ΑΙΣΧΥΛΟΣ ΚΑΤΑ ΘΕΟΚΡΑΤΙΑΣ νη φο ρί ζον τας μέ σα σὲ ἕ να ὑ πο βλη τι κὸ το πί ο πρὸς τὸ πιὸ ἄρ τια δι α τη ρη μέ νο θέ α τρο τῆς ἀρ χαι ό τη τας καὶ ἀ νά με σα στὸ πλῆ θος τῶν προ σκυ νη τῶν στὸν ἱ ε ρὸ να ὸ τῆς ἀρ χαί ας Ἐ πι δαύ ρου (19.8.2005), αἰ σθά νε σαι μί α ἁ πλῆ καὶ βα θειὰ ἀν θρώ πι νη συγ κί νη ση. Και ρὸ τώ ρα περί με να νὰ δῶ τὴν τρα γῳ δί α τοῦ Αἰ σχύ λου «Προ μη θέ ας Δε σμώ της», αὐ τὸ τὸ ὑ πέρ λαμ προ ἔρ γο, ποὺ ἐ πη ρέ α σε κα τα λυ τι κὰ τὴν ἀρ χαί α καὶ τὴ νε ώ τε ρη θε α τρι κὴ τέ χνη. Ὅ ταν π.χ. ἀ κοῦς τὶς θε σπέ σι ες με τα φο ρι κὲς εἰ κό νες ἀ πὸ τὴν φύ ση τῶν ἔρ γων τοῦ Σαίξ πηρ, συ νειρ μι κὰ ἀ κοῦς τὶς θε σπέ σι ες εἰ κό νες φυ σι κοῦ κάλ λους τοῦ ὑ ψι πε τοῦς Αἰ σχύ λου. Ἡ τρα γῳ δί α «Προ μη θέ ας Δε σμώ της» τοῦ Αἰ σχύ λου εἶ ναι ἡ μο να δι κὴ τρα γῳ δί α τῆς ἑλ λη νι κῆς θε ο γο νί ας. Ἡ θε ο γο νί α ὡς δη μι ούρ γη μα τῶν ἀν θρώ πων γιὰ τὴ σύλλη ψη τῆς θε ό τη τας πε ρι ω ρι ζό ταν στὶς πνευ μα τι κὲς ἀν θρώ πι νες δυ να τό τη τες κά θε ἐ πο χῆς. Καὶ αὐ τὴ τὴ δι α τύ πω σε ἄ ρι στα ὁ Ἀ ρι στο τέ λης: «ὅ πως οἱ ἄν θρω ποι ἐ ξο μοι ώνουν τὶς μορ φὲς τῶν θε ῶν πρὸς τοὺς ἑ αυ τούς τους, ἔ τσι καὶ τοὺς βί ους τῶν θε ῶν» («Πο λι τι κά», Α, 2, 1252β). Ἡ «Θε ο γο νί α» τοῦ Ἡ σι ό δου, ποὺ προ η γή θη κε τῆς «Θε ο γο νί ας» τοῦ Αἰ σχύ λου (525-456 π.Χ.), δι α φέ ρει σὲ πολ λὰ κρί σι μα ση μεῖ α. Καὶ αὐ τὸ εἶ ναι προ φα νές, κα θὼς πα ρα τη ρεῖ ται καὶ σή με ρα οἱ με γά λες θρη σκεῖ ες νὰ δι α φο ρο ποι οῦν ται καὶ μά λι στα μὲ θα νά σι μο τρό πο σὲ δόγ μα τα καὶ αἱ ρέ σεις Ἡ Ἡ σι ό δεια θε ο γο νί α θε ω ρεῖ, πὼς μιὰ εὐ τρά πε λη ἀ πά τη τοῦ Προ μη θέ α εἰς βάρος τοῦ Δί α ὡ δή γη σε τὸν θε ὸ στὴν ἀ πό φα ση νὰ στε ρή σῃ ἀ πὸ τὸν ἄν θρω πο τὴν φω τιά. Ὅ μως ὁ φι λάν θρω πος Προ μη θέ ας ἔ κλε ψε τὴν φω τιὰ καὶ τὴν ἔ δω σε στοὺς ἀν θρώπους. Ὁ Δί ας, ὠρ γι σμέ νος, τὸν μὲν Προ μη θέ α κάρ φω σε στὸν Καύ κα σο, τοὺς δὲ ἀνθρώ πους τι μώ ρη σε, δί νον τας δει νὰ καὶ δυ στυ χί α διὰ βί ου (Ἡ σι ό δου, «Θε ο γο νί α» 510-616). Ἡ Αἰ σχύ λεια θε ο γο νι κὴ ἐκ δο χὴ εἶ ναι ἐν τε λῶς δι α φο ρε τι κή. Ὁ Προ μη θέ ας δι ηγεῖ ται: «κα θὼς τά χι στα ὁ Δί ας κά θι σε στὸν πα τρῷ ο θρό νο, ἀ μέ σως στοὺς θε οὺς δι έ νει με προ νό μια ξε χω ρι στὰ στὸν κα θέ να καὶ δι α μοί ρα σε κα νο νι κὰ ἐ ξου σί ες, γιὰ δὲ τοὺς τα λαί πω ρους ἀν θρώ πους δὲν νοιάστηκε καθόλου, ἀλ λὰ σκε φτό ταν ὅ λο τὸ ἀν θρώ πι νο γέ νος, ἀ φοῦ τὸ ἐ ξα φα νί σῃ νὰ φυ τεύ σῃ νέ ο καὶ σὲ αὐ τὸ κα νένας δὲν ἀν τι στά θη κε ἐ κτὸς ἀ πὸ μέ να» («Προ μη θέ ας Δε σμώ της», στ. 240). Ὁ φι λάν θρω πος Προ μη θέ ας, κλέ βον τας τὴν φω τιά, τὴν ἔ δω σε στοὺς ἀν θρώ πους ὡς βα σι κὸ ὑ λι κὸ ἐρ γα λεῖ ο καὶ ἀ κό μη ὡς πνευ μα τι κὰ ἐ φό δια ἔ δω σε τοὺς ἀ ριθ μούς, τὰ γράμ μα τα, γνώ σεις Ἀ στρο νο μί ας, Ἰ α τρι κῆς, Μαν τι κῆς, ἀ γρο τι κῶν καὶ ναυ τι κῶν ἐρ γα σι ῶν, τὴν ἀ να κά λυ ψη τοῦ χαλ κοῦ, τοῦ σι δή ρου, τοῦ ἀρ γύ ρου καὶ τοῦ χρυ σοῦ,