ΚΑΗΙ, ΙΑΣΡΡΕΚΟ Ἢ πνευματικὴ κατάσταση τοῦ καιροῦ μας Στὴν ἑγελιανὴ διαλεκτικὴ ἡ εἰκόνα μιᾶς παγκόσμιας ἱστορίας" ἦταν ὁ τρόπος ποὺ τὸ παρὸν συνειδητοποίησε τὸν ἑαυτό του. Ὑπῆρχε ὅμως μιὰ διαζευκτικὴ δυνατότητα, δηλαδὴ ἡ ἄγνοια τοῦ ἀπομακρυσμένου πλούτου τῆς συγκεκριμένης ἱστορίας, καθὼς καὶ τῆς συγκέντρωσης τῆς προσοχῆς στὸ παρόν. Ὁ Φίχτε ἀνέπτυξε ἤδη τὴν κριτικὴ αὐτὴ στὸ ἔργο του «Οἱ θεμελιώδεις χαρακτῆρες τῆς ἐποχῆς τοῦ παρόντος» καί, μολονότι ἡ μέθοδός του ἧταν μέθοδος ἀφηρημένης κατασκευῆς μιᾶς παγκόσμιας ἱστορίας ἀπὸ τὶς ἀπαρχὲς μέχρι τὸ τέλος (ὅπως ἡ ἐκκοσμίκευση τῆς χριστιανικῆς φιλοσοφίας τῆς ἱστορίας), διατήρησε τὸ βλέμμα του σταθερὸ στὸν πυρήνα τῆς χριστιανικῆς φιλοσοφίας, ὅπου τὸ παρὸν θεωρεῖται σὰν ἡ περίοδος ἐκείνη ποὺ τὸ ἁμάρτημα ἐπεξεργάσθηκε στὶς ἔσχατες ἀπολήξεις του. | Ὃ Κίρκεγκωρ ἦταν ὁ πρῶτος ποὺ ἐπεδίωξε μιὰ περιεκτικἡὴ κριτικἡ τῆς ἐποχῆς του, μιὰ κριτικὴ ποὺ διακρίνεται ἀπ ̓ ὅλες τὶς προηγούμενες προσπάθειες γιὰ τὴν σοβαρότητά της. Ἡ κριτική του αὐτὴ ἦταν ἡ πρώτη ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ ἰσχύσει γιὰ τὴν ἐποχὴ ποὺ ζοῦμε σήμερα καὶ μελετᾶται σὰν νὰ μὴ εἷχε γραφεῖ παρὰ χθές. Ἔφερε τὸν ἄνθρωπο ἀντιμέτωπο μὲ τὸ Μηδέν. Ὁ Νίτσε, ποὺ ἔγραψε μερικὲς δεκαετίες ἀργότερα, ἀγνοοῦσε τὸ ἔργο τοῦ προδρόμου του, Κίρκεγκωρ. Παρατήρησε τὴν ἔλευση τοῦ μηδενισμοῦ, διαγιγνώσκοντας ἀνηλέητα τὰ συμπτώματά του. Γιὰ τοὺς συγκαιρινούς τους αὐτοὶ οἱ δύο φιλόσοφοι δὲν ἦσαν τίποτα ἄλλο ἀπὸ ἰδιότροπα τέρατα --- προφῆτες μιᾶς ἐντυπωσιακῆς αἴσθησης ποὺ δὲν μποροῦσε κανεὶς νὰ πάρει σοβαρά. Στὴν πραγματικότητα ἦσαν πρωτοπόροι, ποὺ διέκριναν αὐτὸ ποὺ ἤδη ὑπῆρχε, ἀλλὰ δὲν εἶχε ἀκόμα προκαλέσει γενικὴ ἀνησυχία, καί, μόνο σήμερα, ἐπαινέθηκαν σὰν οἱ στοχαστὲς ἐκεῖνοι ποὺ καταπιάστηκαν μὲ τὶς σύγχρονες πραγματικότητες. Παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἐποχικὴ συνείδηση, σ ̓ ὅλο τὸ 19ο αἰώνα, σὲ σύγκριση μὲ τὸν αἰώνα τοῦ Κίρκεγκωρ ἤ τοῦ Νίτσε, ἦταν σκοτεινή, σὲ πολλὰ σημεῖα ἄρχισε ν ̓ ἀφυπνίζεται. Ὃ κόσμος, εὐρύτατα, ἦταν εὐχαριστημένος μὲ τὸν πολιτισμὸ καὶ τὴν πρόοδο, ἀλλὰ οἱ ἄνθρωποι μὲ ἀνεξάρτητο πνεῦμα ἡσαν γεμᾶτοι ἀπὸ ἀνήσυχα προμηνύματα. Ὁ Γκαῖτεπ.χ. ἔγραψε: «Τὸ ἀνθρώπινο γένος θὰ γίνει εὐφυέστερο καὶ περισσότερο ὁιορατικό, ἀλλὰ ὄχι καλύτερο οὔτε εὐτυχέστερο οὔτε πιὸ δραστήριο. Προβλέπω τὴν ἡμέρα ποὺ ὁ Θεὸς δὲν θὰ παραμένει πιὰ εὐτυχισμένος μὲ τὰ δημιουργήματά του καὶ θὰ ἐξολοθρεύσει ἀκόμη μιὰ φορὰ τὸν κόσμο, κάνοντας μιὰ καινούργια ἀρχή». Τὸ 1830 ὁ Νίμπουρ, ἔντρομος ἀπὸ τὴν ἐπανάσταση τοῦ Ἰουλίου, ἔγραφε τὴν ἑξῆς ἱερεμιάδα: «Αν δὲν δώσει ὁ Θεὸς μιὰ θαυμαστὴ βοήθεια, ἀντιμετωπίζομε τὸν ἐπικείμενο ὄλεθρο, συγγενῆ μ ̓ ἐκεῖνο ποὺ ἐπέπεσε στὴν Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία πρὸς τὰ μέσα τοῦ τρίτου αἰώνα τῆς χριστιανικῆς ἐποχῆς, ὅταν ἡ εὐδαιμονία, ἡ ἐλευθερία, ὁ πολιτισμὸς καὶ ἡ ἐπιστήμη ἔφθασαν σ ̓ ἕνα τέλος». 'Ο Ταλλεύράνδος εἶπε, ὅτι ἐκεῖνοι μόνο ποὺ ἔζησαν πρὶν τὸ 1789 θὰ μποροῦσαν νὰ εἶχαν γευθεῖ τὴ ζωὴ σ ̓ ὅλη της τὴν ἡδύτητα, καὶ ἐν τούτοις ἐμεῖς, γεννημένοι περισσότερο ἀπὸ ἕνα