ΚΩΝ. ΠΑΠΑΡΡΗ- ΓΟΠΟΥΛΟΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΚΩΝ. ΣΑΘΑ Μουσικοθεραπεία πόνων καὶ καρδιοπαθειῶν Σάθας: «Τὸ Βυζάντιο δὲν ἦταν Ἑλληνικό» Παπαρρηγόπουλος: «Ὡς ἐπιστήμων δὲν λέγω ὄχι, ὡς Ἕλλην ὅμως...» ντικείμενο ἱστορικῆς ἔρευνας τοῦ Κωνσταντίνου Σάθα (1842- 1914) ὑπῆρξε στὴν ἀρχὴ ὁ Ἑλληνικὸς Μεσαίωνας καὶ κατόπιν ἀποκλειστικὰ σχεδὸν ἡ Τουρκοκρατία. Ὑπῆρξε ὁ μεγαλύτερος Ἕλληνας ἱστοριοδίφης, φιλόπονος ἐρευνητὴς καὶ ἐκδότης χει- ρογράφων τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ. Ἐρεύνησε ἐπὶ δεκαετίες γιὰ τὴν ἀνεύρεση παλαιῶν χειρογράφων τὶς βιβλιοθῆκες καὶ τὰ ἀρχεῖα τῆς Λευ- κάδας, Ζακύνθου, Κωνσταντινούπολης, Βιέννης, Παρισίων, Πράγας, Βερολί- νου, Ἀμβούργου, Κοπεγχάγης, Μονάχου, Φλωρεντίας, Πίζας, Γένοβας, Μιλά- νου, Βενετίας κ.ἄ. κι ἔφερε στὸ φῶς πολύτιμα μεσαιωνικὰ καὶ νεοελληνικὰ κείμενα. Τὸ ἔργο του, ποὺ ὑπερβαίνει τὶς 15.000 σελίδες, ἀποτελεῖ τεράστια προσφορὰ στὴν ἔρευνα τοῦ μεσαιωνικοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ὁ Σάθας ἐργαζόταν μὲ τὴ συναίσθηση, ὅτι βοηθοῦσε τὸ ἔθνος νὰ ἀποκτήσῃ ἱστορικὴ αὐτογνωσία κι αὐτοπεποίθηση. Οἱ ἰδέες του ὅμως, ἐπειδὴ στάθηκαν ἀντίθετες στὴ θεωρία τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ Πολιτισμοῦ, συνάντησαν τὴ σφοδρὴ ἀντίδραση τοῦ Κατεστημένου μὲ προεξάρχοντα τὸν ὑποστηρικτὴ τοῦ ἑλληνοχριστιανικοῦ ἰδε- ολογήματος Κωνσταντῖνο Παπαρρηγόπουλο. Στὰ 1887 ὁ Σάθας ἔφτασε νὰ ἀρ- νηθῇ πλήρως τὴν ἑλληνικότητα τοῦ Βυζαντίου, γεγονὸς ποὺ προκάλεσε τὴν ὀργὴ τοῦ Παπαρρηγόπουλου. Ἀποτέλεσμα ὅλων αὐτῶν ἦταν ἡ υἱοθέτηση ἀπὸ τὸ κράτος τῆς ρωμιοσύνης τῶν θεωριῶν τοῦ Παπαρρηγόπουλου μὲ παράλλη- λο πλήρη παραγκωνισμὸ τοῦ τεράστιου ἔργου τοῦ Σάθα, τὸ ὁποῖο ἀκόμη καὶ σήμερα παραμένει στοὺς περισσοτέρους Ἕλληνες ἄγνωστο. Ἐκεῖνο ποὺ χαρακτηρίζει τὸ Σάθα ὡς ἐρευνητὴ εἶναι ἡ διαπίστωση, ὅτι, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ ἔργο του καλύπτει μία ἀξιόλογη ποικιλία θεμάτων (ἑλληνικὲς ἐπανα- στάσεις, Ἕλληνες στρατιῶτες, γεωγραφία τοῦ ἑλληνικοῦ χώρου, ἐμπόριο, οἰκονομία, ναυτιλία, τυπογραφία, ἐφημερίδες, δημώδη λογοτεχνία καὶ γλῶσσα, συλλογὲς κειμέ-