ΜΕΤΕΟΡΙΣΗΜ Ο 1Ι Κάρλ Μάρξ πίστευε, πὼς ἡ δο- σμένη πραγματικότητα καθορίζει τὴν συνείδηση --- καὶ ἡ τελευταία ἔχει συνεπῶς τὴν δυνατότητα νὰ ἀνακαθο- ρίζη τὴν πρώτη ἀντιδρώντας σ᾽ αὐτήν, ἐπειδὴ ἀποτελεῖ ἀναπόσπαστο μέρος της. Εἶχε δίκηο ὁ Μάρξ, ἀλλὰ μέχρις ἕ- να βαθµό. Ἔρχεται μιὰ στιγμὴ στὴν ἑ- ζέλιξη τοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τὴν ὁποία ἡ ἴδια αὐτὴ συνειδησιακὴ διαλεκτική αὐ- τοσυνειδηήτοποιεῖται ὄχι µόνο ἀπέναντι στὴν ὕπαρξή της, μὰ ἀπέναντι στὰ αἴτιά της. Ἔρχεται, δηλαδή, μιὰ στιγµή, ποὺ ἡ συνειδήησιακὴ τριβὴ προκαλεῖ πυρετό στὴν ἴδια τὴν συνείδησή, ἔτσι ποὺ αὐτὴ ἀποκτᾶ πιὰ πλήρη ἀντίληψη τοῦ γεγο- νότος ὅτι καθορίζεται ἀπὸ τὴν δοσµένη πραγματικότητα ἢ ἀπὸ τὴν ἀντίδρασή της σ᾽ αὐτήν -- καὶ γιατί καθορίζεται. ᾿Απὸ τὴν στιγμὴ αὐτὴ τῆς συνειδήτο- ποίησης τῆς αὐτοπαγίδευσής της καὶ ἔ- πειτα, ἡ συνείδηση δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ ἔξεκινήση μιὰ διαδικασία γιὰ τὴν οὐσια- στική τής αὐτονόμηση, τὴν ὁποία δὲν ὑποψιάζεται ὁ Μάρζ. Τὸ πρῶτο στάδιο αὐτῆς τῆς διαδικα- σίας αὐτονόμησης εἶναι ἡ ἐπισή- µανση τῶν τρόπων μὲ τοὺς ὁποίους κα- θορίζεται ἡ συνείδηση ἀπὸ τὴν δοσµένη πραγματικότητα ἢ ἀπὸ ἀντίδρασή της σ᾽ αὐτήν. Τίς παραμέτρους τοῦ σταδίου αὐτοῦ ὁρίζει μὲ σαφήνεια ἡ σωκρατικὴ αὐτογνωσία καὶ ἡ δεοντολογία της. Τὸ δεύτερο στάδιο τῆς αὐτονόμησης τῆς συνείδησης εἶναι ἡ ἀπελευθέρωσή της ἀπὸ τοὺς τρόπους καθορισμοῦ τής καὶ ἡ ἐκ μέρους της ἀδέσμευτη ἐποπτεία τῆς δοσμένης πραγματικότητας καὶ τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας ἤ ἀντιεικόνας της. Τὶς παραμέτρους τοῦ σταδίου αὐτοῦ ὁρίζει ἡ προσπάθεια, ποὺ ἀναλαμβάνει κανεὶς γιὰ νὰ καθαρθῆ συνειδησιακά. ᾿Απὸ τὴν ἐπίτευξη τοῦ δεύτερου σταδίου καὶ ἔπειτα ἡ συνείδηση ὄχι µόνο σταματᾶ νὰ καθορίζεται ἀπὸ τὴν δοσµένη πραγ- µατικότητα ἤ τὴν ἀντίδρασή της σ᾽ αὐ- τήν, ἀλλ᾽ ἀποκτᾶ τὴν δυνατότητα γιὰ αὐτόνομη πιὰ λειτουργία. ᾿Αρχίζει, δη- λαδή, νὰ ἀποκτᾶ τὴν δυνατότητα νὰ λειτουργῆ ἡ συνείδηση διὰ τῶν πραγ- μάτων, ὅπως ἔλεγεν ὁ Ἡράκλειτος, καὶ ὄχι λόγω: αὐτῶν, ὅπως ἐπέμενε ὁ Μάρξ. μ. συμπέρασμα ἀπὸ τὴν συνειδήτο- ποίηση τοῦ γεγονότος ὅτι ἡ συνεί- δηση ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ αὐτονομῆ- ται ἀπέναντι στὴν ἀντικαθρεφτιστική τῆς ἐσωτερικὴ διαλεκτική, εἶναι ση- μαντικὸ γιὰ τὴν σημερινὴ ἐποχή. Ὁ σύγχρονος ἀγωνιστὴς τῆς προόδου δὲν ἀρκεῖ μονάχα νὰ ἀναπροσδιορίζη τὴν συνείδησή του σύμφωνα μὲ τὸν κόσμο ποὺ ἀλλάζει µέσω αὐτῆς. Μπορεῖ νὰ ἀλλάξη τὸν κόσµο καὶ στὸν βαθμὸ ποὺ λυτρώνει τὴν συνείδησή του ἀπὸ ὅλους τοὺς καθορισµούς, τοὺς ἀντικαθορι- σμούς καὶ τὶς μεταξύ των ἀλληλοπερι- χωρήσεις. Μὲ ἄλλα λόγια, ἡ µεταμόρ- φωση τῆς δοσµένης πραγματικότητας, ποὺ ἐπεδίωκε ὁ Μάρξ, δὲν μπορεῖ νὰ γίνη ριζικὴ μόνο μὲ τὴν ἀντίδραση τῆς συνείδησης σ᾽ αὐτὴν καὶ τῶν πράξεων ποὺ ἐνσαρκώνουν αὐτὴν τὴν ἀντίδρα- ση. Μπορεῖ νὰ γίνη ριζικὴ μόνο μὲ τὸν καθαρμὸ τῆς ἴδιας τῆς συνείδήσης. Ἡ ἀντίδραση στὸ κακῶς ἔχον καθορίζεται καὶ αὐτὴ ἀπὸ τὸ κακῶς ἔχον, ὅπως εὖ- στοχα παρατηρεῖ ὁ Κάφκα. Ὁδηγεῖσυ- γεπῶς ἡ ἀντίδραση σὲ φαῦλο κύκλο. Αὐτὸ ποὺ χρειαζόμαστε σήµερα δὲν εἷ- γαι μιὰ μετατόπιση ἤ ἀναβάπτιση τοῦ κακοῦ, εἶναι μιὰ μεταμόρφωσή του σὲ