ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΟΥ ΙΟΥΛΙΑΝΟΥ τελευταῖος ἐκπρόσωπος τοῦ ἀρχαίου κόσμου, ὁ αὐτοκράτωρ Ἰουλιανός, ἔπεσε νεκρὸς στὸ πεδίον τῆς τελευταίας μάχης τοῦ ἑλληνικοῦ μετὰ τοῦ βαρβαρικοῦ κόσμου. Παραθέτομε κατω- τέρω ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴν «Ἱστορία τοῦ Πολιτισμοῦ» τοῦ Durant*, ἀναφερόμενο στὸ θάνατο τοῦ Ἰουλιανοῦ: «Ὁ Λιβάνιος ἰσχυρίσθη, ὅτι τὸ ὅπλον προήρχετο ἀπὸ χέρι χριστιανοῦ καὶ πολλοὶ ἄλλοι εἶχαν τὴν ἰδίαν γνώμην, διότι κανεὶς Πέρσης δὲν ἐζήτησε τὴν ἀμοιβὴν ποὺ εἶχεν ὑποσχεθῆ ὁ Σαπώρης δι’ ἐκεῖνον ποὺ θὰ ἐφόνευε τὸν αὐτο- κράτορα. Μερικοὶ χριστιανοὶ συγγραφεῖς, ὅπως ὁ Σωχομένης, ἐδέχθησαν τὴν ἐκδοχὴν τοῦ Λιβανίου καὶ ἐπῄνεσαν τὸν φονέα, “ὁ ὁποῖος, διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ θεοῦ καὶ τῆς θρησκείας, ἐξετέλεσε μίαν τόσον γενναίαν πρᾶξιν”. Ἡ τελευταία πρᾶξις τοῦ δράματος (27 Ἰουνίου 363) ὑπῆρξεν ἀνταξία τῆς παραδόσεως τοῦ Σωκράτους καὶ τοῦ Σενέκα. Ὁ Ἰουλιανός, λέγει ὁ Ἀμμια- νός: “Ξαπλωμένος στὴ σκηνή του εἶπε στοὺς ἀπαρηγόρητους συντρόφους του τὰ λόγια αὐτά: Ἦλθε πρόωρα γιὰ μένα ἡ στιγμή, φίλοι μου, νὰ ἀφήσω τὴ ζωὴ αὐτὴ καὶ νὰ νιώσω χαρὰ νὰ ἐπιστρέψω στὴν Φύση, ποὺ μὲ καλεῖ.” Ὅλοι οἱ παριστάμενοι ἔκλαιγαν. Αὐτὸς ὅμως τοὺς εἶπε, πὼς δὲν ταίριαζε νὰ κλαῖνε, ἐπειδὴ ἦλθε ἡ ὥρα νὰ ἑνωθῇ ἕνας ἄρχοντας μὲ τὸν οὐρανὸ καὶ τὰ ἄστρα. Ἀφοῦ ἔτσι τοὺς ἀνάγκασε νὰ σωπάσουν, ἄνοιξε μία περίπλοκη συζή- τηση γιὰ τὴν εὐγένεια τῆς ψυχῆς μὲ τοὺς φιλοσόφους Μάξιμον καὶ Πρίσκον. Ξαφνικὰ ἡ πληγὴ ἄνοιξε πάλι, ἡ ἀναπνοή του ἔγινε δύσκολη, καὶ ἐζήτησε νὰ πιῇ νερό. Ὕστερα ἐξέπνευσε χωρὶς ἀγωνία κατὰ τὰ μεσάνυχτα, σὲ ἡλικία τριάντα ἑνὸς ἐτῶν*.» * Σημείωση τοῦ γράψαντος: Ἡ ἐκδοχή, ὅτι πεθαίνοντας ἀνεφώνησε «Νενίκηκάς με, Να- ζωραῖε», ἐμφανίζεται γιὰ πρώτη φορὰ στὰ ἔργα τοῦ χριστιανοῦ ἱστορικοῦ Θεοδωρήτου κατὰ τὸν 5ον αἰῶνα, ἀπορρίπτεται δὲ σήμερα ὡς μύθος. Πάνος Τσίνας Ἐπίτ. διευθυντὴς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης