ΗΛΙΑΣ ΔΛ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Ἢ ἀκμὴ τῆς πρώτης περιόδου τοῦ πανάρχαιου ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ Καμμιὰ περίοδος τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς δὲν ξεχωρίζει ἀπὸ τὴν ἀμέσως προηγούµε- νή της κατὰ τρόπο ἀπόλυτο καὶ καμμιὰ ἐξέλιξη δὲν μπορεῖ νὰ γίνει, ἄν δὲ στηριχθεῖ στὶς προηγούμενες δοµές. Οἱ ἐπινοήσεις οἱ ἀνθρώπινες, ὑπεύθυνες γιὰ κάθε βελτίωση τῶν μέσων προόδου καὶ πολιτισμοῦ, εἶναι φυσικὸ νὰ ξεκινᾶνε μὲ βραδύτατους ρυθ- μοὺς καὶ νὰ ἐπιταχύνονται ἀκολουθώντας τὴ θετικὴ ροπὴ τοῦ χρόνου, ἐφ᾽ ὅσον οἱ γνώ- σεις προστίθενται. Ἔτσι καὶ στὸν ἑλληνικὸ χῶρο τ᾽ ἀρχικὰ «πατρώϊα» καὶ «μητρώϊα» γένη μὲ τὴν πάροδο τῶν χιλιετιῶν, τὴν καλυτέρευση τῆς διατροφῆς (εὐφυΐα Ξ- καλὴ φυ- σικὴ ἀνάπτυξη - εὐφυὴς -Ξ εὐτραφὴς ἤ καλὰ διατρεφόμενος), τὴν εἴσοδό τοὺς στοὺς ὁ- χυρωμένους οἰκισμοὺς καὶ στὰς «κώμας», ὅπως ὁ ᾿Αριστοτέλης ἀποκαλεῖ τὶς πρῶτες αὐτὲς συνοικήσεις (Πολιτικά, Α 1-13) καὶ τὸν τέλειο σχηματισμὸ γλώσσας (μέροπες) εἰσῆλθαν ὁριστικὰ στὸν πολιτισμό (αἰδώς, νέμεσις). Σ᾽ αὐτὴ τὴν µεγάλη περίοδο, ποὺ πρέπει νὰ κράτησε ἀρκετὲς χιλιετίες, οἱ ἄνθρω- ποι τοῦ ἑλληνικοῦ χώρου κατεργάστηκαν τὰ μέταλλα καὶ προχώρησαν σὲ μιὰ ἐξά- πλωση µέσω τῶν «ἑστιῶν» σὲ ὅλο τὸν κόσμο. (Τὸ μέγεθος τῆς ἐξαπλώσεως θὰ τὸ δια- πιστώσουμε ἀναπτύσσοντας τὰ ἐπὶ μέρους θέματα τῆς Θεογονίας). Στὴν ἴδια αὐτὴ περίοδο τῶν «Οὐρανιώνων», ὅπως ἡ Θεογονία ἀποκαλεῖ ὅλους τοὺς «θεοὺς βασιλεῖς ἀνδρῶν» τῆς περιόδου (στίχ. 923, 929), καὶ αὐτόν, ὅπως εἴδαμε, τὸν ἬἭφαιστο (ὁ λεξικογράφος Ἦσύχιος «Οὐρανίωνας» καλεῖ «τοὺς ὑπὸ τοῦ Οὐρανοῦ ἀρχὴν τεταγμένους»), ἐκτὸς ἀπ᾽ τὴν κατεργασία γενικὰ τῶν μετάλλων καὶ τὴ γνώση ἱ- διαίτερα τοῦ σιδήρου συντελοῦνται ἔργα τεχνικά, ποὺ ἔχουν κυριολεκτικὰ ἐντυπωσιά- σει τοὺς ἀνθρώπους. Αὐτὰ τὰ ἔργα τὰ περιγράφει ἡ Θεογονία (στίχ. 147-153), θὰ ἔλεγα, μὲ τὸν γενικὸ τί- τλο « Ἑκατόγχειρες». Αὐτοὺς τοὺς Ἑκατόγχειρες οἱ παρα- μυθολογοῦντες τοὺς θέλουν ἐκτρωματικὰ δημιουργήματα τῆς φύσης καὶ γίγαντες ποὺ ἀνέσυρε ὁ Ζεὺς ἀπὸ τὸν Τάρταρο, γιὰ νὰ τὸν βοηθήσουν στὴ πάλη του ἐναντίον τῶν Τιτάνων. (Θὰ μιλήσουμε γι᾿ αὐτὴ τὴν περίφημη μάχη καὶ γιὰ τὰ αἴτια αὐτῆς σὲ ἑπόμενα ἄρθρα. ᾿Εδῶ θὰ περιορι- στῶ νὰ ἀναπτύξω τοὺς λόγους ποὺ ὀδήγησαν τοὺς μεταφραστὲς τῆς Θεογονίας σὲ μιὰ ἀκόμη παρανόηση τοῦ περιεχομένου της). "Ας δοῦμε τοὺς στίχους: «Αλλοι δ᾽ αὖ Γαίης τε καὶ Οὐρανοῦ ἐξεγένοντο τρεῖς παῖδες μεγάλοι τε καὶ ὄβριμοι, οὐκ ὀνομαστοί, Κόττος τε Βριάρεώς τε Γύης θ᾽, ὑπερήφανα τέκνα. Τῶν ἑκατόν μέν χεῖρες ἀπ᾿ ὥμων ἀίσσοντο ἄπλαστοι, κεφαλαὶ δὲ ἑκάστῳ πεντήκοντα ἐξ ὤμων ἐπέφυκον ἐπὶ στιβαροῖσι μέλεσσιν" ἰσχὺς δ᾽ ἄπλητος κρατερὴ μεγάλῳ ἐπὶ εἴδει. ». Θὰ δώσω ἀμέσως τὴν «ἰσχύουσα» μετάφραση, παρμένη ἀπ᾿ τὸ ἔργο τοῦ Παναγῆ Λεκατσᾶ « Ἡσιόδου “Ἀπαντα»: «Κι᾽ ἀπὸ τὴ Γῆ κι’ ἀπὸ τὸν Οὐρανὸ γεννήθηκαν τρεῖς ἄλ- λοι ἀκόμα γυιοί, μεγάλοι, φοβεροὶ --κι’ ἀμελέτητοι νάναι|---, ὁ Κόττος, ὁ Βριάρεως καὶ ὁ Γύης, κι’ ἦσαν τέκνα τοῦτα τερατώδη" σαλεύαν ἀπλησίαστα ἑκατὸ ἀπ᾿ τοὺς ὥμους χέ- ρια καθενός, κι᾽ ἀπὸ τοὺς ὤμους φύτρωναν στὰ μέλη τὰ γιγαντοδύναμα πενήντα καθε- νὸς κεφάλια: κι᾽ εἶχαν καὶ δύναμιν ἀκατανίκητη καὶ τρομερὴ ὅσο πῆς στὸ μέγα ἀνάστη- μά τους» (1). Ὁ Π. Λεκατσᾶς μᾶς δίνει κατωτέρω καὶ συμπληρωματικὰ σχόλια ἐπὶ τῆς µετα- φράσεώς του. Γράφει: «Οὕτω ἑρμηνεύω τὸ «οὐκ ὀνομαστοὶ» τοῦ στ. 148, ὅπερ εἶναι τὸ αὐτὸ μὲ τὸ «δυσώνυμος» τοῦ στίχ. 171] καὶ 310, «οὔτι φατειὸς» κ.λ.π. καὶ ἔχει τὴν αὐτὴν ἔννοιαν μὲ τὸ «δεινὸν οὐδὲ ρητὸν» τοῦ σοφοκλείου στίχου, «Φιλοκτ.», 765. Εἰς τὰς φο- βερὰς θεότητας οἱ Ἕλληνες .προσέδωκαν ὀνόματα εὔφημα, ἵνα μή, ἐκφερομένου τοῦ πραγματικοῦ των ὀνόματος, θεωρήσουν ἑαυτὰς καλουμένας καὶ προσέλθουν’ οὕτω ὁ Ἄδης ἐκαλεῖτο Πλούτων, αἱ δὲ Εριννύες Σεµναί. Ἐνταῦθα ὁ ποιητὴς ἠναγκασμένος