Ï ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΣ ΤΟΥ ΧΘΕΣ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ: «Ç ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΕΡΕΟ ΕΔΑΦΟΣ ΤΩΝ ΛΑΩΝ» ταν ὁ Ἄγγελος Σικελιανὸς ὀγδόντα σχεδὸν χρόνια πρὶν συ- νέλαβε καὶ προσπάθησε νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ ὄνειρο τῶν σύγχρονων Δελφῶν, οἱ περισσότεροι τὸν εἶπαν ὀνειροπόλο, ἀσεβῆ ἀκόμη καὶ ἀλαφροΐσκιωτο. Εἶναι ἡ μοῖρα τῶν μεγάλων πνευμάτων, ποὺ προηγοῦνται πολὺ τῆς ἐποχῆς τους , νὰ μὴ μποροῦν οἱ σύγχρονοί τους νὰ τοὺς καταλάβουν. Ὁ ἴδιος σημειώνει : «Ὁ πιὸ μεγά- λος κίνδυνος γιὰ κάθε ἀνώτερη δημιουργικὴ προσπάθεια ἦταν πάντα ὁ κίνδυνος νὰ καλυφθοῦν μὲ κάποιο τρόπο τὰ βαθύτερα πνευματικά της κίνητρα ἀπὸ τὰ πρῶτα ἐπίπεδα μιᾶς ἐξωτερικῆς της τοποθέτησης καὶ ἐφαρμογῆς.» Μὲ ἄλλα λόγια ἔβλεπε τὴν κατάρρευση τῆς πνευματικότητας τῶν λαῶν, προέ- βλεπε ἔστω καὶ ἀχνὰ τὴ θύελλα ποὺ ἐρχόταν –καὶ ἀκόμα ἀρνούμαστε νὰ τὴν πι- στέψουμε– καὶ ἀγωνιοῦσε. Εἶχε ἴσως ἀπὸ τότε ἀντιληφθῆ τὸν ἐπερχόμενο πνευ- ματικὸ μεσαίωνα, τὸ μεσαίωνα τοῦ «Μεγάλου Ἀδελφοῦ». Ἔβλεπε νὰ χάνεται τὸ πνευματικὸ ρόδο, ἔβλεπε τὸν ἑλληνικὸ λαὸ καὶ διαισθανόταν πὼς γιὰ τὸ λαὸ αὐτὸ εἶχε σημάνει ἡ κρίσιμη ὥρα, γι’ αὐτὸ καὶ γράφει: «Ἡ ἐπὶ τόσους αἰῶνες ἔκπτωσή του ἀπὸ κάθε φωτεινὸ σημεῖο ἀνώτερης ἐξωτερίκευσής του ἢ δηλώ- νει τὸν ἀνεπανόρθωτο ἐκφυλισμό του ἤ τὴ μέσα ἀπὸ τὴ μακρινὴν ἱστορική του βάσανο βαθμιαία δημιουργία μιᾶς ἀτμόσφαιρας ἱκανῆς νὰ ἐγκυμονήσῃ καὶ νὰ παραγάγῃ, μὲ τὴν ὥρα ἢ ἀπροσδόκητα, μιὰ ἀνώτερη ἅμιλλα ἀξιῶν.» Πίστευε ὅμως, κι ἂν ζοῦσε θὰ ἐξακολουθοῦσε νὰ τὸ πιστεύῃ ὅπως καὶ σήμερα ὑπάρχουν μερικοὶ ρομαντικοὶ ποὺ θέλουν νὰ πιστεύουν, πὼς ὁ λαὸς αὐτὸς δὲ χά- θηκε. Πίστευε ἀκόμη, ὅπως θεωροῦν καὶ σήμερα ἴσως περισσότεροι ἀπ’ ὅσους νομίζουμε, ὅτι οἱ πνευματικὲς ἀρετὲς αὐτοῦ τοῦ λαοῦ ληθαργοῦν «ἐν δυνάμει» στὴν κληρονομική του οὐσία καὶ περιμένουν τὴ στιγμὴ ποὺ θὰ ξεπηδήσουν πά- λι, γιὰ νὰ καταυγάσουν μὲ φῶς τὴν παγκόσμια σκέψη. Ἔγραφε γιὰ τὴν πεποίθη- σή του αὐτή: «Ὁ ἀνώτερος αὐτοῦ τοῦ λαοῦ ἱστορικός του ψυχισμός, κομματια- σμένος ὅπως εἶναι, σκεπασμένος ἀπὸ τὸ ὄργιο μιᾶς ἄθλιας πολιτικῆς ζωῆς, δὲν τοὺς ἐμπνέει τὴν φωτεινὴ ἐμπιστοσύνη –ἢ ὅτι αὐτὸς ὁ λαὸς κρατεῖ πνιγμένο κάτου ἀπὸ μία πίεση ἐξωτερικὴ ἀνυπόφορη ἕναν πίδακα ζωτικότητας ἱερᾶς, ἢ πὼς θὰ μπορῇ, ἂν τοῦ δινόταν γιὰ τοῦτο ἡ εὐκαιρία, νὰ δεχτῇ μέσα ἀπὸ τὰ βάθη τῆς ζωικῆς ὑπόστασής του μίαν ἀνώτερη ἔνεση πνευματική.» Δὲν ἔλεγε τίποτα περισσότερο ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ σήμερα, ὀκτὼ δεκαετίες ἀργό- τερα, ἄλλοι ψελλίζουν κι ἄλλοι τὰ λένε δυνατότερα γιὰ τὴν δημόσια ζωὴ τοῦ