ΤΕΣΣΕΡΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ Α ́ Ἔργο καὶ ἐργασία Ὀνειρεύτηκα πὼς ἡ ζωὴ εἶναι χαρά. Ξύπνησα καὶ εἰδα πὼς ἡ ζωὴ εἶναι μόχθος. Ἔζησα καὶ είδα ὅτι ὁ μόχθος εἶναι χαρά. Στὸ ὤρθρο Ἔργο καὶ Ἐργασία (Δαυλός, ἀρ. 34. Ὄκτς. 1984) γνωστοῦ οἰκονομολόγου, ποὺ ἐπὶ πλέωνεεγει καὶ συνεχῆ ἑπαφὴ μὲ τὴν καθημερινὴ ζωὴ (παράγοντα πολὺ μεγάλης σημασίας γιὰ πρακτικὴ δρμστηριότητα, καὶ ὄχι μόνο θεωρητική) ρύφοντυι πολὺ σωστὰ πράγματα γιὰ τὴν «ἐργωσίω»ς μιὸ ἔννοιω περὶ τῆς ὁποίας, πολὺ καιρό τώροω, δὲν ἀκούει κανεὶς σχεδὸν τίποτε. Στὶς μέρες μας ἀκούγονται πολλὰ ἐνδιαφέροντω πρόγματα γιὰ τοὺς ἀγῶνες στὴν ἀντίσταση, γιὸ τοὺς ἀγῶνες γιὰ τὴ δημοκρατία (ὅπως θὼ τὴν ἤθελε ὁ καθένας: προσαρμοσμένη στὰ μέτρο των), γιὰ τὶς συνδικἁαλιστικὲς ἐπιδιώξεις καὶ ὑπιτεύξεις, γιὼ ῥριζικὲς - βασικές - θεμελιώδει: - ἐπυνισταστικὲς καὶ σωστὲς (κατὰ τὸν καθένο) μεταβολές, ποὺ θὰ φέρουν τὴ γενικὴ εὐτυγίη. Γιὰ τὴν ἐργασία οὔτε κουβεντούλα δὲν γίΝΕ οταν : Σγετικὺ μὲ τὶς «μεταβολές», ποὺ καὶ σὲ διεθνὴ ὀκόμω χῶρο, σὰν μονότονο ἀκρόαμα ἀπὸ γωλωσμένο δίσκο, διαφημίζονται ὅτι ἔχουν τὴ μωγικὴ δύναμη λυχναριοῦ τοῦ ̓Αλαντίν γιὰ τὴν εὐτυχία τοῦ κόσμου, ὁ Πάπας Ιωάννης 23ος εἷπε κύποτε σ ̓ ἕναν ἐπισκέπτη του; «Νὰ ἐνδιαφέρεσαι γιὰ ὅσο τὸ δυνατὸν περισσότερα πράγματα, μὲ πολλὰ νὰ ἀσχολεῖσαι, πολὺ λίγα νὰ διορθώνεις». Είναι καιρὸς νὰ καταλάβει ὁ πολὺς κόσμος, ὅτι ἢ πωρείω γιὰ τὴ βελτίωση τῆς ζωῆς μόνο τότε ὠποδίδει ἀξιόλογους ἀνθεκτικοὺς καρπούς, ὅτον γίνεται πάνω στὸ μὲ γρανιτικούς κυβολίθους λιθόστρωτο τῆς ἐργασίας καὶ ὄχι στοὺς πολὺ πιὸ μάλακούς στὸ βάδισμα χωματόδρομους τῶν διαφόρων ἀλλαγῶν, ποὺ πολὺ συχνὰ σὲ ὁδηγοῦν σὲ χειρότερα ἀπὸ ἐκεῖ ποὺ ξεκίνησες τοπίω. Ἑργασία μὲ ἀφοσίωση καὶ τιμιότητα δὲν ἀποΦέρει μόνο ὑλικὰ ἀγαθά" προσφέρει καὶ ψυχικὴ Γκοωνοποίηση, ὅπως λένε καὶ οἱ στὴν ἀρχὴ τοῦ ὥρθρου τρεῖς στίχοι κινεζικοῦ ρητοῦ, ἡλικίας δυόμιση χιλιάδων ἐτῶν. Ἂν ἡ σκλαβωμένη Ελλάδα μπόρεσε νὰ κερδίσει τὸν τιτάνιο ἀγώνα τοῦ 1821, αὐτὸ ἔγινε γιατὶ στό μιῦρα ἐκεῖνα χρόνια τῆς σκλαβιᾶς βρέθηκων ἄνθρωποι ἱερωμένοι καὶ λαϊκοὶ (ἐθνομάρτυς Σερυφείμμ, Κύριλλος Λούκαρης, ̓Ανάστάσιος Γόρδιος, Κοσμᾶς Αἰτωλός, Ρήγας Φεραῖος κι.) ποὺ ἐργάστηκαν