Ἡ ἐ λευ θε ρί α ὑ πάρ χει μό νο στὴ συνείδηση πρω τό γο νος ἄν θρω πος, ποὺ εἶ χε ὁ ρι σθῆ ἀ πὸ τὴν ἀ γέ λη νὰ προ σέ χῃ τὴν φω τιὰ νὰ μὴ σβή σῃ, δὲν ἦ ταν ἐ λεύ θε ρος οὔ τε νὰ φύ γῃ οὔ τε νὰ κοι μη θῇ, κι ἂν τὸ ἔ κα νε, πα ρα βί α ζε τὸν κα νό να, ποὺ ἡ ὁ μά δα εἶ χε θε σπί σει γι’ αὐ τόν. Ὅ μως στὸ χρό νο αὐ τῆς τῆς ὑ πο χρε ω τι κῆς ἐρ γα σί ας του ἦ ταν ἐ λεύ θερος νὰ σκέ πτε ται. Μπο ροῦ σε νὰ σκέ πτε ται χω ρὶς κα νέ να πε ρι ο ρι σμὸ καὶ νὰ πραγ μα το ποι ῇ μέ σα ἀ πὸ τὶς σκέ ψεις του τὰ πιὸ ἀ πί θα να καὶ ἀ πω θη μέ να του ὄ νει ρα. Κα νεὶς δὲν μπο ροῦ σε νὰ τὸν ἐμ πο δί σῃ τό τε οὔτε καὶ σή με ρα μπο ρεῖ κα νεὶς νὰ ἐμ πο δί σῃ τὴ σκέ ψη νὰ καλ πά ζῃ στὸ ἄ πειρο καὶ στὰ ὄ νει ρα. Μό νο σὲ δι ε φθαρ μέ να κα θε στῶ τα προ σπα θοῦν μέ σῳ τῆς πλύ σης ἐγ κε φά λου μὲ τὴν προ πα γάν δα νὰ κα τευ θύ νουν τὴν ἀν θρώ πι νη σκέ ψη πρὸς τὰ ση μεῖ α ποὺ ἐ κεῖ να ἐ πι θυ μοῦν καί, ἂν ἔ χουν τὴ δυ να τό τη τα, ἐμ πο δί ζουν τὸν ἄν θρω πο ἀκόμη καὶ νὰ σκέ πτε ται. Ἡ πολ λὴ σκέ ψη κά νει κα κό, για τὶ ἐ πι τρέ πει στὸν πο λί τη τὴν κρι τι κή, ποὺ μπο ρεῖ νὰ γεν νή σῃ τὴν ἀν τί δρα ση. Ἡ ἐ λευ θε ρί α τῆς σκέ ψης εἶ ναι νό μος παγ κό σμιος καὶ κα θο λι κός, ἔ χει ὡς ἀ φε τη ρί α του τὴν ἴ δια τὴν οὐ σί α τῆς φύ σης, ἐ κεί νη ποὺ ἑ δρά ζε ται στὸ ἐ σώτα το Ἐ γὼ κά θε συ νει δη τοῦ ἀ τό μου καὶ εἶ ναι ἡ συ νέ χεια καὶ ἐκ δή λω ση τῆς παγ κό σμιας σκέ ψης. Μὲ τὴ σκέ ψη ὁ ἄν θρω πος κα τορ θώ νει νὰ κα τα νο ῇ τὸν φυ σι κὸ κό σμο ποὺ τὸν πε ρι βάλ λει, κα τα νο εῖ τὴ σύν θε ση τῶν μορ φῶν καὶ προ σπα θεῖ νὰ συλ λά βῃ τὴν πραγ μα τι κό τη τα καὶ τὴν ἀ λή θεια. Γιὰ νὰ μπο ρέ σῃ ὅ μως νὰ τὸ κα τορ θώ σῃ αὐ τό, ἡ σκέ ψη του πρέ πει νὰ λει τουρ γῇ ἐ λεύ θε ρα, ἀ βί α στα καὶ ἀ νεμ πό δι στα. Φραγ μοὶ στὴν ἐ ρευ νη τι κὴ δι είσ δυ ση τῆς ἀν θρώ πι νης σκέ ψης εἶ ναι ἀδια νό η τοι. Ἡ σκέ ψη ξε περ νά ει τὸ ὅ ριο τῶν αἰ σθή σε ων καὶ τα ξι δεύ ον τας στὸ με γα λεῖ ο τοῦ ἀ πεί ρου συλ λαμ βά νει τὴν εἰ κό να του καὶ κα τα νο εῖ τὴν κα θο λι κό τη τά του. «Σπά στε τὰ δε σμὰ τῆς σκέ ψης σας καὶ τό τε ταυ τό χρο να θὰ σπά σε τε τὰ δε σμὰ τοῦ σώ μα τός σας», ἀ να φω νεῖ ὁ Bach μέ σα ἀ πὸ τὸ γλά ρο του, τὸ γλά ρο Ἰ ω νά θαν, ποὺ κά θε ἄν θρω πος κρύ βει μέ σα του, καὶ συμ βο λί ζει τὴν ἀ πε ρι ό ρι στη ἰ δέ α τῆς λευ τε ριᾶς ποὺ δι α περ νᾷ τὸ σῶ μα ἀ πὸ τὴ μί α ἄ κρη ‣