Οἱ Ἕλληνες καὶ ἡ καλὴ διάθεση παπποῦς μου, λαϊκὸς θυμόσοφος, ἔλεγε: «Ἕνας χαρωπὸς κάνει δέκα εὐτυχισμένους. Ἕνας κακὸς χαλάει τὴν πα- ρέα.» Γιατί αὐτὴ ἡ στάση τοῦ ἀνθρώπου γιὰ τὸ «μισοά- δειο» (ἀντὶ νὰ βλέπῃ τὸ ποτήρι μισογεμᾶτο); Τὴν λύπη τὴν προτιμᾷ ἀπὸ τὴ χαρά. Ἦταν πάντα ἔτσι ἢ εἶναι ἀπο- τέλεσμα τῆς θλίψης καὶ τοῦ φόβου, ποὺ ἐνσταλάζουν στὸν νοῦ οἱ θρη- σκεῖες; Πάντως τὸ θέμα ἀπασχολοῦσε καὶ τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνες, γιὰ νὰ τὸ ἀναφέρουν οἱ φιλόσοφοι μὲ τόση συχνότητα. Ç ΕΝΝΟΙΑ. Πράγματι, γιὰ νὰ ἐκφράσουν τὴν «καλὴ διάθεση», ἐφεῦραν καὶ χρησιμοποιοῦσαν πολλὲς δεκάδες λέξεις. Ἐνδεικτικά: χαρά, ἀγαλλίασις, εὐτυχία, ἀπόλαυσις, ἡδονὴ κ.ο.κ. Λέξεις ποὺ παραμένουν ἀτόφυες ἐπὶ χιλιετίες μέχρι καὶ σή- μερα. Ἀλλὰ καὶ περίεργες, ὅπως «γηθέω». Καὶ βεβαίως μὲ τὸ πρό- θεμα εὐ- (εὐ·τυχία, εὐ·δαιμονία). [Σημ.: Στὰ ἐλάχιστα ἀπομείναν- τα ἔργα τῆς Ἑλληνικῆς Γραμματείας (0,1%) οἱ λεκτικοὶ τύποι ποὺ ἀρχίζουν ἀπὸ εὐ- εἶναι πάνω ἀπὸ μισὸ ἑκατομμύριο! Ἀντίθετα ἡ Ἀγγλικὴ Γλῶσσα διαθέτει γιὰ τὴν ἔννοια «εὐθυμία» βασικὰ μόνο 6 λέξεις: joy, gay, pleasure, happy, merry, cheer < χαρά.] Ἡ ἔννοια «χαρά» ὑπάρχει βέβαια σὲ ὅλους τοὺς λαούς/πολιτι- σμούς. Ὅμως ἡ μεγάλη ποικιλότητα τῶν ἀποχρώσεων καὶ ἡ συνε- χὴς ἀναφορὰ ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνες ἦταν (ὑπάρχει ἀκόμα ἐν μέρει) ἀπόρροια τοῦ τρόπου ζωῆς τους. Δὲν τοὺς ἀρκοῦσε τὸ ζῆν. Στόχος τους τὸ εὐ ζῆν («μήτε τοῦ ζῆν μόνον ἕνεκεν ἀλλὰ μᾶλ- λον τοῦ εὖ ζῆν»: Ἀριστοτέλης, Πολιτικὰ 1280), ποὺ ἐπήγαζε ἀπὸ τὸ Ἦθος τῶν Ἑλλήνων.1 Ç ΕΥΘΥΜΙΑ. Ἡ λέξη εἶναι σύνθεση τῶν «εὖ» καὶ «θυμός», ποὺ σήμαινε «ψυχή», διάθεση, συν·αισθηματικὸ κέντρο, κατ’ ἐξο- χὴν «συν·κίνησις νοός» [«συγκινήσεις πρὸς θυμόν» (Κλήμης) καὶ «συγκινήσεις ψυχικάς» (ἰατροὶ Παῦλος καὶ Ἀέτιος)]. Ἡ λέξη «εὐθυμία» πρωτοαναφέρεται τὴν 3η χιλιετία –τοὐ- λάχιστον– σὲ μινωϊκὴ πινακίδα: tu·mo·te = θυμῶδες (εὔθυμον),2