶν. Ι. /ἂδρεις, Κ.: ΕΙΠΠΙΠΓΗΠΡ ἱπ αἱ ΡΠΙΙοδορβίθ, σ. 17. 2. Πλάτ. Πολιτ. 5629 4-6. 3. ΜαΤΧ, Κ.: ΤΗ65Σ6Π ἰδοῦ Γθιθγδαςῃ (Ώοιίςο[με Ιἀεοίορίε, σσ. 535 κ ἐξ.).