ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ Φόβος: Τὸ δεκανίκι τῆς θρησκείας Ἀγαπητὲ κ. Λάμπρου, Ὑφίσταται σημαντικὴ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο ἑβραιογενῶν θρησκειῶν, τοῦ Ἰσλαμισμοῦ καὶ τοῦ Χριστιανισμοῦ, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς τὸ γενεσιουργὸν αἴτιον τῆς «πίστεως». Οἱ μὲν μωαμεθανοὶ θεωροῦν τὴν πίστιν των ὡς ἀναπόσπαστον στοιχεῖον αὐτῆς ταύτης τῆς ὑπάρξεώς των, διὸ καὶ ἀνατινάσσονται ἀνακράζοντες «Ὁ Ἀλλὰχ εἶναι μεγάλος», ἐνῷ τὰ πλεῖστα τῶν χριστιανικῶν δογμάτων –ἰδίως τὸ ὀρθόδοξον– στηρίζουν τὴν μέχρι σήμερον ἐπικράτησίν των εἰς τὸ τεχνηέντως ἐπὶ τοῦ ἀφελοῦς πιστοῦ ἐμφυτευμένο συναίσθημα τοῦ φόβου, μὲ τὴν ἐπίκλησιν τῶν μετὰ θάνατον δυνάμεων νὰ ἐπισυμβοῦν εἰς τοῦτον ὀδυνηρὲς συνέπειες, ἐὰν δὲν τηρήσῃ τὶς ἀρχὲς τοῦ δόγματος. Οὕτω ὁ φόβος τοῦ χριστιανοῦ πιστοῦ χρησιμεύει ὡς ἀντικίνητρον τῆς μεταθανατίου «κολάσεως» ἢ ἀντιθέτως ὡς κίνητρον κληρονομήσεως τοῦ «Παραδείσου». Συνεπῶς ὁ φόβος ἀποτελεῖ τὸ σημαντικώτερον στή- ριγμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἑδράζεται ὁλόκληρον τὸ φιλοσοφικὸν οἰκοδόμημα τῆς χριστιανικῆς κυρίως θρησκείας. Ὁ πιστὸς ἄνθρωπος εὑρίσκεται μονίμως δέσμιος τῆς κατευθυντηρίου γραμμῆς, ἡ ὁποία ὑποτίθεται, ὅτι χαράσσεται «ἄνωθεν καὶ δέον νὰ ἀποτελῇ τὸν τρόπον κάθε σκέψεως καὶ δράσεώς του ἐπὶ τῆς Γῆς μὲ ἀντιπαροχὴ τὴν «βασιλείαν τῶν οὐρανῶν». Ἐὰν ἐπιχειρήσῃ κανεὶς βαθυτέραν ἑρμηνείαν τοῦ σκεπτικοῦ τῆς χριστιανικῆς θρησκείας, θὰ διαπιστώσῃ τὸ ὑποκρυπτόμενον ὑποκριτικὸν καὶ παραπλανητικὸν νόημα τῶν «θεϊκῶν» της ρήσεων. Ἐπὶ παραδείγματι ἡ «πλάσις τοῦ ἀνθρώπου κατ’ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν» ἐμπεριέχει δύο σημασίας: ἡ μὲν πρώτη εἶναι προφανὴς καὶ ἀποτελεῖ οἱονεὶ «θεϊκὴν παραχώρησιν» εἰς τὸν ἄνθρωπον, οὕτως ὥστε νὰ αἰσθάνεται καὶ αὐτὸς ἐνίοτε ὡς θεός· διὰ τῆς δευτέρας ὅμως ἐμμέσως πλὴν σαφῶς ὑποδηλοῦται, ὅτι ὁ ἄνθρωπος θὰ ἀπετέλει κενὸν κατασκεύασμα, ἐὰν ὁ Ç ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Κύριε διευθυντά, Ἀναφερόμενη στὸ ἄρθρο τοῦ κ. Ι. Λάζαρη «Ἡ Ἑβραϊκὴ Βυζαντινὴ Μουσική» (τεῦχος 288), θὰ ἤθελα νὰ συμπληρώσω τὰ κάτωθι: Ἡ μουσικὴ σημειογραφία τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Μουσικῆς –παρασημαντική, ὅπως ὠνομαζόταν– περιλάμβανε ὡς μουσικὰ φθογγόσημα τὰ γράμματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἀλφαβήτου καὶ τὰ σημεῖα στίξεως ὀρθά, πλάγια, ἀνεστραμμένα, ὑπερφορτωμένα. Οἱ βυζαντινοὶ ἐγκατέλειψαν τὴν ἑλληνικὴ μουσικὴ γραφὴ μεταξὺ 4ου καὶ 7ου αἰ. μ.Χ., πλὴν ὅμως δὲν κατάφεραν νὰ ξεφύγουν ποτὲ ἀπὸ τὰ προσῳδιακὰ σύμβολα-τόνους, ποὺ ὁ Ἀριστοφάνης ὁ Βυζάντιος (2ος αἰ. μ.Χ.) εἶχε ἀρχικὰ ἀντιγράψει καὶ εἰσαγάγει, τὴν δὲ μετάλλαξη τῆς μουσικῆς τους γραφῆς, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ ἦταν ἑλληνικὴ καὶ στηριζόταν στὴ λογικὴ τῶν τόνων, ἀποστρόφων, παύσεων, μακρῶν, βραχέων κ.τ.λ., ἀφοῦ προερχόταν ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες συγγραφεῖς τῆς Ἑλληνιστικῆς περιόδου, τὴν ὠνόμασαν ἐκ τῶν ὑστέρων δῆθεν βυζαντινὴ παραση‣