ΔΑΥΛΟΣ/291, Μάιος 2006 19753 τοῦ Κλήρου, σὰν νὰ μὴν ὑπῆρξε κανένα ἄξιο ἑλληνικὸ πρόσωπο, στὸ ὁποῖο θὰ μπορούσαμε νὰ ὁρκιστοῦμε –ἂς ποῦμε στὸν Ἀθανάσιο Διά- κο ἤ στὸν Ἀδαμάντιο Κοραῆ. Μὰ δὲν ὑπάρχει σεβασμὸς ἀπέναντι σ’ ἐκείνους ποὺ πιστεύουν κάτι ἄλλο ἤ καθόλου σὲ Θεό; Ποὺ μόνο τὴν Φύ- ση ἔχουν Θεὸ ἤ τὸν ἴδιο τὸν Πλανήτη μας; Τί ση- μαίνει λοιπὸν «πιστεύω»; Ἀσφαλῶς «δὲν ξέρω». Ὅλοι τὸ ξέρουμε, ὅτι σημαίνει «δὲν ξέρω». Κι ὅμως προσκυνᾶμε ἕναν Θεὸ ἀόρατο στὸ πουθε- νά, ἐπειδὴ ἔτσι τὸ μάθαμε –καὶ μόνοι μας δὲν μά- θαμε τίποτα παραπάνω, κλείνοντας τὰ μάτια, τὰ αὐτιά μας καὶ τὸ στόμα μας, φοβούμενοι τὶς ἀπειλὲς καὶ τὴν καταδίκη τῶν «ἐκπροσώπων τοῦ Θεοῦ ἐπὶ Γῆς». Ἐμεῖς πρέπει κάποτε νὰ ὡρι- μάσουμε, νὰ γίνουμε πάλι Ἕλληνες περήφανοι, μὲ σηκωμένο τὸ κεφάλι. Δὲν εἴμαστε δοῦλοι κα- νενός! Οὔτε πρόβατα! Πρέπει πάλι νὰ μάθουμε νὰ σκεφτώμαστε, νὰ ἀπαιτοῦμε τὴν ἐλευθερία μας - στὸ κάτω τῆς γραφῆς μᾶς βάφτισαν μωρά, δὲν μᾶς ρώτησε κανείς, καὶ ἂν μετὰ θάνατον θέ- λουμε τὴν ἀποτέφρωση, νὰ τὴν ἔχουμε. Ἔτσι τώρα ἡ ἔναρξη τοῦ διαλόγου γιὰ τὴν ἀ- ναθεώρηση τοῦ Συντάγματος πράγματι ἀποτε- λεῖ μοναδικὴ εὐκαιρία νὰ χωριστῇ ἡ Ἐκκλησία ἀπὸ τὸ Κράτος - Εὐρώπη εἴμαστε καὶ ὁπωσδή- ποτε μιὰ πιὸ ἤρεμη Εὐρώπη, ἐὰν δὲν μᾶς χωρί- ζουν οἱ διάφορες θρησκευτικὲς αἱρέσεις. Ὅποι- ος νομίζει, πὼς δὲν μπορεῖ νὰ ζήσῃ χωρὶς θρη- σκεία, νὰ τὴν ἔχῃ. Νὰ ἀφήσουμε ἐπιτέλους τὰ θρησκευτικὰ πα- ραμύθια –ὅλων τῶν θρησκειῶν– στὸν τομέα ποὺ αὐτὰ ἀνήκουν: στὸν τομέα τοῦ παραμυ- θιοῦ καὶ τῆς δεισιδαιμονίας. Μὲ τιμὴ Μαρτίνα Ἀρτζίδου Π. Φάληρο «Φέρνουν στὰ μέτρα τους» καὶ τὰ δικά τους κείμενα Ἀγαπητὲ κ. Λάμπρου, Χρόνια τώρα, ἀφυπνιζόμενος ἀπὸ τὸν χρι- στιανικὸ λήθαργο-ὄνειρο ἐρευνῶ μαζὶ μὲ τὸ ἐ- ξαίρετο περιοδικό σας καὶ ἀνακαλύπτω ἐπιτέ- λους τὶς χαμένες γιὰ αἰῶνες ρίζες μου. Στὰ πρῶ- τα μου «βήματα» στὴν ἔρευνα ἀνακάλυψα ἀρ- κετὰ δεδομένα, ποὺ σὰν ρωμιὸς δὲν ἔβλεπα. Ἕ- να ἀπὸ αὐτὰ τὰ παρέμβλητα ἀπὸ τρίτους (μετα- φραστές) στοιχεῖα ἐντόπισα μέσα στὰ «ἱερὰ κεί- μενα ἐξ ἀποκαλύψεως», στὰ ὁποῖα ἔχουν προ- στεθῆ λόγια, ποὺ δὲν ὑπῆρχαν ἀρχικά. Π.