Ἡ ἀνθελληνικὴ ἰδεολογία τοῦ Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ «Ἔμαθα πὼς μὲ τὴ χάρη τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ δὲν εἴσθενε Ἕλληνες, δὲν εἴσθενε ἀσεβεῖς αἱρετικοί, ἄθεοι, ἀλλ’ εἴσθενε βαπτισμένοι εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ εἴσθενε τέκνα καὶ θυγατέρες τοῦ Χριστοῦ μας.» Τὶς ὕβρεις αὐτὲς κατὰ τῶν Ἑλλήνων μπορεῖτε νὰ τὶς βρῆτε σὲ μιὰ χαρακτηριστικὴ διδαχὴ τοῦ Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ (Α΄, 1, Ι. Μενούνου, σελ. 120), ὁ ὁποῖος ἔδρασε στὸν ἑλληνικὸ χῶρο ὑπὸ τὴν καθοδήγηση τῶν οἰκουμενικῶν πατριαρχῶν Σεραφεὶμ Β΄ (1757-1761) καὶ Σωφρονίου Β΄ (1774-1780). Τὸ κήρυγμά του δὲν εἶχε καμμία σχέση μὲ τὴν Ἑλληνικὴ Παράδοση, τὸ ἀντίθετο μάλιστα, ὠνομάστηκε ὅμως ἀπὸ τὸ ὀρθόδοξο κατεστημένο ὡς ὁ «μεγαλύτερος μετὰ τὴν ἅλωση Ἕλληνας», «Πατέρας τοῦ Νεώτερου Ἑλληνισμοῦ», «Πατροκοσμᾶς», «Μεγάλος Διδάχος», «Προφήτης τοῦ Γένους» κι ἀνακηρύχτηκε ἅγιος τὸ 1961. Ὁ Κοσμᾶς γεννήθηκε σ’ ἕνα χωριὸ τῆς Αἰτωλίας στὶς ἀρχὲς τοῦ 18ου αἰῶνα. Οἱ ἀπόψεις γιὰ τὸν ἀκριβῆ τόπο καὶ χρόνο τῆς γεννήσεώς του διίστανται. Ὁ πρῶτος βιογράφος καὶ σύγχρονός του ἦταν ὁ συγγραφέας τοῦ σκοταδιστικοῦ «Πηδαλίου», Νικόδημος Ἁγιορείτης (βλ. «Δ», τ. 274). Τὴν πρώτη του στοιχειώδη «μόρφωση» τὴν πῆρε ἀπὸ ἕναν ἱεροδιάκονο, τὸν Γεράσιμο Λίτσικα στὴ Σιγδίτσα Παρνασσίδας, ἐνῷ στὰ εἴκοσί του χρόνια «ἄρχισε νὰ διδάσκεται τὰ γραμματικά» ἀπὸ ἕναν ἄλλο ἱεροδιάκονο, τὸν Ἀνανία Δερβισάνο. (Κ. Σάθα, «Νεοελληνικὴ Φιλολογία» καὶ «Νέον Μαρτυρολόγιον», σελ. 201.) Μερικὰ χρόνια ἀργότερα πῆγε στὴν Ἀθωνιάδα Σχολὴ τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ὅπου ἔγινε μοναχὸς κι «ἔκλαιγε γιὰ τὶς ἁμαρτίες του δεκαεπτὰ χρόνους».