Ç ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΕΡΙΚ ΓΟΥΪΛΕΝΜΠΕΡΓΚ, Ἀξίες καὶ ἦθος σὲ μία οἰκουμένη χωρὶς Θεὸ «Τὴν στιγμὴ ἀκριβῶς ποὺ νόμιζα ὅτι εἶχα βγεῖ... μὲ τράβηξαν πάλι μέσα!» Αὐτὰ εἶναι τὰ λό- για τοῦ Ντὸν Μ. Κορλεόνε στὸν «Νονό», Μέρος ΙΙΙ, καὶ ἰσχύουν ἐξ ἴσου γιὰ τοὺς ἐλεύθερα σκε- πτόμενους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι, παρ’ ὅλο ποὺ πολὺ θὰ ἤθελαν νὰ προχωρήσουν μπροστὰ καὶ νὰ ἀσχοληθοῦν μὲ οὐσιώδη θέματα, βρίσκονται συνεχῶς ἀντιμέτωποι μὲ τὴν ἴδια χιλιοειπωμέ- νη ἐρώτηση: «Πῶς μπορεῖς νὰ εἶσαι καλὸς χωρὶς τὸν Θεό;» Φιλόσοφοι τοῦ παρελθόντος, ὅπως οἱ Ντέιβιντ Χιούμ, Τζὼν Στιούαρτ Μίλ, Μπέρτραντ Ράσσελ, καθὼς καὶ σύγχρονοι στοχαστές, ὅπως ὁ Πὼλ Κέρτζ, ὁ Μάϊκλ Μάρτιν καὶ ὁ Κάι Νίλσεν, κατέδειξαν σαφῶς, ὅτι τὸ ἦθος δὲν πάει χέρι χέρι μὲ τὸν θεϊσμὸ καὶ τὴν θρησκοληψία, ἄσχετα ἂν ἡ ἐρώτηση ἐπανέρχεται, ὅπως οἱ πα- ρανέργειες ἑνὸς κακοῦ γεύματος. Ὁ Ἔρικ Γουΐλενμπεργκ, βοηθὸς καθηγητοῦ Φιλοσοφίας στὸ Πανεπιστήμιο τοῦ ΝτιΠόου δὲν διστάζει νὰ ἔλθῃ σὲ μετωπικὴ ἀντιπαράθεση μὲ ἐκείνους ποὺ ὑποστηρίζουν, ὅτι ζωὴ χωρὶς ἀθά- νατη ψυχὴ δὲν θὰ εἶχε κανένα νόημα, ὅτι χωρὶς τὴν ἐλπίδα μεταθανάτιας ζωῆς δὲν θὰ ὑπῆρχε λόγος νὰ βοηθοῦμε τοὺς συνανθρώπους μας καὶ ὅτι ζωὴ χωρὶς Θεὸ θὰ ἦταν γεμάτη ἀπελπισία. Στηριζόμενος στὸ ἔργο τῶν προαναφερόμενων φιλοσόφων ἀλλὰ καὶ ἄλλων σημαντικῶν στο- χαστῶν, ὅπως οἱ Ἐμμάνουελ Κάντ, Πὼλ Ἔντουαρντς, Ρίτσαρντ Ντῶκινς καὶ Πῆτερ Σίνγκερ, ἀπαντᾷ, ὅτι ἀντίθετα μὲ ὅ,τι πιστεύεται, χωρὶς τὴν τροχοπέδη ἑνὸς Θεϊκοῦ Κυβερνήτη, κάθε ἄ- τομο θὰ ἦταν ἀπολύτως ὑπεύθυνο γιὰ τὶς ἐνέργειές του, καὶ ὑπευθυνότητα αὐτοῦ τοῦ εἴδους μπορεῖ νὰ ἐνισχύσῃ τὸν δεσμό, τὴν ἑνότητα καὶ τὴν συντροφικότητα ἀνάμεσα σὲ ἐκείνους ποὺ ἐπιζητοῦν μία ὕπαρξη γεμάτη πληρότητα. Ξεκινῶντας ἀπὸ τὴν θέση ὅτι ἡ Φύση εἶναι ἀλήθεια (Φυσιοκρατία) ὁ Γουΐλενμπεργκ καταδει- κνύει, γιατί τὸ ἦθος δὲν εἶναι προϊὸν κανενὸς Θεοῦ, οὔτε χτίζεται μὲ γνώμονα τὴν μετὰ θάνα- τον ζωὴ ἢ τὴν ἀθάνατη ψυχή. Δίνει ἰδιαίτερη ἔμφαση στὸν λόγο τοῦ Ἀριστοτέλη, ὅτι ὁ ἄνθρω- πος μπορεῖ νὰ ζήσῃ μία πλήρη ζωή, μὲ ἦθος καὶ ἀξίες, ἂν ἀφοσιωθῇ σὲ δραστηριότητες ποὺ ἀ- ναπτύσσουν τὶς ἔμφυτες ἀρετές του, ἀνάμεσα σὲ συντρόφους, ποὺ συμπορεύονται μαζί του. ΚΥΔΟΣ-ΔΟΞΑ=ΦΗΜΗ Ὅμηρος στὴν Ὀδύσσειά του (μ 184/5) μιλάει γιὰ τὸ «μέγα κύδος τῶν Ἀχαιῶν», δηλ. τὸν Ὀδυσσέα, ὁ ὁποῖος δεμένος στὸ κατάρτι τοῦ πλοίου του ἀπὸ τοὺς ναῦτες του –μὲ δική του συμβουλή– ἀκούει τὶς Σειρῆνες, ποὺ τὸν κράζουν κοντά τους. Ὁ Νίκος Καζαντζάκης καὶ ὁ Ἰωάννης Κακριδῆς μεταφράζουν τοὺς δύο στίχους σὲ 17συλλαβοϊαμβικὸ μέτρο: «Ἔλα κοντά, Ὀδυσσέα περίλαμπρε, τῶν Ἀχαιῶν ἡ δόξα! Τὸ πλοῖο σου στὸ νησί μας ἄραξε, ν’ ἀκούσῃς τὴ φωνή μας·...» Ἔτσι ἀκριβῶς, δεμένοι στὰ κατάρτια τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἱδρυμάτων, οἱ φοιτητὲς τῶν Πανεπιστημίων τῆς Ὀξφόρδης καὶ τοῦ Καῖμπριτζ τὸν 18ο αἰῶνα εἰσήγαγαν τὴ λέξη κύ- δος στὴν Ἀγγλικὴ Γλῶσσα, γιατὶ εἶδαν, ὅτι ἡ λέξη εἶχε ἀξιοθαύμαστο πνευματικὸ ἐκτό- πισμα καὶ γιατὶ μὲ τὴ χρήση της ἀπέδιδαν τὸ πρέπον κύδος στὶς ρίζες τους. Πρῶτα ἀπ’ ὅλα τὴ λέξη κύδος τὴν πρόφεραν κιοῦντος (ἴσως πιὸ κοντὰ στὴν ὁμηρι- ‣