ΗΛΙΑΣ ΔΛ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Ἢ ἀκμὴ τῆς πρώτης περιόδου τοῦ πανάρχαιου ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ Καμμιὰ περίοδος τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς δὲν ξεχωρίζει ἀπὸ τὴν ἀμέσως προηγούμενή της κατὰ τρόπο ἀπόλυτο καὶ καμμιὰ ἐξέλιξη δὲν μπορεῖ νὰ γίνει, ἄν δὲ στηριχθεῖ στὶς προηγούμενες δομές. Οἱ ἐπινοήσεις οἱ ἀνθρώπινες, ὑπεύθυνες γιὰ κάθε βελτίωση τῶν μέσων προόδου καὶ πολιτισμοῦ, εἶναι φυσικὸ νὰ ξεκινᾶνε μὲ βραδύτατους ρυθμοὺς καὶ νὰ ἐπιταχύνονται ἀκολουθώντας τὴ θετικὴ ροπὴ τοῦ χρόνου, ἐφ ̓ ὅσον οἱ γνώσεις προστίθενται. Ἔτσι καὶ στὸν ἑλληνικὸ χῶρο τ ̓ ἀρχικὰ «πατρώϊα» καὶ «μητρώϊα» γένη μὲ τὴν πάροδο τῶν χιλιετιῶν, τὴν καλυτέρευση τῆς διατροφῆς (εὐφυΐα Ξ- καλὴ φυσικὴ ἀνάπτυξη - εὐφυὴς -Ξ εὐτραφὴς ἤ καλὰ διατρεφόμενος), τὴν εἴσοδό τοὺς στοὺς ὁχυρωμένους οἰκισμοὺς καὶ στὰς «κώμας», ὅπως ὁ ̓Αριστοτέλης ἀποκαλεῖ τὶς πρῶτες αὐτὲς συνοικήσεις (Πολιτικά, Α 1-13) καὶ τὸν τέλειο σχηματισμὸ γλώσσας (μέροπες) εἰσῆλθαν ὁριστικὰ στὸν πολιτισμό (αἰδώς, νέμεσις). Σ ̓ αὐτὴ τὴν μεγάλη περίοδο, ποὺ πρέπει νὰ κράτησε ἀρκετὲς χιλιετίες, οἱ ἄνθρωποι τοῦ ἑλληνικοῦ χώρου κατεργάστηκαν τὰ μέταλλα καὶ προχώρησαν σὲ μιὰ ἐξάπλωση μέσω τῶν «ἑστιῶν» σὲ ὅλο τὸν κόσμο. (Τὸ μέγεθος τῆς ἐξαπλώσεως θὰ τὸ διαπιστώσουμε ἀναπτύσσοντας τὰ ἐπὶ μέρους θέματα τῆς Θεογονίας). Στὴν ἴδια αὐτὴ περίοδο τῶν «Οὐρανιώνων», ὅπως ἡ Θεογονία ἀποκαλεῖ ὅλους τοὺς «θεοὺς βασιλεῖς ἀνδρῶν» τῆς περιόδου (στίχ. 923, 929), καὶ αὐτόν, ὅπως εἴδαμε, τὸν ἬἭφαιστο (ὁ λεξικογράφος Ἦσύχιος «Οὐρανίωνας» καλεῖ «τοὺς ὑπὸ τοῦ Οὐρανοῦ ἀρχὴν τεταγμένους»), ἐκτὸς ἀπ ̓ τὴν κατεργασία γενικὰ τῶν μετάλλων καὶ τὴ γνώση ἱδιαίτερα τοῦ σιδήρου συντελοῦνται ἔργα τεχνικά, ποὺ ἔχουν κυριολεκτικὰ ἐντυπωσιάσει τοὺς ἀνθρώπους. Αὐτὰ τὰ ἔργα τὰ περιγράφει ἡ Θεογονία (στίχ. 147-153), θὰ ἔλεγα, μὲ τὸν γενικὸ τίτλο « Ἑκατόγχειρες». Αὐτοὺς τοὺς Ἑκατόγχειρες οἱ παρα- μυθολογοῦντες τοὺς θέλουν ἐκτρωματικὰ δημιουργήματα τῆς φύσης καὶ γίγαντες ποὺ ἀνέσυρε ὁ Ζεὺς ἀπὸ τὸν Τάρταρο, γιὰ νὰ τὸν βοηθήσουν στὴ πάλη του ἐναντίον τῶν Τιτάνων. (Θὰ μιλήσουμε γι ̓ αὐτὴ τὴν περίφημη μάχη καὶ γιὰ τὰ αἴτια αὐτῆς σὲ ἑπόμενα ἄρθρα. ̓Εδῶ θὰ περιοριστῶ νὰ ἀναπτύξω τοὺς λόγους ποὺ ὀδήγησαν τοὺς μεταφραστὲς τῆς Θεογονίας σὲ μιὰ ἀκόμη παρανόηση τοῦ περιεχομένου της). "Ας δοῦμε τοὺς στίχους: «Αλλοι δ ̓ αὖ Γαίης τε καὶ Οὐρανοῦ ἐξεγένοντο τρεῖς παῖδες μεγάλοι τε καὶ ὄβριμοι, οὐκ ὀνομαστοί, Κόττος τε Βριάρεώς τε Γύης θ ̓, ὑπερήφανα τέκνα. Τῶν ἑκατόν μέν χεῖρες ἀπ ̓ ὥμων ἀίσσοντο ἄπλαστοι, κεφαλαὶ δὲ ἑκάστῳ πεντήκοντα ἐξ ὤμων ἐπέφυκον ἐπὶ στιβαροῖσι μέλεσσιν" ἰσχὺς δ ̓ ἄπλητος κρατερὴ μεγάλῳ ἐπὶ εἴδει. ». Θὰ δώσω ἀμέσως τὴν «ἰσχύουσα» μετάφραση, παρμένη ἀπ ̓ τὸ ἔργο τοῦ Παναγῆ Λεκατσᾶ « Ἡσιόδου “Ἀπαντα»: «Κι ̓ ἀπὸ τὴ Γῆ κι’ ἀπὸ τὸν Οὐρανὸ γεννήθηκαν τρεῖς ἄλλοι ἀκόμα γυιοί, μεγάλοι, φοβεροὶ --κι’ ἀμελέτητοι νάναι|---, ὁ Κόττος, ὁ Βριάρεως καὶ ὁ Γύης, κι’ ἦσαν τέκνα τοῦτα τερατώδη" σαλεύαν ἀπλησίαστα ἑκατὸ ἀπ ̓ τοὺς ὥμους χέρια καθενός, κι ̓ ἀπὸ τοὺς ὤμους φύτρωναν στὰ μέλη τὰ γιγαντοδύναμα πενήντα καθενὸς κεφάλια: κι ̓ εἶχαν καὶ δύναμιν ἀκατανίκητη καὶ τρομερὴ ὅσο πῆς στὸ μέγα ἀνάστημά τους» (1). Ὁ Π. Λεκατσᾶς μᾶς δίνει κατωτέρω καὶ συμπληρωματικὰ σχόλια ἐπὶ τῆς μεταφράσεώς του. Γράφει: «Οὕτω ἑρμηνεύω τὸ «οὐκ ὀνομαστοὶ» τοῦ στ. 148, ὅπερ εἶναι τὸ αὐτὸ μὲ τὸ «δυσώνυμος» τοῦ στίχ. 171] καὶ 310, «οὔτι φατειὸς» κ.λ.π. καὶ ἔχει τὴν αὐτὴν ἔννοιαν μὲ τὸ «δεινὸν οὐδὲ ρητὸν» τοῦ σοφοκλείου στίχου, «Φιλοκτ.», 765. Εἰς τὰς φοβερὰς θεότητας οἱ Ἕλληνες .προσέδωκαν ὀνόματα εὔφημα, ἵνα μή, ἐκφερομένου τοῦ πραγματικοῦ των ὀνόματος, θεωρήσουν ἑαυτὰς καλουμένας καὶ προσέλθουν’ οὕτω ὁ Ἄδης ἐκαλεῖτο Πλούτων, αἱ δὲ Εριννύες Σεμναί. Ἐνταῦθα ὁ ποιητὴς ἠναγκασμένος