ΑΣΒΕΣΤΙΟΝ ç CALCIUM: ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ὸ ἀρχαῖο ἑλληνικὸ ρῆμα σβέννυμι ἢ σβεννύω εἶναι ὁμηρικὸ καὶ σημαί- νει σβήνω, καταπνίγω, καθησυχάζω-καταπραΰνω, ἑπομένως τὸ ἐπίθετο ἄσβεστος εἶναι ὁ μὴ σβεσθείς, ὁ ἄσβηστος. Σὰν οὐσιαστικὸ ἄσβεστος, ὑποδηλώνει τὴν «μὴ σβεσθεῖσα εἰς τὸ νερὸ τίτανος». Ἀξίζει νὰ σημει- ωθῇ, ὅτι ἀπὸ τὴν ρίζα σβε- τοῦ ὁμηρικοῦ αὐτοῦ ρήματος προέρχεται καὶ τὸ λατινικὸ ὄνομα Vesevus ἢ Vesuvius, ποὺ εἶναι τὸ ὄνομα τοῦ (ἄσβηστου) ἡφαι- στείου Βεζούβιος. Ἡ ὀνομασία ἄσβεστος χρησιμοποιεῖται συμβατικά, γιὰ νὰ δηλώσῃ τὰ προϊόντα τῆς πύρωσης ἀλλὰ καὶ τῆς μετέπειτα κατεργασίας τοῦ ἀσβεστόλιθου (τῆς κιμωλίας, τοῦ μαρμάρου καὶ ἄλλων ἀνθρακικῶν πετρωμάτων). Ἡ συνήθης ὅμως σημασία τοῦ ὅρου αὐτοῦ ἀναφέρεται στὸν ἄσβηστο ἀσβέστη, δηλαδὴ τὸ ἄνυδρο ἢ κεκαυμένο ὀξείδιο τοῦ ἀσβεστίου, ἐνῷ τὸ προϊὸν τῆς κατεργασίας του μὲ τὸ νερὸ λέγεται σβη- σμένος ἀσβέστης (σχῆμα ὀξύμωρον) ἢ ἔνυδρος ἀσβέστης. Γιατί ὅμως στὸ προϊὸν αὐτὸ τῆς θέρμανσης τοῦ ἀσβεστόλιθου ἔδωσαν τὴν ὀνομα- σία «ἄσβεστος»; Ἡ ὀνομασία προέκυψε ἀπὸ τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖον χρησιμοποι- εῖται στὴν οἰκοδομικὴ τέχνη τὸ ὑλικὸ αὐτό. Ἡ ἄσβεστος, ἔτσι ὅπως βγαίνει ἀπὸ τὴν ἀσβεστοκάμινο, εἶναι οὐσιαστικὰ ἄχρηστη. Κατὰ τὴν διάλυση ὅμως τῆς ἀσβέστου στὸ νερὸ συμβαίνει χημικὴ ἀντίδραση ζωηρή, κατὰ τὴν ὁποία ἐλευθερώνεται θερ- μότητα ἱκανὴ νὰ ἐξατμίσῃ τὸ νερὸ μὲ βίαιο τρόπο. Ἡ ἐξάτμιση αὐτὴ παράγει χαρα- κτηριστικὸ ἦχο, ὅμοιο μὲ ἐκεῖνο ποὺ ἀκούεται, ὅταν σβήνουμε τὴν φωτιὰ μὲ νερό, καὶ ὁ ὁποῖος ὀφείλεται στὸ ἴδιο φαινόμενο, τὴν ἐξάτμιση τοῦ νεροῦ. Ἡ ὁμοιότητα αὐτὴ ἔδινε τὴν ἐντύπωση, ὅτι ἡ λευκὴ αὐτὴ τίτανος γαῖα ἦταν καίουσα ἢ ζῶσα καὶ μὲ τὸ νερὸ ἐσβήνετο. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ ὀνομάστηκε ἄσβεστος τίτανος γαῖα, ὁπότε παρέμεινε τὸ ἐπίθετο σὰν κύριο ὄνομα. Οἱ Λατῖνοι χρησιμοποιοῦσαν τὴν ἑλληνικὴ λέξη χάλιξ ὡς calx-calcis μὲ τὶς ἑξῆς σημασίες:  πεσσός, ἡ ψῆφος,  χάλιξ, τίτανος, ἐνῷ σὲ συνδυασμὸ μὲ τὸ ρῆμα vivo, ποὺ εἶναι τὸ ἑλληνικὸ βιῶ (= ζῶ, εἶμαι ἔμψυχος) καὶ τὸ παράγωγο vivus-a-um (=ζῶν, ἔμβιος, ἔμψυχος), ὠνόμαζαν τὴν ἄσβεστο: viva calx, ποὺ στὴν κυριολεξία σημαίνει ζωντανὰ χαλίκια. Ἡ λατινικὴ ὀνομασία calcium τῆς ἀσβέστου ὀφείλεται στὸ γεγονός, ὅτι αὐτὴ προήρχετο ἀπὸ τὴν θέρμανση μέσα στὰ ἀσβεστοκάμινα ἄλλων χαλίκων μεγαλυ- τέρου μεγέθους (λίθοι ποὺ περιέχουν ἀνθρακικὸ ἀσβέστιο). Σὲ ἀρκετὰ χωριὰ τοὐλάχιστον μέχρι πρόσφατα χρησιμοποιοῦσαν τέτοιες πέτρες, ἀπὸ τὶς ὁποῖες ἔπαιρναν ἀσβέστη σὲ πετρόκτιστα καμίνια. Οἱ χάλικες αὐτοὶ ζωντάνευαν (μετα- φορικά) κατὰ τὴν θερμική τους ἐπεξεργασία, ἀφοῦ σχημάτιζαν τὴν ἄσβεστο, τὴν viva (ἐκ τοῦ βίος) calx. Ἐτυμολογία: Ἐκ τοῦ ἑλληνικοῦ χάλιξ > calx > calcium. Χημικὸ σύμβολο Ca. Ἀθανάσιος Δημήτρουλας