χ.: «Ἔ- λεγε δέ τινι ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, βολῆς σὲ ἕναν ἄπειρο χῶρο. Ὅταν μιλᾶμε γιὰ τὴν Βυζαντινὴ Τέχνη, ποὺ διήρκεσε 1.100 χρόνια περίπου, δὲν μιλᾶμε γιὰ κάτι ἑνιαῖο καὶ πανομοιότυπο. Ὑπῆρξαν μεγάλες ἀλλαγές, διάφορες σχολὲς καὶ πάρα πολὺ σημαντικοὶ καλλιτέχνες-ζωγράφοι. Γιὰ Γλυπτικὴ βέβαια οὔτε λόγος νὰ γίνεται, γιατὶ θεωρή- θηκε εἰδωλολατρική. Πῶς χαρακτηρίζονται οἱ ἐκδηλώσεις ποὺ ἀκολουθοῦν τὴν ἄφιξη τοῦ «Ἄξιόν ἐστι»; Τοὺς μεγάλους καλλιτέχνες, ποὺ δημιούργησαν τὰ καταπληκτικὰ ψηφιδωτὰ στὸ Ναὸ τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας στὴν Κωνσταντινούπολη, στὴ Μονὴ Δαφνίου, στὴ Μονὴ τῆς Χώρας, τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ, δὲν τοὺς γνωρίζουμε. Τὰ περισσότερα, μὲ ἐξαιρέσεις ἴσως τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ, βγαίνουν εὐθέως ἀπὸ τὴν Ἀρχαία Ἑλληνικὴ Παράδοση. Στὸν Ὅσιο Λουκᾶ ὑπάρχουν κάποιες ἐπιδράσεις ἀνατολικές, ὅμως τὸ μικρὸ μέγεθος τῶν ψηφίδων σὲ συνδυα- σμὸ μὲ τὴν ἄψογη τεχνικὴ ἐπιτρέπουν λεπταίσθητες μεταβάσεις ἀπὸ τὸ ἕνα χρῶμα καὶ τόνο σὲ ἄλλους. Μερικοὺς βυζαντινοὺς καὶ μεταβυζαντινοὺς καλλιτέχνες τοὺς γνωρίζουμε, ὅπως τοὺς ἀδελφοὺς Μιχαὴλ καὶ Εὐτύχιο Ἀστραπᾶ, τὸν Δαμασκηνὸ τῆς Κρητικῆς Σχολῆς καὶ τὸν κατὰ τὴ γνώμη μου μεγαλύτερο ὅλων, τὸν Μανουὴλ Πανσέλληνο. Πιστεύω, ὅτι, ἂν δὲν εἶχε τὴν ἀτυχία νὰ γεννηθῇ Ἕλλην, θὰ ἀπελάμβανε φήμης καὶ τιμῆς ἰσάξιων μ’ αὐτὲς τοῦ Μιχαὴλ Ἄγγελου. Συμπερασματικὰ θὰ ἔλεγα, ὅτι ἡ Βυζαντινὴ Τέχνη παρὰ τὴ στράτευσή της σ’ ἕνα θρησκευ- τικὸ δόγμα, εἶναι τέχνη ποὺ διέπεται ἀπὸ τὶς αἰσθητικὲς κατηγορίες (ἢ ἐντάσσεται) τοῦ Ὡραί- ου καὶ τοῦ Ὑψηλοῦ. Τὸ πρῶτο ἀναφέρεται στὴ μορφή, τὸ δεύτερο στὸ περιεχόμενο, ἐνῷ ἡ ‣