ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΟΝΤΟΣ: Ἢ ἄμεση ἑλληνικὴ δημοκρατία ”Αν θέλαμε νὰ βροῦμε µία καὶ µόνο λέξη, ποὺ νὰ μπορεῖ νὰ ἐκφράσει τὴν ἑλληνικό- τητα, νομίζω πὼς ὁ ὄρος «Δημοκρατία» θὰ ἐκπλήρωνε τέλεια τὸ ρόλο αὐτό" γιατὶ ἡ λέ- ἔη αὐτὴ --σύμφωνα τουλάχιστο μὲ τὶς «προδιαγραφές», μὲ τὶς ὁποῖες τὴν προσ- διόρισαν αὐτοὶ ποὺ τὴν ἐφεῦραν--, περι- λαμβάνει ἄλλες βασικὲς ἔννοιες, ποὺ τὶς ἀ- ποδίδουµε συνήθως στὴν ἑλληνικότητα: α) τὴν ἔλλειψη μµισαλλβθδοξίας, β) τὴν ἀπου- σία ἐπισήμων δογμάτων (πολιτικῶν, φιλο- σοφικῶν, θρησκευτικῶν), στὰ ὁποῖα νὰ εἷ- ναι ὑποχρεωμένοι νὰ πιστεύουν λίγο-πολὺ ὅλοι, γ) τὴν ἐλευθερία τῆς σκέψης, δ) τὴν πεποίθηση ὅτι κάθε ἐλεύθερος πολίτης εἷ- ναι μιὰ αὐταξία καί, κατὰ συνέπεια, ε) τὴν ἀνάπτυξη τοῦ ἀτόμου. Ἑλληνικότητα, λοιπόν, εἶναι Δημοκρα- τία καὶ Δημοκρατία εἶναι ἑλληνικότητα. Τὸ πέρασμα ὅμως τοῦ χρόνου, οἱ πολυά- ριθµες περιπέτειες τῆς ἀνθρωπότητας, τὰ ποικίλα πολιτικο-φιλοσοφικὰ κινήματα καὶ θεωρίες, ἡ κατάχρηση τοῦ ὅρου ἔχουν ἀπομακρύνει τὴν πολιτειακὴ σκέψη ἀπὸ ᾿ τὴν ἀρχική του σημασία, γι’ αὐτὸ σκοπὸς τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ εἶναι μιὰ προσπάθεια νὰ θυµίσει α) τί ἀκριβῶς εἶναι ἡ Δημοκρατία, β) ὅτι αὐτὸ ποὺ σήµερα ὀνομάζουμε Δημο- κρατία δὲν εἶναι παρὰ µία κάπως ἐξελιγμέ- νη μορφὴ Ολιγαρχίας, δ) ὅτι οἱ Ἕλληνες παρήγαγαν πολιτισμὸ ἀθάνατο μὲ θεμέλιο τὴ Δημοκρατία καὶ ε) ὅτι, ἑπομένως, ἡ µό- νη ἴσως διέξοδος ἀπὸ τὸ πολιτικὸ καὶ πολι- τιστικὸ ἀδιέξοδο τῆς σημερινῆς ἐποχῆς δὲν εἶναι παρὰ ἡ Δημοκρατία, «τὸ δηµο- κρατικῶς ζῆν», δηλαδὴ «τὸ ἑλληνικῶς ζῆν», γιατὶ αὐτὸ καὶ µόνο συνεπάγεται «τὸ εὖ ζῆν». Σύμφωνα μὲ τὶς ἀρχαῖες ἑλληνικὲς πολι- τειακὲς θεωρίες, ὅπως μᾶς τὶς ἔχει ἀφήσει λίγο-πολὺ κωδικοποιημένες ὁ ᾿Αριστοτέ- λης στὰ «Πολιτικά» του καὶ ὁ Ἡρόδοτος στὶς «Ιστορίες» του()), τὰ πολιτεύματα εἷ- ναι τρία: ἡ Μοναρχία, ἡ Ὀλιγαρχία καὶ ἡ Δημοκρατία, Κατὰ τὸν ᾿Αριστοτέλη ἰδιαί- τερα τὰ τρία αὐτὰ πολιτεύματα προέρχον- ται ἀπὸ τὶς «παρεκβάσεις»(2 τριῶν