ΚΩΝ. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ Μου σι κο θε ρα πεί α πό νων καὶ καρ δι ο πα θει ῶν ΚΩΝ. ΣΑΘΑ Σά θας: «Τὸ Βυ ζάν τιο δὲν ἦ ταν Ἑλ λη νι κό» Πα παρ ρη γό που λος: «Ὡς ἐ πι στή μων δὲν λέ γω ὄ χι, ὡς Ἕλ λην ὅ μως...» ν τι κεί με νο ἱ στο ρι κῆς ἔ ρευ νας τοῦ Κων σταν τί νου Σά θα (18421914) ὑ πῆρ ξε στὴν ἀρ χὴ ὁ Ἑλ λη νι κὸς Με σαί ω νας καὶ κα τό πιν ἀ πο κλει στι κὰ σχε δὸν ἡ Τουρ κο κρα τί α. Ὑ πῆρ ξε ὁ με γα λύ τε ρος Ἕλ λη νας ἱ στο ρι ο δί φης, φι λό πο νος ἐ ρευ νη τὴς καὶ ἐκ δό της χειρο γρά φων τοῦ Νέ ου Ἑλ λη νι σμοῦ. Ἐ ρεύ νη σε ἐ πὶ δε κα ε τί ες γιὰ τὴν ἀ νεύ ρε ση πα λαι ῶν χει ρο γρά φων τὶς βι βλι ο θῆ κες καὶ τὰ ἀρ χεῖ α τῆς Λευκά δας, Ζα κύν θου, Κων σταν τι νού πο λης, Βι έν νης, Πα ρι σί ων, Πρά γας, Βε ρο λίνου, Ἀμ βούρ γου, Κο πεγ χά γης, Μο νά χου, Φλω ρεν τί ας, Πί ζας, Γέ νο βας, Μι λάνου, Βε νε τί ας κ.ἄ. κι ἔ φε ρε στὸ φῶς πο λύ τι μα με σαι ω νι κὰ καὶ νε ο ελ λη νι κὰ κεί με να. Τὸ ἔρ γο του, ποὺ ὑ περ βαί νει τὶς 15.000 σε λί δες, ἀ πο τε λεῖ τε ρά στια προ σφο ρὰ στὴν ἔ ρευ να τοῦ με σαι ω νι κοῦ Ἑλ λη νι σμοῦ. Ὁ Σά θας ἐρ γα ζό ταν μὲ τὴ συ ναί σθη ση, ὅ τι βο η θοῦ σε τὸ ἔ θνος νὰ ἀ πο κτή σῃ ἱ στο ρι κὴ αὐ το γνω σί α κι αὐ το πε ποί θη ση. Οἱ ἰ δέ ες του ὅ μως, ἐ πει δὴ στά θη καν ἀν τί θε τες στὴ θε ω ρί α τοῦ Ἑλ λη νο χρι στι α νι κοῦ Πο λι τι σμοῦ, συ νάν τη σαν τὴ σφο δρὴ ἀν τί δρα ση τοῦ Κα τε στη μέ νου μὲ προ ε ξάρ χον τα τὸν ὑ πο στη ρι κτὴ τοῦ ἑλ λη νο χρι στι α νι κοῦ ἰ δεο λο γή μα τος Κων σταν τῖ νο Πα παρ ρη γό που λο. Στὰ 1887 ὁ Σά θας ἔ φτα σε νὰ ἀρνη θῇ πλή ρως τὴν ἑλ λη νι κό τη τα τοῦ Βυ ζαν τί ου, γε γο νὸς ποὺ προ κά λε σε τὴν ὀρ γὴ τοῦ Πα παρ ρη γό που λου. Ἀ πο τέ λε σμα ὅ λων αὐ τῶν ἦ ταν ἡ υἱ ο θέ τη ση ἀ πὸ τὸ κρά τος τῆς ρω μι ο σύ νης τῶν θε ω ρι ῶν τοῦ Πα παρ ρη γό που λου μὲ πα ράλ ληλο πλή ρη πα ραγ κω νι σμὸ τοῦ τε ρά στιου ἔρ γου τοῦ Σά θα, τὸ ὁ ποῖ ο ἀ κό μη καὶ σή με ρα πα ρα μέ νει στοὺς πε ρισ σο τέ ρους Ἕλ λη νες ἄ γνω στο. Ἐ κεῖ νο ποὺ χα ρα κτη ρί ζει τὸ Σά θα ὡς ἐ ρευ νη τὴ εἶ ναι ἡ δι α πί στω ση, ὅ τι, πα ρὰ τὸ γε γο νὸς ὅ τι τὸ ἔρ γο του κα λύ πτει μί α ἀ ξι ό λο γη ποι κι λί α θε μά των (ἑλ λη νι κὲς ἐ πα ναστά σεις, Ἕλ λη νες στρα τι ῶ τες, γε ω γρα φί α τοῦ ἑλ λη νι κοῦ χώ ρου, ἐμ πό ριο, οἰ κο νο μί α, ναυ τι λί α, τυ πο γρα φί α, ἐ φη με ρί δες, δη μώ δη λο γο τε χνί α καὶ γλῶσ σα, συλ λο γὲς κει μέ-