Ç ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΡΥΤΣΑΣ, Ἠ θι κή, ἔν στι κτο καὶ αὐ το γνω σί α Παι δι ό θεν ἐ ρω τευ μέ νος μὲ τὴν Φι λο σο φί α ὁ Γιά ννης Κα ρύ τσας ἀ κο λού θη σε τὸ δύ σβα το μο νο πά τι τῆς αὐ το δί δα κτης γνώ σης πρὸς τὸ ἀν θό σπαρ το λι βά δι τῆς σο φί ας. Ἀ πό σταγ μα τῆς γνώ σης του πε ρὶ τῆς ἀ το μι κῆς συμ πε ρι φο ρᾶς ὑ πῆρ ξε ἡ δι ε ρεύ νη ση τοῦ τρί πτυ χου ἠ θι κή-ἔν στι κτο-αὐ το γνω σί α. Ὑ πό βα θρο τῶν φι λο σο φι κῶν σκέ ψε ων τὸ ἔν στι κτο, ὡς κυ ρί αρ χο στοι χεῖ ο τῆς ἀν θρώ πι νης δράσης. Ἐ ξε τά ζει μὲ μία εὐ ρύ τη τα δι α λε κτι κῆς λο γι κῆς τὴν ἠ θι κή, ποὺ δι α μορ φώ νει ἕ ναν κό σμο ἀ ξι ῶν καὶ ὁ δη γεῖ στὴν ἀ πα ραί τη τη γιὰ τὴν κοι νω νι κὴ συμ βί ω ση αὐ το γνω σί α. Ἀνατρέχει στὴ δι α χρο νι κὴ δι α δρο μὴ τῆς φι λο σο φι κῆς σκέ ψης, πα ρα θέ τον τας μὲ δια υγῆ τρό πο τὶς ἀ πό ψεις κο ρυ φαί ων φι λο σόφων. Στὴν ἠ θι κὴ ἄ πο ψη τοῦ Σω κρά τη «οὐ δεὶς ἑ κὼν κα κός» ἀν τι πα ρα θέ τει τὴ γνώ μη τοῦ Ἀ ρι στο τέλη πε ρὶ ἐ λευ θε ρί ας, ὅ που καὶ ἕνας ἄν θρω πος μὲ πλή ρη αὐ το γνω σί α γί νε ται κα κός. Ὁ Ἀ ρι στο τέ λης, αὐ τὸ τὸ κα θο λι κὸ πνεῦ μα τῆς ἀν θρω πό τη τας, στὰ «Ἠ θι κὰ Νι κο μά χεια» καὶ στὰ «Ἠ θι κὰ Εὐ δή μεια» δι ε ρευ νᾷ μὲ ἐ ξο νυ χι στι κὸ τρό πο τὴν ἠ θι κὴ συμ πε ρι φο ρὰ τοῦ ἀν θρώ που, πα ρα μέ νον τας μέ χρι σή μερα ἡ κυ ρί αρ χη ἄ πο ψη πε ρὶ ἠ θι κῆς. Βε βαί ως ὅ μως ἡ ἠ θι κὴ συμ πε ρι φο ρὰ δὲν ἐ ξαρ τᾶ ται μόνο ἀ πὸ τὴν ἀ το μι κὴ γνώ ση ἢ συ νή θεια, ἀλ λὰ καὶ ἀπὸ ἐκεῖνες τοῦ συ νό λου. Ἐ ξαρ τᾶ ται καὶ ἀ πὸ τὸ πο λί τευ μα, ποὺ βρί σκε ται σὲ δι α λε κτι κὴ σχέ ση μὲ τὸν πο λι τι σμό. Δι α φο ρε τι κὴ ἠ θι κή, ποὺ τὸ φι λο σο φι κὸ αὐ τὸ δο κί μιο δὲν πραγ μα τεύ ε ται, ἡ ἠ θι κὴ ΕΝΑ «ΜΟΝΤΕΛΛΟ» ΑΚΡΟΤΑΤΟΥ ΣΗΜΙΤΙΚΟΥ ΑΝΘΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ί α πε ρί ο δος πο λυ ή με ρων τα ξι δι ῶν μου στὸν Εἰ ρη νι κό, πρὶν ἀρ κε τὰ χρό νια, μοῦ ἔ δωσε τὴν εὐ και ρί α νὰ δι α βά σω (νὰ με λε τή σω θὰ ἔ λε γα) τὴν ἐ πι το μὴ τοῦ ἔρ γου τοῦ Α. Τό υν μπη «Σπου δὴ τῆς Ἱ στο ρί ας» (ἐ πι το μὴ ἀ πὸ τὸν Σό μερ βελλ, με τά φρα ση τοῦ Ν. Παπα ρό δου). Βλέ πον τας σὲ δι ά φο ρα ση μεῖ α τοῦ ἔρ γου νὰ ἀ να φέ ρε ται τό, χα ρα κτη ρι ζόμε νο κλασι κὸ στὸ εἶ δος του, βι βλί ο τοῦ Ὄ σβαλντ Σπέγ κλερ «Ἡ Πα ρα κμὴ τῆς Δύ σε ως», προ σπάθη σα, ὅ ταν ἐ πέ στρε ψα στὴν Ἑλ λά δα, νὰ βρῶ με τά φρα ση τοῦ ἔρ γου αὐ τοῦ χω ρὶς ἀ πο τέ λε σμα. Πέ ρυ σι (2004) πλη ρο φο ρή θη κα τὴν ἔκ δο ση τοῦ ἔρ γου αὐ τοῦ στὴν Ἑλ λη νι κὴ καὶ ἔ σπευ σα νὰ τὸ ἀ γο ρά σω. Δι α βά ζον τας τὸ δί το μο αὐ τὸ ἔρ γο, τὸ χα ρα κτη ρι ζό με νο προ φη τι κὸ (γρά φτη κε τὸ 1917, ἀ να θε ω ρη μέ νη ἔκ δο ση 1922), ὁ μο λο γῶ ὅ τι ξαφ νι ά στη κα. Δὲν μὲ ξάφ νια σε ὅ μως ἡ προ φη τι κό τητα τοῦ ἔρ γου ἀλ λὰ τὸ πλῆ θος τῶν ψευ δῶν καὶ δι α στρο φῶν, ποὺ ἔ χουν σχέ ση μὲ τὴν Ἑλ λη νι κὴ Ἱ στο ρί α καὶ τὸν Ἑλ λη νι κὸ Πο λι τι σμὸ καὶ πε ρι έ χον ται στὶς πλέ ον τῶν 1200 σε λί δες τοῦ ἔρ γου. Σὲ ἀν τί θε ση μὲ τὸν Τό υν μπη, ὁ ὁ ποῖ ος βλέ πει τὸν Ἑλ λη νι κὸ Πο λι τι σμὸ ὡς τὴν ὡ ραι ό τε ρη πε ρι πέτεια τοῦ ἀν θρώ που, ὁ Σπέγ κλερ «βλέ πει» ἀλ λι ῶς τὰ πράγ μα τα, ἴ σως μὲ τὰ συμ πλέγ μα τα τοῦ ὄ ψιμα ἐκ πο λι τι σθέν τος Βο ρεί ου. Ἄρ χι σα νὰ ξα να δι α βά ζω τὸ ἔρ γο καὶ νὰ ὑ πο γραμ μί ζω τὰ ση μεῖ α, ποὺ δι και ο λο γοῦ σαν τὸ ξάφ νια σμά μου. Ὅ ταν ξε πέ ρα σα τὰ ἑ κα τὸ στα μά τη σα. Δὲν θὰ πα ρα τη ροῦ σα κα θό λου τὶς προ σπά θει ες τοῦ συγ γρα φέα νὰ ἀ πο φεύ γῃ, ὅ που μπο ρεῖ, τὶς λέ ξεις «Ἕλ λην», «ἑλ λη νι κός», ἀν τι κα θι στῶν τας τις μὲ τὰ «ἀρ χα ϊ κός», «ἀρ χαῖ ος», «ἀρ χαι ότη τα Ἑλ λη νορ ρω μα ϊ κή», ἂν δὲν ὑ πῆρ χε στὸ ἔρ γο του τό ση «ἀ ρα μαι ο μα νί α». Οὔ τε κα τα λο γί ζω εὐ θύ νη στὸ συγ γρα φέ α γιὰ τὰ πε ρὶ «Ἰν δο ευ ρω παί ων» καὶ γιὰ τὴν ὑ πα γω γὴ τοῦ Κρη το μι νω ι κοῦ πο λι τι σμοῦ στὸν Αἰ γυ πτια κό, ἀ πό ψεις τῆς ἐ πο χῆς, ποὺ γρά φτη κε τὸ ἔρ γο καὶ τὶς ὁ ποῖ ες ἡ ση με ρινὴ Ἐ πι στή μη ἀ να τρέ πει. Θὰ πε ρι ο ρι στῶ μό νο νὰ ἀν τι γρά ψω λί γα ἀ πο σπά σμα τα, ἀ πὸ τὸ πλῆ θος κρί σε ων γιὰ τὸν Ἑλ λη νι κὸ Πο λι τι σμὸ καὶ συγ κρί σε ων μὲ τοὺς ἀν τί στοι χους ἀ ρα μα ϊ κό-ἀ ρα βι κὸ κ.λπ. καὶ με ρι κὰ στοι χεῖ α «ἀ ρα μαιο πλη ξί ας» τοῦ δι ά ση μου παγ κο σμί ως συγ γρα φέ α. Ἀ πὸ τὴν σε λί δα 288 Α΄ Τό μου. «...Ἡ ἠ θι κὴ τῶν Κυ νι κῶν, τῆς Στο ᾶς τοῦ Ἐ πι κού ρου, τὸ γε νι κὸ ‣