Η ΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΡΑΟΙ, ΚΕΥΝΟΙΟΣ: 4 ΡΤΙΠΙΘΥ οί ΤΗ6οΙν (ΟΗ5ΙΥΜΟΙΙΟΠ (Βασικὸς ὀδηγὸς κατασκευῆς ἐπιστημονικῆς θεωρίας) Βασικὸς σκοπὸς τῆς ἐπιστημονικῆς γνώσης, σύμφωνα μὲ τὸν συγγραφέα, εἶναι ἡ ἀνάπτυξη τυπολογιῶν, ἡ πρόβλεψη καὶ ἡ ἑρμηνεία, τὸ γενικότερο αἴσθημα κατανόη- σης τῶν γεγονότων καὶ ἡ συμβολὴ στὸν ἔλεγχό τους. Ἐνῶ οἱ τυπολογίες εἶναι ἐξαν- τλητικὲς καὶ ἀποκλείονται ἀμοιβαῖα, ἡ πρόβλεψη καὶ ἡ ἑρμηνεία ἐμπεριέχουν παρό- µοιες ἐξαρτήσεις ἀπὸ τὶς ἰδιότητες τῆς συμβολικῆς λογικῆς. Τὸ αἴσθημα τῆς κατανόη- σης, ὑποστηρίζει ὁ Ρ.Κ., τείνει ν᾽ ἀναφέρεται στὴν ἐξειδίκευση τῆς σχέσης καὶ στὴν αἰ- τιώδη συνάφεια τῶν συντελεστῶν, ἐνῶ γιὰ τὸν ἔλεγχο τῶν γεγονότων χρησιμοποιοῦν- ται τὰ εὑρήματα τῶν κανονικοτήτων καὶ τῶν τάσεων ποὺ ἦρθαν στὸ φῶς ἀπὸ τὴν διε- ρεύνηση. Ἧ ἐπιστημονικὴ θεωρία, ἀπὸ τὴν ἄλλη μεριά, ἀναφέρεται σὲ ἀφηρημένες προτά- σεις ποὺ ἀποτελοῦν μέρος τῆς ἔπιστη μονικῆς γνώσης εἴτε μὲ τὴν μορφὴ σειρᾶς νόμων, δηλαδὴ ἀξιωματικά, εἴτε μὲ τὴν μορφὴ τῆς αἰτιώδους διεργασίας. Τέλος, τὰ κατηγο- ρήματα ποὺ ἐμφανίζονται νὰ διευκολύνουν τὴν υἱοθέτηση ἐννοιῶν καὶ προτάσεων στὸ ἐπιστημονικὸ σῶμα τῆς γνώσης περιλαμβάνουν (1) ἕνα χαρακτήρα ἀφαίρεσης ἀνεξάρ- τητο ἀπὸ τὸν τόπο καὶ τὸν χρόνο καὶ τὴν (2) διὑποκειμενικότητα, μὲ τὶς εἰδικότερες κατηγορήσεις τῆς σαφήνειας, τῆς αὐστηρότητας καὶ τῆς ἐμπειρικῆς συνάφειας. Ὃ συγγραφέας ὑποστηρίζει ὅτι ἡ υἱοθεσία καὶ ἡ χρήση ἐννοιῶν ἀνταποκρινόμενων σ᾽ αὖ- τὰ τὰ κριτήρια διευκολύνει τὴν ἀνάπτυξη τῆς θεωρίας καὶ ἐπιτρέπει στὶς κοινωνικὲς ἐ- πιστῆμες νὰ συγκροτήσουν τυπολογίες κι ἕνα αἴσθημα ἐλέγχου ποικίλων μορφῶν τῆς συμπεριφορᾶς. ᾿Ανάλογα μὲ τὸν βαθμὸ τοῦ νέου στοιχείου ποὺ προσκοµίζουν, μποροῦμε, σύμφω- να μὲ τὸν Ρ.