ΜΕΤΕΟΩΟΡΙΣΗΜΟ Ι Οταν προσπαθεῖ νὰ θίξῃ γρα- πτῶς ἤ προφορικῶς θέµατα φιλο- σοφίας κάπως βαθύτερα, ἀντιμετωπίζει ἕνα ἰδιόμορφο πρόβλημα ἐπικοινωνίας, γιὰ τὸ ὁποῖο δὲν ἔχει γίνει ἀρκούντως λόγος στὴν ἐποχή µας. Πρόκειται γιὰ τὸ πρόβλημα ποὺ γεννιέται ἀπὸ τὸ γε- γονὸς ὅτι, ἐνῶ ἡ γλῶσσα λειτουργεῖ σήμερα σὲ ἕνα μόνο ἐπίπεδο συνείδη- σης --- αὐτὸ τῆς καθημερινότητας ---, ἡ φιλοσοφία λειτουργεῖ σχεδὸν πάντοτε σὲ δύο. Θὰ ἐξηγήσω ἀμέσως τὶ ἐννοῶ. . πὸ 2.350 χρόνια ὁ Σωκράτης, ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο χρησιμοποιοῦμε τὴ γλῶσσα --- ἰδίως τὴ γραπτή --- ὁρί- ζεται ἀπὸ τὴν ἀντικειμενικοποίηση τῶν μερῶν τῆς, τὴν ἀπομόνωση τῆς σημα- σίας τῶν λέξεων, τὴν ἱεραρχικὴ ὀργά- νωση τῶν δομῶν τῆς ἔκφρασης καὶ τε- λικὰ τὴν ἀφαιρετικὴ εἴσπραξη τῶν λε- γομένων ἀπὸ τὸν ἀναγνώστη ἤ τὸν ἀ- κροατή. Ἡ ἔννοια, δηλαδή, ἐκεῖ ποὺ κάποτε διαμορφωνόταν μέσα στὸ νοῦ καὶ συνδεόταν μὲ τὶς περιστάσεις τῆς στιγμῆς, ἄρχισε νὰ διαμορφώνεται ἤδη πολὺ πρὶν ἀπὸ τὸν Σωκράτη ἐκτὸς τοῦ νοῦ ὡς οοποερἰµ5 καὶ νὰ συνδέεται μὲ κάποιο ὁρισμὸ ἀπομνημονευμένο. Ἔ- τσι ὁ λόγος, ἐνῶ παλιότερα καθρέφτιζε ἁπλῶς τὴν σχέση τῶν πραγμάτων πρὸς ἄλληλα καὶ πρὸς τὸν συγκεκριµέ- νο ἄνθρωπο, διέπλασε ἀργότερα τεµα- χιστικὰ τὴν εἰκόνα τους, ἀναδεικνύον- τας τὴν ἀποκομμένη ἀπὸ τὸ ὅλο συνεί- δηση ὡς ἀποκλειστικὸ κριτή τους. 4 λλά, ὅπως ἀντιλαμβάνεται κα- γείς, ἡ κατάσταση αὐτὴ ἐπιβάλλει ὡρισμένους χειρισμοὺς σὲ ὅποιον προ- Ο29: εἶχε ἐπισημάνει ἤδη πρὶν ᾱ- σπαθεῖ νὰ διατυπώση σκέψεις καὶ ἀρ- χὲς ἐμπνευσμένες ἀπὸ ἕνα ἄλλο ἐπίπε- δα συνείδησης, ὅπου ἡ εἴσπραξη τοῦ κόσμου δὲν συντελεῖται µέσα ἀπὸ κά- ποια πορεία ἀντικειμενικοποίησης. Θὰ πρέπει π.χ. τὸ ἐνδιαφερόμενο ἄτομο νὰ µπορέση νὰ προβάλη τὴν διαίσθηση ὡς σύλληψή, χωρὶς νὰ τὴν περιχαρακώ- ση΄ θὰ πρέπει νὰ ἀναγάγη τὴν διαδι- κασία σὲ δομὴ χωρὶς νὰ τὴν ἀποκρυ- σταλλώση΄ θὰ. πρέπει νὰ δηλώση τὴν τάση ὡς νόμος χωρὶς νὰ τὴν ἀπολυ- τοποιήση᾽ καὶ θὰ πρέπει νὰ μιλήση γιὰ τὸ εἰδέναι ὡς συνειδέναι χωρὶς νὰ τὸ δογµατοποιήση. Θὰ πρέπει ἀκόμα τὸ ᾱ- τοµο αὐτὸ νὰ εὐαισθητοποιηθῆ ἀπέναν- τι στὴν ἄπιαστη ἀλλὰ καθοριστικώτατη ἐκείνη νοημοσύνη τῆς φάσης -- ἴσως αὐτὸ ποὺ ὁ Αναξαγόρας ὠνόμαζε «αὐ- τοκρατῆς νοῦς» --- ἡ ὁποία, ἐνῶ ἐμφα- νίζεται ἐξωτερικὰ ὡς ἔκφραση σχέσε- ων ἀνάμεσα στὰ πράγματα, ἐντούτοις ἀντιπροσωπεύει οὐσιαστικὰ αὐτὸ ποὺ ὁ Ἡράκλειτος ἔλεγε ὅτι «κατευθύνει τὰ. πάντα διὰ τῶν πάντων». Μόνον ἂν εὐαισθητοποιηθῆ κανεὶς ἀπέναντι σ᾽ αὐτὴν τὴν νοημοσύνη διὰ τῶν πραγμά- των, θὰ μπορέση νὰ ἀνελκύση τὴν ἀλή- θεια ἀπὸ τὰ βάθη ὅπου τὴν τοποθέτησε ὁ Δημόκριτος, χωρὶς νὰ τὴν ἀποσπάση ἀπὸ ᾿κεῖ -- ὅπως κάνοµε ὅλοι µας, ὃ- ταν παρασυρόµαστε ἀπὸ κάποια ἱκανο- ποιοῦσα σύλληψή τῆς καὶ τὴν ἀπομο- νώνομε. ΛΜ ἄλλα λόγια, θὰ πρέπει ἐκεῖνος ποὺ θέλει νὰ διατυπώση σκέψεις ἤ ἀρχὲς ἐμπνευσμένες ἀπὸ τὸ τελευταῖο αὐτὸ ἐπίπεδο συνείδησης, νὰ µπορέση νὰ χρησιµοποιήση τὴν ἐκφραστικὴ σύμβαση, ἔτσι ὥστε νὰ τὴν εἰσαγάγη