Ç ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΡΥΤΣΑΣ, Ἠθική, ἔνστικτο καὶ αὐτογνωσία Παιδιόθεν ἐρωτευμένος μὲ τὴν Φιλοσοφία ὁ Γιάννης Καρύτσας ἀκολούθησε τὸ δύσβατο μονοπάτι τῆς αὐτοδίδακτης γνώσης πρὸς τὸ ἀνθόσπαρτο λιβάδι τῆς σοφίας. Ἀπόσταγμα τῆς γνώσης του περὶ τῆς ἀτομικῆς συμπεριφορᾶς ὑπῆρξε ἡ διερεύνηση τοῦ τρίπτυχου ἠθική-ἔνστικτο-αὐτογνωσία. Ὑπόβαθρο τῶν φιλοσοφικῶν σκέψεων τὸ ἔνστικτο, ὡς κυρίαρχο στοιχεῖο τῆς ἀνθρώπινης δρά- σης. Ἐξετάζει μὲ μία εὐρύτητα διαλεκτικῆς λογικῆς τὴν ἠθική, ποὺ διαμορφώνει ἕναν κόσμο ἀξιῶν καὶ ὁδηγεῖ στὴν ἀπαραίτητη γιὰ τὴν κοινωνικὴ συμβίωση αὐτογνωσία. Ἀνατρέχει στὴ διαχρονικὴ διαδρομὴ τῆς φιλοσοφικῆς σκέψης, παραθέτοντας μὲ διαυγῆ τρόπο τὶς ἀπόψεις κορυφαίων φιλοσό- φων. Στὴν ἠθικὴ ἄποψη τοῦ Σωκράτη «οὐδεὶς ἑκὼν κακός» ἀντιπαραθέτει τὴ γνώμη τοῦ Ἀριστοτέ- λη περὶ ἐλευθερίας, ὅπου καὶ ἕνας ἄνθρωπος μὲ πλήρη αὐτογνωσία γίνεται κακός. Ὁ Ἀριστοτέλης, αὐτὸ τὸ καθολικὸ πνεῦμα τῆς ἀνθρωπότητας, στὰ «Ἠθικὰ Νικομάχεια» καὶ στὰ «Ἠθικὰ Εὐδήμεια» διερευνᾷ μὲ ἐξονυχιστικὸ τρόπο τὴν ἠθικὴ συμπεριφορὰ τοῦ ἀνθρώπου, παραμένοντας μέχρι σήμε- ρα ἡ κυρίαρχη ἄποψη περὶ ἠθικῆς. Βεβαίως ὅμως ἡ ἠθικὴ συμπεριφορὰ δὲν ἐξαρτᾶται μόνο ἀπὸ τὴν ἀτομικὴ γνώση ἢ συνήθεια, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἐκεῖνες τοῦ συνόλου. Ἐξαρτᾶται καὶ ἀπὸ τὸ πολίτευμα, ποὺ βρίσκεται σὲ διαλεκτικὴ σχέση μὲ τὸν πολιτισμό. Διαφορετικὴ ἠθική, ποὺ τὸ φιλοσοφικὸ αὐτὸ δοκίμιο δὲν πραγματεύεται, ἡ ἠθικὴ ΕΝΑ «ΜΟΝΤΕΛΛΟ» ΑΚΡΟΤΑΤΟΥ ΣΗΜΙΤΙΚΟΥ ΑΝΘΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ία περίοδος πολυήμερων ταξιδιῶν μου στὸν Εἰρηνικό, πρὶν ἀρκετὰ χρόνια, μοῦ ἔδω- σε τὴν εὐκαιρία νὰ διαβάσω (νὰ μελετήσω θὰ ἔλεγα) τὴν ἐπιτομὴ τοῦ ἔργου τοῦ Α. Τόυνμπη «Σπουδὴ τῆς Ἱστορίας» (ἐπιτομὴ ἀπὸ τὸν Σόμερβελλ, μετάφραση τοῦ Ν. Πα- παρόδου). Βλέποντας σὲ διάφορα σημεῖα τοῦ ἔργου νὰ ἀναφέρεται τό, χαρακτηριζό- μενο κλασικὸ στὸ εἶδος του, βιβλίο τοῦ Ὄσβαλντ Σπέγκλερ «Ἡ Παρακμὴ τῆς Δύσεως», προσπά- θησα, ὅταν ἐπέστρεψα στὴν Ἑλλάδα, νὰ βρῶ μετάφραση τοῦ ἔργου αὐτοῦ χωρὶς ἀποτέλεσμα. Πέρυσι (2004) πληροφορήθηκα τὴν ἔκδοση τοῦ ἔργου αὐτοῦ στὴν Ἑλληνικὴ καὶ ἔσπευσα νὰ τὸ ἀγοράσω. Διαβάζοντας τὸ δίτομο αὐτὸ ἔργο, τὸ χαρακτηριζόμενο προφητικὸ (γράφτηκε τὸ 1917, ἀναθεωρημένη ἔκδοση 1922), ὁμολογῶ ὅτι ξαφνιάστηκα. Δὲν μὲ ξάφνιασε ὅμως ἡ προφητικότη- τα τοῦ ἔργου ἀλλὰ τὸ πλῆθος τῶν ψευδῶν καὶ διαστροφῶν, ποὺ ἔχουν σχέση μὲ τὴν Ἑλληνικὴ Ἱστορία καὶ τὸν Ἑλληνικὸ Πολιτισμὸ καὶ περιέχονται στὶς πλέον τῶν 1200 σελίδες τοῦ ἔργου. Σὲ ἀντίθεση μὲ τὸν Τόυνμπη, ὁ ὁποῖος βλέπει τὸν Ἑλληνικὸ Πολιτισμὸ ὡς τὴν ὡραιότερη περιπέ- τεια τοῦ ἀνθρώπου, ὁ Σπέγκλερ «βλέπει» ἀλλιῶς τὰ πράγματα, ἴσως μὲ τὰ συμπλέγματα τοῦ ὄψι- μα ἐκπολιτισθέντος Βορείου. Ἄρχισα νὰ ξαναδιαβάζω τὸ ἔργο καὶ νὰ ὑπογραμμίζω τὰ σημεῖα, ποὺ δικαιολογοῦσαν τὸ ξάφνιασμά μου. Ὅταν ξεπέρασα τὰ ἑκατὸ σταμάτησα. Δὲν θὰ παρατηροῦσα καθόλου τὶς προσπάθειες τοῦ συγγραφέα νὰ ἀποφεύγῃ, ὅπου μπορεῖ, τὶς λέξεις «Ἕλλην», «ἑλληνικός», ἀντικαθιστῶντας τις μὲ τὰ «ἀρχαϊκός», «ἀρχαῖος», «ἀρχαιό- τητα Ἑλληνορρωμαϊκή», ἂν δὲν ὑπῆρχε στὸ ἔργο του τόση «ἀραμαιομανία». Οὔτε καταλογίζω εὐθύνη στὸ συγγραφέα γιὰ τὰ περὶ «Ἰνδοευρωπαίων» καὶ γιὰ τὴν ὑπαγωγὴ τοῦ Κρητομινωικοῦ πολιτισμοῦ στὸν Αἰγυπτιακό, ἀπόψεις τῆς ἐποχῆς, ποὺ γράφτηκε τὸ ἔργο καὶ τὶς ὁποῖες ἡ σημερι- νὴ Ἐπιστήμη ἀνατρέπει. Θὰ περιοριστῶ μόνο νὰ ἀντιγράψω λίγα ἀποσπάσματα, ἀπὸ τὸ πλῆθος κρίσεων γιὰ τὸν Ἑλληνικὸ Πολιτισμὸ καὶ συγκρίσεων μὲ τοὺς ἀντίστοιχους ἀραμαϊκό-ἀραβικὸ κ.λπ. καὶ μερικὰ στοιχεῖα «ἀραμαιοπληξίας» τοῦ διάσημου παγκοσμίως συγγραφέα. Ἀπὸ τὴν σελίδα 288 Α΄ Τόμου. «...Ἡ ἠθικὴ τῶν Κυνικῶν, τῆς Στοᾶς τοῦ Ἐπικούρου, τὸ γενικὸ ‣