Δη μό κρι τος: Ἕ νας ψυ χο λό γος, πο λι τι κός –καὶ ὄ χι μό νο «φυ σι κός» λ λοι ω μέ νη καὶ «ἀ πο στε ω μέ νη» πέ ρα σε στὰ νε ώ τε ρα χρό νια ἡ δημι ουρ γί α τοῦ φι λο σό φου Δη μό κρι του. Ἂν καὶ ἡ φι λο σο φί α του ἦταν πλή ρης, ἀ φω ροῦ σε δη λα δὴ καὶ τὴν ἀν θρώ πι νη ψυ χο λο γί α καὶ ἠ θι κή, ἔ γι νε γνω στὸς ὡς «φυ σι κὸς φι λό σο φος» καὶ μά λι στα «ὑ λιστής». Ἡ «Ἀ το μι κὴ Θε ω ρί α» ἀ πο τε λοῦ σε τὸν πυ ρῆ να τῆς φι λο σο φί ας τοῦ Δημο κρί του. Ἡ με λέ τη τῶν ἀ τό μων τῆς ὕ λης συμ βά δι ζε στὴ σκέ ψη του μὲ τὴ με λέτη τῆς ἀν θρώ πι νης ἀ το μι κό τη τας, ὑ πο κει με νι κῆς συμ πε ρι φο ρᾶς καὶ προ σω πικῆς συ νεί δη σης. Κεν τρι κὸς ἄ ξο νάς της ἡ ἔλ λο γη ἐ λευ θε ρί α τοῦ ἀ τό μου μὲ ὅ,τι αὐ τὸ ση μαί νει: εὐ θύ νη καὶ ὀρ θο λο γι σμός, ὁ λο κλή ρω ση καὶ δη μι ουρ γί α, μέ σῳ τῆς ἐ ναρ μό νι σής του μὲ τοὺς νό μους τοῦ Σύμ παν τος. Ἡ φρά ση-κλει δὶ τῆς σκέψης τοῦ Δη μό κρι του εἶ ναι: «Ὁ μο λο γου μέ νως τῇ φύ σει ζῆν»: νὰ ζῇς σύμ φω να μὲ τὴν φύ ση – ἐ ξω τε ρι κὴ καὶ ἐ σω τε ρι κὴ (ψυ χή). Ὁ Ἀ βδη ρί της φι λό σο φος εἶ ναι συ νε χι στὴς μιᾶς ἰ δε ο λο γι κῆς γραμ μῆς, ποὺ ἀ παν τᾶται καὶ στὴ σκέ ψη τοῦ Ὁ μή ρου, ὅ πως δι α τυ πώ νε ται στὴν ρα ψῳ δί α α τῆς Ὀ δύσ σειας, δι έρ χε ται ἀ πὸ τὴν ἐν νοι ο λο γι κὴ ρή ση τοῦ Ἡ ρά κλει του «ψυ χῆς πεί ρα τα οὐκ ἂν εὑ ρήσοι» (=δὲν θὰ μπο ρέ σῃς νὰ βρῇς τὸ πέ ρας τῆς ἀ το μι κῆς ψυ χῆς), ὅ πως δὲν μπο ρεῖς νὰ βρῇς τὸ πέ ρας τῆς ὕ λης, δη λα δὴ τὴν κα τά τμη σή της σὲ «ἄ το μα», μὴ ἐ πι δε χό με να ἄλ λη το μὴ σω μα τί δια, τοῦ Ἀ να ξα γό ρα τοῦ Κλα ζο μέ νιου («νοῦς ὁ ρᾷ καὶ νοῦς ἀ κού ειν»), ἐνῷ ἡ συ νέ χειά της ἀ πο σι ω πᾶ ται στὰ νε ώ τε ρα χρό νια. Ἡ Ὁ μη ρι κὴ ἄ πο ψη εἶ ναι σα φής: Οἱ ἄν θρω ποι εὐ θύ νον ται γιὰ τὴ συμ πε ρι φο ρά τους –ὄχι οἱ θε οί. Οἱ θε οὶ ἁ πλῶς δεί χνουν (ση μαί νουν, ὅ πως λέ ει ὁ Ἡ ρά κλει τος), τὰ ἀ πο τε λέ σμα τα τῆς δρά σης τῶν ἀν θρώ πων καὶ ἔ τσι ἁ πλῶς προ ει δο ποι οῦν. Οἱ ἄνθρω ποι εἶ ναι ἐ κεῖ νοι ποὺ πράτ τουν καὶ –ἑ πο μέ νως– ἡ εὐ θύ νη εἶ ναι ὁ πυ ρῆ νας τῆς ἀν θρώ πι νης ἐ λευ θε ρί ας στὸ πλαί σιο τῆς θνη τῆς τους φύ σης. Ἀ πὸ δι κά τους σφάλμα τα πά σχουν λοι πὸν οἱ θνη τοί.