ΣΠΥΡΟΣ ΤΕΡΑΣΙΜΟΣ Γ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΤΟΣ Τὶ ἀκριβῶς εἶναι ἡ ποίησις Δὲν νομιμοποιούμεθα, ἁπλῶς, νὰ εἰσδύουμε στὴν «προσωπικὴ ζωή» τοῦ (δηµο- σίου προσώπου, συνεπῶς καὶ τοῦ) ποιητοῦ: ὀφείλουμε νὰ τὸ κάνουμε. Φῶτος Πολίτης: «.... Ὅταν δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐννοήσει βαθιὰ τὸ ρόλο του, τό- τε πῶς θὰ κατορθώσει ποτὲ νὰ διαισθανθεῖ τὴν ἀξία τοῦ στύλ, ᾽Αφοῦ δὲν ὑπάρχει πνευµατικότης µέσα στὴν ἀτομική του ζωή, ἀφοῦ λείπει ἡ βαθύτερη διάγνωσις τῶν αἰτίων, δὲν εἶναι δυνατὸν βέβαια νὰ δημιουργήσει μιὰ γενικὴν ἀντίληψι δική του, ἕνα δικό του ἠθικὸ κόσμον. Ὅταν λείπουν ὅλα αὐτά, πῶς εἶναι δυνατὸν πλέ- ον νὰ γεννηθεῖ μέσα του τὸ αἴσθημα τοῦ στύλ, ἀφοῦ τὸ στύλ εἶναι --- ἄς ἐπιτραπεῖ ἡ παραβολή -- ἡ ἠθικὴ τῆς Τέχνης;». | ᾿ Σημείωσις γράφοντος: Εἶναι σαφές, ὑποθέτω, πὼς ὁμιλῶν γιὰ «ἠθικὸ κόσμον», ὁ Πολίτης ἔχει κατὰ νοῦν μιά σίνε κβὰ νόν κλίμακα ἀρχῶν. Τουτέστι αὐτὴν ποὺ θὰ ἱεραρχεῖ ἀνεγνωρισμένες, ἀπαραιτήτως, ἀξίες καὶ θ᾽ ἀποτελεῖ τὸν προσωπι- κὸ γνώμονα τοῦ καλλιτέχνου ἐπὶ τὸ δέον [εὐνόητον, σὲ περιπτώσεις μεταιχμια- κὲς -- συμφορητικὲς --- ὅσες στὰ σήματα τους θ᾽ ἀνταποκρίνεται (ὅσον καὶ ὅ- πως...) ὡς ἐνορατική, ἐμπειρικὴ καὶ γνωστικὴ συγκρότησις. Πλέον ἀκριβῶς: Στὶς περιπτώσεις στὶς ὁποῖες θὰ τὸν ἐμπλέκει ἀφεύκτως ἡ ἐκεῖ ἐξικνούμενη (ὅ- σον καὶ ὅπως...) ἐρευνητικότης --- εὐαισθησία --- διαπορία του --- θεωρητικὰ κλιμακούμενη ἀπ᾽ τὴν πληρότητα ὥς τὴν κενότητα... Τὰ ἄνω ἀδιαφόρως τοῦ ὅ- τι ὁ Πολίτης ὁμιλεῖ ἀποκλειστικὰ γιὰ τὸν ἠθοποιό]. Ποίησης ὁρισμός «Ποίησις», μᾶς λένε τὰ λεξικά, «εἶναι ἡ τέχνη τῆς σύνθεσης λογοτεχνικῶν ἔργων σὲ στίχους» --- ἤ τοῦ «συνθέτειν ἔμμετρα ἔργα λόγου», ἤ ἄλλα ἀνάλογα πιθανῶς.. ᾿Αλ- λὰ πόσο μποροῦν νὰ μᾶς ἱκανοποιοῦν οἱ ὁρισμοὶ αὐτοί; ᾿Ιδιαίτερα ἄν σκεφθοῦμε πὼς «πέτρα» δὲν εἶναι τὰ ἑξήντα ἕξι πράγματα ποὺ μᾶς λέγει ὁ μοναδικὸς Βοσταντζόγλου, ἀλλὰ τὸ «συμπαγὲς γαιῶδες σκληρὸν σῶμα ἄνευ μεταλλικῆς στίλβης» (ποὺ δὲν μᾶς λέ- γει --- ὄχι βέβαια ἀπὸ λάθος του). Μὰ νάτος πάλιν ὁ ἐξαιρετικὸς μέρμηγκας, ἡ μέλισσα τοῦ μελλιοῦ, ὁ ἀξέχαστος, ὁ ἐκπληκτικὸς Βοσταντζόγλου᾽ --- ἅγιο τὸ χῶμα του: «Οἱ ἑ- ξηγήσεις ποὺ δίνει ὁ λεξικογράφος πρέπει νὰ εἶναι σύντομες, ἁπλὲς κι εὐκολονόητες καὶ νὰ μὴ ἔχουν ἀνάγκη κι αὐτὲς ἄλλων ἐξηγήσεων. "Οχι φέρ᾽ εἰπεῖν ν᾿ ἀνοίγει κανεὶς τὸ λεξικὸν γιὰ νὰ μάθει τὶ σημαίνει ἡ λέξις «ἐλέγχω» καὶ νὰ διαβάζει; «ἐνεργῶ ἔλεγ- χον». Κι ἄν θελήσει νὰ μάθει τὶ σημαίνει ἐπὶ τέλους ἡ λέξις «ἔλεγχος» νὰ διαβάζει: «ἐ- “νέργεια καὶ ἀποτέλεσμα τοῦ ἐλέγχου».... Αὐτοῦ τοῦ εἴδους οἱ ὁρισμοὶ δὲν εἶναι ἐξήγησι ἀλλὰ μόνο παράκαμψι τῶν δυσκολιῶν τῆς λεξικογραφίας...». - Τὶ σημαίνει «βύσμα», κύριε λεξικογράφε; - Τὸ δι᾽ οὗ βύομεν. --ς "Αει κρεμάσου σὲ πλάτανον τραβεστί. ἩἨ... μὴ παράκαμψις δυσκολιῶν λοιπόν, καὶ μαζὶ μιὰ κατ᾽ ἐξοχὴν βασανισμένη ἀντίληψις εὐθύνης, ὑποχρεώνει τὸν γράφοντα στὴν διατύπωσι ἑνὸς πλέον ὑπεύθυνου ὁ- ρισμοῦ τῆς ποίησης --- ὅσο κι ἄν αὐτὸ μοιάζει τερατωδῶς παρακινδυνευμένο2: Ποίησις εἶναι ἡ δυνάμει ὁρμὴ εἰς πνευματικὴν ἔ- ξαρσιν, σὺν τὸ «αἰρόμενον», σὺν τὴν διά λόγου παράστασιν"; καὶ ὀρμῆς, καὶ ἔξαρσης, καὶ «αἱρομέ- νου» (510). Σημειώνοντας πὼς λόγω τῆς ἀναγκαίας συμπύκνωσης ὑποχρεωθήκαμε σὲ συνε- χεῖς σημειώσεις, ὑπογραμμίζουμε: αὐτὴ τὴν ὄντως ἤ. ὄχι) βασανιστικὴν γραφήν οὔτε τὴν χρειάζονται ὅσοι θὰ τὴν διαβάσουν (510), οὔτε ὑποχρεούμεθα νὰ τὴν ἐξηγήσουμε σ᾽ ὅσους δὲν θὰ τὴν διαβάσουν: Οὔτε ἡ Μάγχη διαπλέεται στὴ.... μπανιέρα, οὔτε θὰ βρε- θοῦμε δίπλα στὸν σὲρ ἜὌἜντμουντ ἄν φιλοδοξοῦμε... Λυκαβητοὺς μὲ τελεφερίκ!...