Κ., νὰ ταξινοµήσουμµε νέες ἰδέες ἤ τὸν νέο προσανατολισμό κατὰ τρεῖς τύ- πους: (α) μὲ τὸ παράδειγµα τοῦ ΚΚιΠΠ,ποὺ ἐκφράζει μιὰ ριζικἁ νέα ἐννοιολόγηση τῶν φαινομένων ἤ μεθοδολογικὴ διεργασία γιὰ τὴν συλλογὴ ἐμπειρικοῦ ὑλικοῦ καὶ τὴν ἑρ- μηνεία φαινομένων ποὺ προηγούμενα παραδείγματα ἦσαν ἀνίκανα νὰ ἑρμηνεύσουν (π.χ. ἡ θεωρία τοῦ Φρόῦντ γιὰ τὴν προσωπικότητα)’ (β) μὲ τὰ παραδείγματα, ὅπου ἡ νέα ἐννοιολόγηση ἐκφράζει τὴν μοναδικὴ περιγραφὴ τῶν φαινομένων, ἔστω κι ἄν ἀ- πουσιάζει μιὰ δραματικὰ νέα ἄποψη τοῦ κόσμου, ἐνῶ οἱ νέες ἐννοιολογήσεις προβάλ- λουν νέα ἐρωτήματα καὶ μποροῦν νὰ ἑρμηνεύσουν προηγουμένως ἀνερμήνευτα γεγο-. νότα (π.χ. ἡ θεωρία τῆς ἰσορροπίας τοῦ Χάϊντερ, καθὼς καὶ οἱ ἄλλες θεωρίες γνωσια- κῆς ἰσορροπίας)" καὶ (γ) μὲ τὴν σειρὰ ποικιλιῶν παραδειγμάτων ποὺ ἀφοροῦν τὴν διευ- κρίνηση ἤ παραλλαγὲς τῶν παραδειγμάτων τοῦ ΚυπΠη, ἐνῶ οἱ μεταβολὲς δὲν µετασχη- ματίζουν τὴν βασικὴ ἐννοιολόγηση τῶν φαινομένων ποὺ συνδέονται μὲ τὰ παραδείγμα- τα αὐτὰ (π.χ. ἡ τροποποίηση τῆς θεωρίας τοῦ Φρόῦντ ἀπὸ τὸν Γιούνγκ, τὸν ΄Αντλερ καὶ τὸν Ῥάνκ). Δυὸ συντελεστὲς φαίνονται νὰ ἐπιβραδύνουν, ὑποστηρίζει ὁ Ρ.Ε., τὴν ἀποδοχὴ νέ- ων παραδειγμάτων: (1) ἡ ὑπάρχουσα ἐπιστημονικὴ ὁρολογία σχετίζεται συνήθως μὲ τὶς ἐννοιολογήσεις τῶν φαινομένων καὶ (2) οἱ διεργασίες γιὰ τὴν υἱοθέτηση ἀπὸ μιὰ ἐπι- στημονικὴ κοινότητα ἑνὸς παραδείγματος εἶναι μακρὲς καὶ ἐπίπονα ἐπίλεπτες. Οἱ νέες ἰδέες ἀντιμετωπίζουν µεγάλο βαθμὸ σκεπτικισμοῦ, καθὼς οἱ φορεῖς τῆς ἐπιστή- μῆς εἶναι κυρίως καὶ φορεῖς παλαιοτέρων ἀντιλήψεων. Ὁ συγγραφέας διατείνεται, ὅτι, ὅταν χρησιμοποιεῖται ἕνας πρωτογενὴς ὅρος, θὰ πρέπει νὰ ὑπάρχει συμφωνία μεταξὺ τῶν ἐπιστημόνων γιὰ τὸ νόημά του, ἐνῶ οἱ παρά- γωγοι ὅροι θὰ πρέπει νὰ καθορίζονται μὲ βάση τοὺς πρωτογενεῖς ὅρους. Θὰ πρέπει ἀ- κόμη νὰ ὑπάρχει «οποθηςυς γιὰ τοὺς ἐχγειρηματικοὺς ἐκείνους ὁρισμούς ποὺ ἀποτε- λοῦν δεῖκτες ἐννοιῶν. Μὲ τὴν ἔννοια αὐτὴ δὲν θὰ πρέπει νὰ συσχετίζονται ἀρνητικὰ δυὸ ἐγχειρηματικοὶ ὁρισμοί, ἐφ᾽ ὅσον ἀποτελοῦν δεῖκτες τῆς ἴδιας ἔννοιας, ἐνῶ τὸ οοη-