ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ Φόβος: Τὸ δεκανίκι τῆς θρησκείας Ἀγαπητὲ κ. Λάμπρου, Ὑφίσταται σημαντικὴ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο ἑβραιογενῶν θρησκειῶν, τοῦ Ἰσλαμισμοῦ καὶ τοῦ Χριστιανισμοῦ, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς τὸ γε- νεσιουργὸν αἴτιον τῆς «πίστεως». Οἱ μὲν μωα- μεθανοὶ θεωροῦν τὴν πίστιν των ὡς ἀναπόσπα- στον στοιχεῖον αὐτῆς ταύτης τῆς ὑπάρξεώς των, διὸ καὶ ἀνατινάσσονται ἀνακράζοντες «Ὁ Ἀλ- λὰχ εἶναι μεγάλος», ἐνῷ τὰ πλεῖστα τῶν χριστι- ανικῶν δογμάτων –ἰδίως τὸ ὀρθόδοξον– στηρί- ζουν τὴν μέχρι σήμερον ἐπικράτησίν των εἰς τὸ τεχνηέντως ἐπὶ τοῦ ἀφελοῦς πιστοῦ ἐμφυτευ- μένο συναίσθημα τοῦ φόβου, μὲ τὴν ἐπίκλησιν τῶν μετὰ θάνατον δυνάμεων νὰ ἐπισυμβοῦν εἰς τοῦτον ὀδυνηρὲς συνέπειες, ἐὰν δὲν τηρήσῃ τὶς ἀρχὲς τοῦ δόγματος. Οὕτω ὁ φόβος τοῦ χριστια- νοῦ πιστοῦ χρησιμεύει ὡς ἀντικίνητρον τῆς με- ταθανατίου «κολάσεως» ἢ ἀντιθέτως ὡς κίνη- τρον κληρονομήσεως τοῦ «Παραδείσου». Συνε- πῶς ὁ φόβος ἀποτελεῖ τὸ σημαντικώτερον στή- ριγμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἑδράζεται ὁλόκληρον τὸ φιλοσοφικὸν οἰκοδόμημα τῆς χριστιανικῆς κυ- ρίως θρησκείας. Ὁ πιστὸς ἄνθρωπος εὑρίσκε- ται μονίμως δέσμιος τῆς κατευθυντηρίου γραμ- μῆς, ἡ ὁποία ὑποτίθεται, ὅτι χαράσσεται «ἄνω- θεν καὶ δέον νὰ ἀποτελῇ τὸν τρόπον κάθε σκέ- ψεως καὶ δράσεώς του ἐπὶ τῆς Γῆς μὲ ἀντιπαρο- χὴ τὴν «βασιλείαν τῶν οὐρανῶν». Ἐὰν ἐπιχειρήσῃ κανεὶς βαθυτέραν ἑρμηνεί- αν τοῦ σκεπτικοῦ τῆς χριστιανικῆς θρησκείας, θὰ διαπιστώσῃ τὸ ὑποκρυπτόμενον ὑποκριτι- κὸν καὶ παραπλανητικὸν νόημα τῶν «θεϊκῶν» της ρήσεων. Ἐπὶ παραδείγματι ἡ «πλάσις τοῦ ἀνθρώπου κατ’ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν» ἐμπεριέ- χει δύο σημασίας: ἡ μὲν πρώτη εἶναι προφανὴς καὶ ἀποτελεῖ οἱονεὶ «θεϊκὴν παραχώρησιν» εἰς τὸν ἄνθρωπον, οὕτως ὥστε νὰ αἰσθάνεται καὶ αὐτὸς ἐνίοτε ὡς θεός· διὰ τῆς δευτέρας ὅμως ἐμ- μέσως πλὴν σαφῶς ὑποδηλοῦται, ὅτι ὁ ἄνθρω- πος θὰ ἀπετέλει κενὸν κατασκεύασμα, ἐὰν ὁ Ç ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Κύριε διευθυντά, Ἀναφερόμενη στὸ ἄρθρο τοῦ κ. Ι. Λάζαρη «Ἡ Ἑβραϊκὴ Βυζαντινὴ Μουσική» (τεῦχος 288), θὰ ἤθελα νὰ συμπληρώσω τὰ κάτωθι: Ἡ μουσικὴ σημειογραφία τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Μουσικῆς –παρασημαντική, ὅπως ὠνομαζόταν– περιλάμβανε ὡς μουσικὰ φθογγόσημα τὰ γράμματα τοῦ Ἑλλη- νικοῦ Ἀλφαβήτου καὶ τὰ σημεῖα στίξεως ὀρθά, πλάγια, ἀνεστραμμένα, ὑπερφορ- τωμένα. Οἱ βυζαντινοὶ ἐγκατέλειψαν τὴν ἑλληνικὴ μουσικὴ γραφὴ μεταξὺ 4ου καὶ 7ου αἰ. μ.Χ., πλὴν ὅμως δὲν κατάφεραν νὰ ξεφύγουν ποτὲ ἀπὸ τὰ προσῳδιακὰ σύμβολα-τόνους, ποὺ ὁ Ἀριστοφάνης ὁ Βυζάντιος (2ος αἰ. μ.Χ.) εἶχε ἀρχικὰ ἀντι- γράψει καὶ εἰσαγάγει, τὴν δὲ μετάλλαξη τῆς μουσικῆς τους γραφῆς, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ ἦταν ἑλληνικὴ καὶ στηριζόταν στὴ λογικὴ τῶν τόνων, ἀποστρόφων, παύσε- ων, μακρῶν, βραχέων κ.τ.λ., ἀφοῦ προερχόταν ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες συγγραφεῖς τῆς Ἑλληνιστικῆς περιόδου, τὴν ὠνόμασαν ἐκ τῶν ὑστέρων δῆθεν βυζαντινὴ παραση- ‣