ΚΑΗΙ, ΙΑΣΡΡΕΚΟ Ἢ πνευματικὴ κατάσταση τοῦ καιροῦ µας Στὴν ἑγελιανὴ διαλεκτικὴ ἡ εἰκόνα μιᾶς παγκόσμιας ἱστορίας" ἦταν ὁ τρόπος ποὺ τὸ παρὸν συνειδητοποίησε τὸν ἑαυτό του. Ὑπῆρχε ὅμως μιὰ δια- ζευκτικὴ δυνατότητα, δηλαδὴ ἡ ἄγνοια τοῦ ἀπομακρυσμένου πλούτου τῆς συγκεκριμένης ἱστορίας, καθὼς καὶ τῆς συγκέντρωσης τῆς προσοχῆς στὸ παρόν. Ὁ Φίχτε ἀνέπτυξε ἤδη τὴν κριτικὴ αὐτὴ στὸ ἔργο του «Οἱ θεμελιώδεις χαρακτῆρες τῆς ἐποχῆς τοῦ παρόντος» καί, μολονότι ἡ μέθοδός του ἧταν μέ- θοδος ἀφηρημένης κατασκευῆς μιᾶς παγκόσμιας ἱστορίας ἀπὸ τὶς ἀπαρχὲς μέχρι τὸ τέλος (ὅπως ἡ ἐκκοσμίκευση τῆς χριστιανικῆς φιλοσοφίας τῆς ἱστο- ρίας), διατήρησε τὸ βλέμμα του σταθερὸ στὸν πυρήνα τῆς χριστιανικῆς φιλο- σοφίας, ὅπου τὸ παρὸν θεωρεῖται σὰν ἡ περίοδος ἐκείνη ποὺ τὸ ἁμάρτημα ἐ- πεξεργάσθηκε στὶς ἔσχατες ἀπολήξεις του. | Ὃ Κίρκεγκωρ ἦταν ὁ πρῶτος ποὺ ἐπεδίωξε μιὰ περιεκτικἡὴ κριτικἡ τῆς ἐ- ποχῆς του, μιὰ κριτικὴ ποὺ διακρίνεται ἀπ᾽ ὅλες τὶς προηγούμενες προσπά- θειες γιὰ τὴν σοβαρότητά της. Ἡ κριτική του αὐτὴ ἦταν ἡ πρώτη ποὺ θὰ µπο- ροῦσε νὰ ἰσχύσει γιὰ τὴν ἐποχὴ ποὺ ζοῦμε σήµερα καὶ μελετᾶται σὰν νὰ μὴ εἷ- χε γραφεῖ παρὰ χθές. Ἔφερε τὸν ἄνθρωπο ἀντιμέτωπο μὲ τὸ Μηδέν. Ὁ Νί- τσε, ποὺ ἔγραψε μερικὲς δεκαετίες ἀργότερα, ἀγνοοῦσε τὸ ἔργο τοῦ προδρό- µου του, Κίρκεγκωρ. Παρατήρησε τὴν ἔλευση τοῦ μηδενισμοῦ, διαγιγνώ- σκοντας ἀνηλέητα τὰ συμπτώματά του. Γιὰ τοὺς συγκαιρινούς τους αὐτοὶ οἱ δύο φιλόσοφοι δὲν ἦσαν τίποτα ἄλλο ἀπὸ ἰδιότροπα τέρατα --- προφῆτες μιᾶς ἐντυπωσιακῆς αἴσθησης ποὺ δὲν μποροῦσε κανεὶς νὰ πάρει σοβαρά. Στὴν πραγματικότητα ἦσαν πρωτοπόροι, ποὺ διέκριναν αὐτὸ ποὺ ἤδη ὑπῆρχε, ἀλ- λὰ δὲν εἶχε ἀκόμα προκαλέσει γενικὴ ἀνησυχία, καί, µόνο σήµερα, ἐπαινέθη- καν σὰν οἱ στοχαστὲς ἐκεῖνοι ποὺ καταπιάστηκαν μὲ τὶς σύγχρονες πραγµα- τικότητες. Παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἐποχικὴ συνείδηση, σ᾽ ὅλο τὸ 19ο αἰώνα, σὲ σύγ- κριση μὲ τὸν αἰώνα τοῦ Κίρκεγκωρ ἤ τοῦ Νίτσε, ἦταν σκοτεινή, σὲ πολλὰ ση- μεῖα ἄρχισε ν᾿ ἀφυπνίζεται. Ὃ κόσμος, εὐρύτατα, ἦταν εὐχαριστημένος μὲ τὸν πολιτισμὸ καὶ τὴν πρόοδο, ἀλλὰ οἱ ἄνθρωποι μὲ ἀνεξάρτητο πνεῦμα ἡ- σαν γεμᾶτοι ἀπὸ ἀνήσυχα προμηνύματα. Ὁ Γκαῖτεπ.χ. ἔγραψε: «Τὸ ἀνθρώ- πινο γένος θὰ γίνει εὐφυέστερο καὶ περισσότερο ὁιορατικό, ἀλλὰ ὄχι καλύτερο οὔτε εὐτυχέστερο οὔτε πιὸ δραστήριο. Προβλέπω τὴν ἡμέρα ποὺ ὁ Θεὸς δὲν θὰ παραμένει πιὰ εὐτυχισμένος μὲ τὰ δημιουργήματά του καὶ θὰ ἐξολοθρεύσει ἀκό- μη μιὰ φορὰ τὸν κόσµο, κάνοντας μιὰ καινούργια ἀρχή». Τὸ 1830 ὁ Νίμπουρ, ἔντρομος ἀπὸ τὴν ἐπανάσταση τοῦ Ἰουλίου, ἔγραφε τὴν ἑξῆς ἱερεμιάδα: «Αν δὲν δώσει ὁ Θεὸς μιὰ θαυμαστὴ βοήθεια, ἀντιμετωπίζομε τὸν ἐπικείμενο ὄλε- θρο, συγγενῆ μ᾽ ἐκεῖνο ποὺ ἐπέπεσε στὴν Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία πρὸς τὰ µέσα τοῦ τρίτου αἰώνα τῆς χριστιανικῆς ἐποχῆς, ὅταν ἡ εὐδαιμονία, ἡ ἐλευθερία, ὁ πολιτισμὸς καὶ ἡ ἐπιστήμη ἔφθασαν σ᾽ ἕνα τέλος». 'Ο Ταλλεύράνδος εἶπε, ὅτι ἐκεῖνοι µόνο ποὺ ἔζησαν πρὶν τὸ 1789 θὰ μποροῦσαν νὰ εἶχαν γευθεῖ τὴ ζωὴ σ᾽ ὅλη της τὴν ἡδύτητα, καὶ ἐν τούτοις ἐμεῖς, γεννηµένοι περισσότερο ἀπὸ ἕνα