Ἡ ἐλευθερία ὑπάρχει μόνο στὴ συνείδηση πρωτόγονος ἄνθρωπος, ποὺ εἶχε ὁρισθῆ ἀπὸ τὴν ἀγέλη νὰ προσέχῃ τὴν φωτιὰ νὰ μὴ σβήσῃ, δὲν ἦταν ἐλεύθερος οὔτε νὰ φύγῃ οὔτε νὰ κοιμηθῇ, κι ἂν τὸ ἔκανε, παραβίαζε τὸν κανόνα, ποὺ ἡ ὁμάδα εἶχε θεσπίσει γι’ αὐτόν. Ὅμως στὸ χρόνο αὐτῆς τῆς ὑποχρεωτικῆς ἐργασίας του ἦταν ἐλεύθε- ρος νὰ σκέπτεται. Μποροῦσε νὰ σκέπτεται χωρὶς κανένα περιορισμὸ καὶ νὰ πραγματοποιῇ μέσα ἀπὸ τὶς σκέψεις του τὰ πιὸ ἀπίθανα καὶ ἀπωθημένα του ὄνειρα. Κανεὶς δὲν μποροῦσε νὰ τὸν ἐμποδίσῃ τότε οὔ- τε καὶ σήμερα μπορεῖ κανεὶς νὰ ἐμποδίσῃ τὴ σκέψη νὰ καλπάζῃ στὸ ἄπει- ρο καὶ στὰ ὄνειρα. Μόνο σὲ διεφθαρμένα καθεστῶτα προσπαθοῦν μέσῳ τῆς πλύσης ἐγκεφάλου μὲ τὴν προπαγάνδα νὰ κατευθύνουν τὴν ἀνθρώπινη σκέψη πρὸς τὰ σημεῖα ποὺ ἐκεῖνα ἐπιθυμοῦν καί, ἂν ἔχουν τὴ δυνατότητα, ἐμποδίζουν τὸν ἄνθρωπο ἀκόμη καὶ νὰ σκέπτεται. Ἡ πολλὴ σκέψη κάνει κακό, γιατὶ ἐπιτρέπει στὸν πολίτη τὴν κριτική, ποὺ μπορεῖ νὰ γεννήσῃ τὴν ἀντίδραση. Ἡ ἐλευθερία τῆς σκέψης εἶναι νόμος παγκόσμιος καὶ καθολικός, ἔχει ὡς ἀφετηρία του τὴν ἴδια τὴν οὐσία τῆς φύσης, ἐκείνη ποὺ ἑδράζεται στὸ ἐσώ- τατο Ἐγὼ κάθε συνειδητοῦ ἀτόμου καὶ εἶναι ἡ συνέχεια καὶ ἐκδήλωση τῆς παγκόσμιας σκέψης. Μὲ τὴ σκέψη ὁ ἄνθρωπος κατορθώνει νὰ κατανοῇ τὸν φυσικὸ κόσμο ποὺ τὸν περιβάλλει, κατανοεῖ τὴ σύνθεση τῶν μορφῶν καὶ προσπαθεῖ νὰ συλλάβῃ τὴν πραγματικότητα καὶ τὴν ἀλήθεια. Γιὰ νὰ μπορέσῃ ὅμως νὰ τὸ κατορθώσῃ αὐτό, ἡ σκέψη του πρέπει νὰ λειτουργῇ ἐλεύθερα, ἀβίαστα καὶ ἀνεμπόδιστα. Φραγμοὶ στὴν ἐρευνητικὴ διείσδυση τῆς ἀνθρώπινης σκέψης εἶναι ἀδιανόητοι. Ἡ σκέψη ξεπερνάει τὸ ὅριο τῶν αἰσθήσεων καὶ ταξιδεύοντας στὸ μεγαλεῖο τοῦ ἀπείρου συλλαμβάνει τὴν εἰκόνα του καὶ κατανοεῖ τὴν καθολικότητά του. «Σπάστε τὰ δεσμὰ τῆς σκέψης σας καὶ τότε ταυτόχρονα θὰ σπάσετε τὰ δεσμὰ τοῦ σώματός σας», ἀναφωνεῖ ὁ Bach μέσα ἀπὸ τὸ γλάρο του, τὸ γλάρο Ἰωνάθαν, ποὺ κάθε ἄνθρωπος κρύβει μέσα του, καὶ συμβολίζει τὴν ἀπεριόριστη ἰδέα τῆς λευτεριᾶς ποὺ διαπερνᾷ τὸ σῶμα ἀπὸ τὴ μία ἄκρη ‣