ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
284ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2005
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Πνεύμα και ψυχή. Δύο λέξεις, που τις βρώμισαν — ΚΑΡΜΙΡΑΝΤΖΟΣ, ΚΩΣΤΗΣ
Κείμενο φύλλου
Δύο λέ ξεις, ποὺ τὶς βρώ μι σαν
πάρχουν δύο λέ ξεις, ποὺ ἐ πα να λαμ βά νον ται κα θη με ρι νὰ ἀ πὸ
ὅ λους καὶ παν τοῦ, χω ρὶς νὰ γνω ρί ζου με πό σο κα κὸ ἔ κα ναν στὴν
κοι νω νί α καὶ κά νουν στὸν κα θέ να μας. Κα κὸ βέ βαι α, ἀ φοῦ μᾶς
βρώ μι σαν τὴ δι ά νοι α, τὸν τρό πο ζω ῆς μας. Μά, φταῖ νε οἱ λέ ξεις;
«Δὲν ὑ πάρ χουν βρώ μι κες λέ ξεις, ἀλ λὰ βρώ μι κοι ἄν θρω ποι» εἶ πε ὁ ποι η τής.
Ἔ τσι δύο λέ ξεις, ποὺ ἄλ λο νό η μα εἶ χαν στὴν ἀρ χαι ό τη τα, ἀ φοῦ βρέ θη καν
με τα χρι στι α νι κὰ στὸ ἐ πί κεν τρο τοῦ δόγ μα τος, ἔ γι ναν βα σι κὰ στοι χεῖ α τῆς
κοι νω νι κῆς συμ πε ρι φο ρᾶς μας. Καὶ ὄ χι τυ χαῖα, μὰ σκό πι μα, μὲ μέ θο δο, γιὰ
ἐ πι βο λὴ συ στή μα τος ἀν τι·α ξι ῶν. Κά ποι οι «ἀ νε παι σθή τως μ’ ἔ κλει σαν ἀ πὸ
τὸν κό σμο ἔ ξω» (Κα βά φης «Τεί χη»). Πῶς; πό τε; για τί;
ΠΑΜΠΟΛΛΕΣ ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ. Μα θαί νον τας –μᾶλ λον ἀ να θυ μού με νοι– τὴν ἀρ χαί α
Ἑλ λη νι κὴ Γλῶσ σα δι α πι στώ νου με ὅ τι ἀ κό μα καὶ τὸν «δύ σκο λον» Ὅ μη ρο, τὸν «ἀρ χαιό
τα τον» τῶν ἀρ χαί ων Ἑλ λή νων (Δι ό δω ρος + Δι ο νύ σιος Ἀλ.), τὸν κα τα νο οῦ με με τὰ
ἀ πὸ λί γη ἐ ξά σκη ση/ἐ ξοι κεί ω ση. Ὄν τως τὸ 60% τοῦ ἐκ ≈ 12.000 λέ ξε ων λε ξι λο γί ου του1
ἔ χουν δι α τη ρη θῆ ἀ τό φι ες. Ὄ χι μό νον οἱ γνω στὲς θά λασ σα, ζεῦ γος, ἀ γρό της, ἀλ λὰ καὶ
ἀλ λο δα πὸς < ἄλ λυ δις-ἀ πὸς = ἀ πὸ ἀλ λοῦ Λατ. allud.
Ἄλ λες λέ ξεις (20%), ἐν ἀ χρη στί ᾳ πλέ ον, εὔ κο λα κα τα νο οῦν ται εἴ τε ἀ πὸ πα ρό μοι ες
ἀλ λοι ω μέ νες λέ ξεις θρῆ νος θρα νί ο, τέ γος στέ γη, λέ χος (=κρε βά τι) λε χῶ να, ψωμὸς
(=μπου κιά) ψω μὶ ἢ ἀ πὸ τὰ σύν θε τά τους λ.χ. κύων κυ νό·δον τας ἢ ἀπὸ
τὰ συμ φρα ζό με να, ὅ πως «χει μέ ριαι ἀ έλ λαι» (=θύ ελ λες). Οἱ λοι πὲς 20% δὲ χρη σι μο ποιοῦν
ται ἤ/καὶ ἀν τι κα τα στά θη καν λ.χ. φά σγα νον (=ξί φος), ἄ ρι στον πρό γευ μα.
[Σημ.: Ἡ συ νέ χεια τῆς γλώσ σας –τὴν ἀμ φι σβη τοῦν «κα θη γη τᾶ δες»– βε βαι ώ νε ται καὶ
ἀπὸ τὴν σύν τα ξη, ἀλ λὰ καὶ ἀπὸ ζων τα νὲς μέ χρι σή με ρα ἐκ φρά σει ς,2 κα θα ρὰ ἑλ λη νι κὲς
π.χ. στὸν Ὅ μη ρο «πε ρι δι νέ ει φρήν» «γυ ρί ζει τὸ μυα λό μου», «κα τα τή κο μαι ἦ τορ»
«μοῦ ’λυ ω σε τὴν καρ διά», «κλέ πτε νο ῶ» «μοῦ πῆ ρε τὰ μυα λά».]
Βέ βαι α κά ποι ες λέ ξεις, ἐ νῷ πα ρέ μει ναν μέ χρι σή με ρα, ἔ χα σαν τὴ ση μα σί α τους, ἢ
αὐ τὴ ἀλ λοι ώ θη κε. Εἶ ναι ἑ πό με νο σὲ μί α μη τέ ρα –γλῶσ σα ἁ πλω μέ νη στὸ χῶ ρο (παγκό
σμιο κά πο τε) καὶ στὸ χρό νο (δε κά δες αἰ ῶ νες). Λ.χ. ἡ λέ ξη (λ.) θυ μὸς (=βά ση τῶν
νο η τι κῶν/συ ναι σθη μα τι κῶν λει τουρ γι ῶν, ἤ τοι βού λη ση, νό η ση, μνή μη/θυ μός, χα ρά,
φό βος) ἔ χα σε ὅ λες τὶς ση μα σί ες της πλὴν τοῦ «θυ μοῦ». Σὲ ἄλ λες λέ ξεις ἀλ λά ζει τε λεί-