σκληρά, μὲ πίστη καὶ ᾱφοσίωσῃ, γιὰ νὰ προσφέρουν ὅ,τι ἦταν δυνατόν, κωὶ κυρίως στὴ μόρφωση τῶν συμπατριωτῶν τους. Δὲν εἶναι λίγοι αὐτοὶ ποὺ προσέφεραν καὶ τὴ ζωή τους ἀκόμη. Καὶ ὁ πολὺς ὁ κόσμος ἀκολούθησε καὶ ἐργάστηκε κι αὐτός. Παράδειγμα φωτεινό; ἢ συνεταιριστικὴ κοινότητα στὰ ̓Αμπελύκιω.. Γιὸ τὸ τεράστιο αὐτὸ ἔργο, ποὺ ἐλάχιστα ἄναφέρεται αὐτὴ τὴν ἐποχή, εἶναι ἀφιερωμένος ὅλος ὁ Ε ̓ Τόμος τῆς “Ιστορίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους τοῦ Παπαρρηγοπούλου, περιγράφοντας ὅλω τὰ γεγονότα τῆς Φραγκοκρατίας καὶ ἐν συνεγεία. τῆς Τουρκοκρατίας (1204-1821). Στὴν τελευταίο παράγραφό του, σὲ μιάμιση σελίδα ἐπιλόγου, ἀναγράφονται τὰ ἑξῆς: εν Ἐὰν ἑκάστη ἱστορικὴ περίοδος κρίνεται κατὰ τὰ πράγματα ἅτινα ἐδημιούργησεν, ἀδιστάκτως λέγομεν ὅτι, ὅπως νῦν ἔχουσι τὰ πράγματα παρ ἡμῖν, τὸ ἔθνος ἀνεδείχθη ἐν τοῖς χρόνοις τῆς δουλείας ὑπέρτερον ἢ ἀπὸ τῶν χρόνων τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ ἐφεξῆς, διότι ἐπὶ τῶν χρόνων τῆς δουλείας ἐδημιουργήθησαν αἱ πολεμικαί, αἱ ἀστικαί καὶ αἱ διοικητικαὶ δυνάμεις δι ̓ ὧν διεξήχθη ὁπωσδήποτε ἡ ἑπανάστασις, ἐνῶ ἀφ ̓ ἧς ἐγενόμεθα ἐλεύθεροι, δὲν διεπλάσαμεν ἔτι νέας δυνάμεις ἐπιτηδείας νὰ συμπληρώσωσι καὶ νὰ ᾱσφαλίσωσι τὸ ἔργον τῶν πατέρων ἡμῶν». ̓Ατυχῶς, ἰσχύει πάντα αὐτὸ ποὺ εἶπε ὁ Γερμανὸς φιλόσοφος Οεοτρ ΕΓἰεάγΙοΏ Ἠερε]: « Ἕνα μόνον πρᾶγμα μᾶς διδάσκει ἡ Ἱστορία: ὅτι δὲν μᾶς διδάσκει τίποτε.» Ἔκεϊ ποὺ δὲν συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ τὰ εἰς τὸ ἄρθρο Ἔργο καὶ Εργασία γραφόμενα εἶναι σὲ οὗὐτό: «... Ὅταν ὁ μαζικὸς ἄνθρωπος τῆς ἐποχῆς μας συσσωρεύεται στὶς ὠχρὲς καὶ ἀπρόσωπες δημόσιες ἐπιχειρήσεις, στὸ δημόσιο, καὶ γενικὰ στὴν κάθε παρασιτικὴ ἀπασχόληση, ὅπου τὸ ἔργο εἷναι ἀσήμαντο, ἀνύπαρκτο, ἀργὰ ἤ γρήγορα ἔρχεται ἡ στιγμὴ ποὺ τὸ ἀρχικὸ βόλεμα τοῦ γίνεται ὁδυνηρό, καθὼς ζῆ σὲ ψυχικὸ καὶ ἠθικὸ περιβάλλον ξηρασίας καὶ ἀντιμετωπίζει καθημερινὰ τὸ "δρᾶμα τῆς ἕλλειψης δημιουργίας καὶ τῆς ἄπουσίας «ἔργου» γιὰ ἕναν ἄχαρο καὶ ἀδικαίώτο μισθό...». . Πιστεύω ὅτι, ὅταν κανεὶς ἔχει μέσα του τὴν ἔφεση γιὰ ἐργασία, τότε αὐτὸς θὰ βρεῖ «τὸ ἔργο», ὁπουδήποτε κι’ ἄν ἀπασχοληθεῖ. "Αν δὲν τὸ βρεῖ ἔτοιμο νὰ τοῦ προσφέρεται, θὰ τὸ δημιουργήσει.