«ΑΝΑΓΝΩΣΗ» ΚΑΙ «ΔΙΑΒΑΣΜΑ» ὰ δύο αὐτὰ οὐσιαστικὰ θεωροῦνται κοινῶς συνώνυμα, ἀλλὰ ἡ συνωνυ- μία τους εἶναι πολὺ μακρινή, γιατὶ στὴν οὐσία τὰ δύο τους σημαίνουν δύο διαφορετικὰ πράγματα. Ἄλλο «ἀνάγνωση» καὶ ἄλλο «διάβασμα». Πρὶν ἀπὸ τὴν ἐφεύρεση τῆς γραφῆς δὲν πρέπει νὰ ὑπῆρχε ἡ λέξη ἀνάγνωση. Ἀφοῦ δημιουργήθηκαν τὰ σύμβολα τοῦ γραπτοῦ λόγου καὶ ἀφοῦ ἔγιναν κοινά, τότε ἔγραφε κά- ποιος π.χ. στὴν Κύμη κάτι καὶ μποροῦσε νὰ ἀναγνωρίσῃ κάποιος ἄλλος π.χ. στὸν Πειραιᾶ τὰ γράμματα/σύμβολα καὶ τὶς λέξεις καὶ κάνοντας μία ἀνά-γνώση γινόταν κατανοητὸ τὸ περιεχόμενο, ἀναγνώριζε δηλαδὴ τὸ τί «ἔλεγαν» αὐτά. Ἀνάγνωση λοιπὸν σημαίνει: φέρνω ἐπάνω τὴ γνώση, τὴν κατανόηση. Εἶναι ἡ ἀνά- γνώριση. Καὶ αὐτὴ ἡ λέξη ἀπὸ τὰ ἴδια ὑλικὰ εἶναι καμωμένη: ἀνὰ + γνωρίζω. Ἀνάγνωση καὶ ἀναγνώριση, δύο πολὺ πετυχημένα δημιουργημένες λέξεις. Κατὰ τὸ μεσαίωνα δημιουργήσαμε τὴ λέξη διάβασμα. Αὐτὴ ἔγινε ἀπὸ τὸ ρῆμα διαβιβά- ζω (τὴ σημασία ἢ τὸ μήνυμα) καὶ ἀπὸ αὐτὸ μὲ κάποια ἁπλοποίηση κάναμε τὸ διάβασμα, μὲ τὴν ἀποβολὴ τῆς συλλαβῆς «βι-», ὅπως ὁ διδάσκαλος ἔγινε δάσκαλος μὲ τὴν ἀποβολὴ τῆς συλλαβῆς «δι-». Διάβασμα λοιπὸν σημαίνει ἁπλᾶ περνῶ ἀπὸ μέσα, ἐνῷ ἀνάγνωση δὲν εἶναι μόνο ἡ γνώση ἀλλὰ καὶ ἡ κατανόηση ἡ ὁποία ἀνασύρεται ἀπὸ αὐτὸ ποὺ ἀναγιγνώσκεται. Πι- θανὸν κατὰ τὸ μεσαίωνα ἡ γλωσσικὴ καὶ γραμματικὴ δυσκολία τοῦ ἀναγιγνώσκω νὰ ἔφερε μὲ ἄκριτη εὐκολία τὸ διαβάζω. Ἡ ἀνάγνωση εἶναι ἡ ἐνδιάμεση σχέση μεταξὺ τοῦ συγγραφέα, τοῦ κειμένου καὶ τοῦ ἀνα- γνώστη (ποτὲ τοῦ διαβαστῆ!). Οἱ τρεῖς ὅροι, συγγραφέας – κείμενο – ἀναγνώστης, εἶναι ἄρρηκτα δεμένοι μεταξύ τους. Ὅσο καλύτερα γνωρίζει ὁ ἀναγνώστης τὸν συγγραφέα καὶ δημιουργὸ τοῦ κειμένου, τόσο ἡ ἀνάγνωση γίνεται μία νέα δημιουργία, ἡ ὁποία ἔχει μέσα της τὴν ἑρμηνεία καὶ κατανόηση τοῦ κειμένου. Ἡ ἀνάγνωση μπορεῖ νὰ εἶναι διαφορετικὴ ἀπὸ ἄνθρωπο σὲ ἄνθρωπο, καὶ ἀκόμη ὁ ἴδιος ἄνθρωπος πολλὲς φορὲς μπορεῖ νὰ ἑρμηνεύῃ τὸ ἴδιο κείμενο διαφορετικά, ὅταν τὸ «διαβάσῃ» σὲ διαφορετικὴ περίοδο. Τὸ διάβασμα εἶναι ἕνα ἁπλὸ πέρασμα μέσα ἀπὸ τὸ κείμενο. Μὲ αὐτὲς τὶς ἐπιφανειακὲς μόνο παρατηρήσεις φτάνουμε στὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ ἀνάγνωση εἶναι μία ἄκρως περίπλοκη διαδικασία καὶ προϋποθέτει τὴ γνώση τοῦ γλωσ- σικοῦ κώδικα, καὶ δὲν εἶναι μόνο ἡ ἀτομικὴ ἐπαφὴ μὲ τὸ κείμενο. Ἀνάγνωση δὲν μπορεῖ νὰ σημαίνῃ διαβάζω κάτι χωρὶς νὰ τὸ καταλαβαίνω. Ἡ ἀνάγνωση εἶναι μία διαδικασία δημιουργική, ἀφοῦ ὁ ἀναγνώστης ἀναγιγνώσκει=ἀ- νασύρει ἀπὸ τὸ κείμενο νοήματα, ἰδέες, διάφορες ἀπόψεις καὶ ταυτόχρονα ἑρμηνεύει τὸ κείμενο. Γι’ αὐτὸ ἡ «Ἀντιγόνη» τοῦ Σοφοκλῆ καὶ ἡ ἀνάγνωσή της μπορεῖ νὰ ἔχῃ πολλὲς ἑρμηνεῖες καὶ γι’ αὐτὸ πολλὰ ἔργα ἑρμηνεύονται –ἀναγιγνώσκονται– διαφορετικά. Λέμε: «ἡ ἀνάγνωση τοῦ ἔργου τοῦ Σεφέρη ἢ τῶν ποιημάτων τοῦ Καβάφη»· ἢ λέμε: «αὐτὸ τὸ περιοδικὸ εἶναι γιὰ διάβασμα-ξεφύλλισμα», ἐνῷ ἕνα ἄλλο, ὅπως ὁ «Δαυλός», «εἶναι γιὰ ἀνάγνωση» κ.λπ. Οἱ σκέψεις αὐτὲς φέρνουν στὸ νοῦ τὴν πολυσημία τοῦ ὅρου «ἀνάγνωση» καὶ τὴν ἀση- μία τοῦ ὅρου «διάβασμα», ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει κανένα ἀπολύτως πνευματικὸ ἐκτόπισμα καὶ παραμένει ἀνερμήνευτος καὶ φτωχὸς στὸ γλωσσικὸ μικροσκόπιο τῆς γλώσσας μας. Ἡ ἀνάγνωση ποτίζει τὴ σκέψη καὶ ὄχι τὸ διάβασμα. Θωμᾶς Ἡλιόπουλος