ἄλλων πολιτευμάτων ἀντίστοιχα: τῆς Βασιλείας, τῆς ᾿Αριστοκρατίας καὶ τῆς Πολιτείας. Στὴ Βασιλεία, κατὰ τὶς προσωπικὲς πιὰ ἀπόψεις τοῦ ᾿Αριστοτέλη, οἱ πολίτες ἀνα- γνωρίζουν ἕναν ἄνθρωπο ἱκανὸ καὶ ἐνάρε- το καὶ συγκατατίθενται νὰ τοῦ ἀναθέσουν νὰ τοὺς κυβερνάει. Στὴν ᾿Αριστοκρατία ἡ διακυβέρνηση ἔχει ἀνατεθεῖ στοὺς καλύτε- ρους, τοὺς «ἀἄριστους» πολίτες. Στὴν Πολι- τείᾳ ὅλοι οἱ πολίτες συμμετέχουν στὴν ἐ- ξουσία. Στὴ Μοναρχία, παρέκβαση τῆς Βασιλείας, ὁ ἄρχοντας οἰκειοποιεῖται, τὴν ἐξουσία ποὺ τοῦ ἔχει ἐκχωρηθεῖ, καὶ ἐπι- βάλλει μὲ τρόπο βίαιο τὴ θέλησή του στοὺς ἄλλους πολίτες. Στὴν ᾿Ολιγαρχία, τὴν πα- ρέκβαση τῆς ᾿Αριστοκρατίας, οἱ λίγοι οἱ- κειοποιοῦνται τὴν ἐξουσία καὶ ἐπιβάλλουν τὴ θέλησή τους στοὺς ἄλλους πολίτες. Στὴ Δημοκρατία, τὴν παρέκβαση τῆς Πολι- τείας, ὁ Δῆμος, τὸ φτωχότερο δηλαδὴ καὶ συντριπτικὰ πολυπληθέστερο τμῆμα τῶν πολιτῶν, ἐπιβάλλει συνήθως μὲ ψηφίσματα τὴ θέλησή του στοὺς ἄλλους πολίτες, δη- λαδὴ τοὺς πλουσιότερους. Τὰ ὅρια ἀνάμεσα στὰ «καλὰ» πολιτεύ- ματα καὶ τὶς ἀντίστοιχες παρεκβάσεις τους δὲν εἶναι σαφῆ καὶ εἶναι φανερὸ πὼς ἡ ὅλη αὐτὴ ὑπόθεση, δηλαδὴ καλὸ πολίτευμα - παρέκβαση, δὲν εἶναι παρὰ θεωρητικὴ σύλ- ληψη τοῦ Σταγειρίτη, 'Ο Ἡρόδοτος ὀνο- µατίζει μονάχα: Μοναρχία, ᾿Ολιγαρχία, Δημοκρατία. Τὰ ὅρια ἀνάμεσα στὴν Πολι- τεία καὶ τὴ Δημοκρατία εἶναι ἀκόμα πιὸ ᾱ- σαφῆ, ἂν λάβουμε ὑπ᾽ ὄψη µας ὅτι τὴ νοµο- θετικὴ καὶ τὴ δικαστικἡ λειτουργία τῆς ἐ- ξουσίας τὶς δίνει ἡ Πολιτεία τοῦ Σόλωνα (δηλαδὴ τὸ πολίτευμα, ποὺ ἐγκατέστησε τὸ 594 π.Χ. ὁ ᾿Αθηναῖος σοφὸς στὴν ᾿Αθή- να) ἡ μόνη γνωστὴ Πολιτεία) σ᾽ ὅλους τοὺς πολίτες. Κι ἐπειδὴ οἱ δικαστὲς ἦταν κληρωτοί, ἐπενέβαιναν οἱ νόμοι τῶν πιθα- νοτήτων καὶ τὸ δικαστικὸ σῶμα ἀπαρτί- ζονταν κυρίως ἀπὸ τοὺς θῆτες καὶ τοὺς φτωχότερους ζευγίτες(ὃ, μιὰ καὶ οἱ τάξεις αὐτὲς ἦταν πολυανθρωπύότερες.. Ἡ Πολιτεία ποὺ εἰσήγαγε ὁ Σόλωνας διέφερε ἀπὸ τὴ Δημοκρατία τῶν χρόνων ἘΓΟ κ. Αλέξανδρος Κόντος εἶναι φιλόλογος καὶ νομικός, πρώην κωθηγητὴς τοῦ Γολλ. Πι- νεπιστηµίου τοῦ ᾽Αλγερίου.