Δημόκριτος: Ἕνας ψυχολόγος, πολιτικός –καὶ ὄχι μόνο «φυσικός» λλοιωμένη καὶ «ἀποστεωμένη» πέρασε στὰ νεώτερα χρόνια ἡ δη- μιουργία τοῦ φιλοσόφου Δημόκριτου. Ἂν καὶ ἡ φιλοσοφία του ἦ- ταν πλήρης, ἀφωροῦσε δηλαδὴ καὶ τὴν ἀνθρώπινη ψυχολογία καὶ ἠθική, ἔγινε γνωστὸς ὡς «φυσικὸς φιλόσοφος» καὶ μάλιστα «ὑλι- στής». Ἡ «Ἀτομικὴ Θεωρία» ἀποτελοῦσε τὸν πυρῆνα τῆς φιλοσοφίας τοῦ Δη- μοκρίτου. Ἡ μελέτη τῶν ἀτόμων τῆς ὕλης συμβάδιζε στὴ σκέψη του μὲ τὴ μελέ- τη τῆς ἀνθρώπινης ἀτομικότητας, ὑποκειμενικῆς συμπεριφορᾶς καὶ προσωπι- κῆς συνείδησης. Κεντρικὸς ἄξονάς της ἡ ἔλλογη ἐλευθερία τοῦ ἀτόμου μὲ ὅ,τι αὐτὸ σημαίνει: εὐθύνη καὶ ὀρθολογισμός, ὁλοκλήρωση καὶ δημιουργία, μέσῳ τῆς ἐναρμόνισής του μὲ τοὺς νόμους τοῦ Σύμπαντος. Ἡ φράση-κλειδὶ τῆς σκέ- ψης τοῦ Δημόκριτου εἶναι: «Ὁμολογουμένως τῇ φύσει ζῆν»: νὰ ζῇς σύμφωνα μὲ τὴν φύση – ἐξωτερικὴ καὶ ἐσωτερικὴ (ψυχή). Ὁ Ἀβδηρίτης φιλόσοφος εἶναι συνεχιστὴς μιᾶς ἰδεολογικῆς γραμμῆς, ποὺ ἀπαντᾶ- ται καὶ στὴ σκέψη τοῦ Ὁμήρου, ὅπως διατυπώνεται στὴν ραψῳδία α τῆς Ὀδύσσειας, διέρχεται ἀπὸ τὴν ἐννοιολογικὴ ρήση τοῦ Ἡράκλειτου «ψυχῆς πείρατα οὐκ ἂν εὑρή- σοι» (=δὲν θὰ μπορέσῃς νὰ βρῇς τὸ πέρας τῆς ἀτομικῆς ψυχῆς), ὅπως δὲν μπορεῖς νὰ βρῇς τὸ πέρας τῆς ὕλης, δηλαδὴ τὴν κατάτμησή της σὲ «ἄτομα», μὴ ἐπιδεχόμενα ἄλλη τομὴ σωματίδια, τοῦ Ἀναξαγόρα τοῦ Κλαζομένιου («νοῦς ὁρᾷ καὶ νοῦς ἀκούειν»), ἐνῷ ἡ συνέχειά της ἀποσιωπᾶται στὰ νεώτερα χρόνια. Ἡ Ὁμηρικὴ ἄποψη εἶναι σαφής: Οἱ ἄνθρωποι εὐθύνονται γιὰ τὴ συμπεριφορά τους –ὄχι οἱ θεοί. Οἱ θεοὶ ἁπλῶς δείχνουν (σημαίνουν, ὅπως λέει ὁ Ἡράκλειτος), τὰ ἀποτελέσματα τῆς δράσης τῶν ἀνθρώπων καὶ ἔτσι ἁπλῶς προειδοποιοῦν. Οἱ ἄν- θρωποι εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ πράττουν καὶ –ἑπομένως– ἡ εὐθύνη εἶναι ὁ πυρῆνας τῆς ἀνθρώπινης ἐλευθερίας στὸ πλαίσιο τῆς θνητῆς τους φύσης. Ἀπὸ δικά τους σφάλ- ματα πάσχουν λοιπὸν οἱ θνητοί.